«حسین امیرعبداللهیان» وزیر امور خارجه ایران در حین سفر به لبنان، در سخنانی پیرامون اثر تبادل زندانیان میان ایران و آمریکا بر موضوع بازگشت تمامی طرف‌ها به توافق برجام و نقش قطر و عمان در این گفتگوها، با تأکید بر اینکه «ما همواره در مسیر دیپلماسی و مذاکره قرار داریم» فرمود: انجام صحیح توافق اخیر ایران و آمریکا برای آزادسازی بخشی از دارایی‌هایمان و تبادل زندانیان، قطعاً به مذاکرات برای لغو تحریم‌ها یاری خواهد رساند. تهران از عزم و اراده لازم برای بازگشت به تعهدات برخوردار است.
او همچنین خاطرنشان کرد که در خصوص استفاده از دیپلماسی برای لغو تحریم‌ها، ابتکاری از سوی سلطان عمان مطرح است و از این طریق، تبادل پیام‌ها در حال انجام است.
بعد از ماه‌ها مذاکرات غیرمستقیم، تهران و واشنگتن در اواخر مردادماه تأیید کردند که قرار است پنج زندانی ایرانی ـ آمریکایی به زودی با شهروندانی از ایران که به اتهام دور زدن تحریم‌ها در زندان‌های آمریکایی هستند، تبادل شوند.
در پی این تحول، دو طرف بر سر آزاد کردن وجوه بلوکه شده ایران در کره جنوبی نیز به توافق رسیدند. ایالات متحده به کره جنوبی اجازه داده تا حدود شش میلیارد دلار از پول‌های مسدود شده تهران را از طریق قطر و تحت یک چارچوب قابل نظارت در اختیار جمهوری اسلامی قرار دهد.
علاوه بر این، پیش از آن آمریکا به عراق اجازه داد که مبلغی به ارزش دو میلیارد و ۷۶۰ میلیون دلار بدهی خود به ایران را تسویه کند. البته این مبلغ در قطر مسدود شده و تهران می‌تواند از آن برای خریدهای مربوط به امور بشردوستانه استفاده کند.
سخنگوی وزارت امور خارجه کشورمان روز دوشنبه در خصوص مذاکرات محرمانه ایران و امریکا در مسقط بیان کرد: مذاکرات محرمانه بخشی از ذات دیپلماسی است و طبیعتاً در رابطه با برخی کشورها در منطقه، مسائلی را در چهارچوب‌های تعریف شده دنبال می‌کنیم و نتایج آن را در زمان مناسب اعلام خواهیم کرد. انجام این مذاکرات یک امر طبیعی به شمار می‌آید و در چارچوب وظایف سیاست خارجی و وزارت امور خارجه قرار دارد.
رحمان قهرمان‌پور در گفتگویی با ایسنا درباره مذاکرات محرمانه و غیرمستقیم ایران و آمریکا در مسقط به ابتکار سلطان عمان گفت: سیاست عرصه‌ی امکانات است، نه بهترین تصمیم‌ها. گرچه این مذاکرات ممکن است به عنوان بهترین سیاست تلقی نشود، اما از بین گزینه‌های موجود ممکن‌ترین راه‌حل برای ایران و آمریکا است. از طرفی شدت اختلافات میان این دو کشور آنقدر زیاد است که هیچ یک از طرفین امیدی به توافق مکتوب یا بازگشت به برجام ندارند، بنابراین درست است که چارچوب و مدل مذاکراتی انتخاب شده در عمان مطلوب نیست، اما فعلاً از تمامی گزینه‌ها محتمل‌تر به نظر می‌رسد.
این کارشناس بین‌المللی تصریح کرد: نکته قابل توجه دیگر این است که مذاکرات به گونه‌ای که از روند بررسی مسائل بین ایران و آمریکا برمی‌آید، صرفاً محدود به موضوع هسته‌ای نیست و این نکته بسیار حائز اهمیت است. در گذشته مذاکرات عمدتاً متمرکز بر موضوع هسته‌ای و رفع تحریم‌ها بود، اما اکنون علاوه بر موضوع تبادل زندانیان و مسئله هسته‌ای، مسائلی چون امنیت کشتیرانی در خلیج فارس و نحوه رفتار ایران با شرکت‌های آمریکایی در منطقه نیز در حال بحث است.
قهرمان‌پور در پاسخ به این سؤال که به نظر شما مذاکرات و روند حل و فصل موضوعات به این شکل تا چه مدت می‌تواند ادامه‌یابد، گفت: به نظر می‌رسد این چارچوب موقت باشد و بیشتر به‌منظور آن است که بایدن تا انتخابات بعدی فضا را در کشورش آرام نگه دارد، چراکه مشغول مسائل داخلی و جنگ در اوکراین است؛ از سوی دیگر، آقای رییسی نیز باید فشار را کاهش دهد و مشکلات اقتصادی را کاهش دهد. تا آنجا که مشخص است، قرار است این چارچوب موقتی برای رسیدن به توافق اصلی و جامع باشد که واشنگتن معتقد است باید هر توافقی با ایران جامع‌تر و پایدارتر از توافق قبلی باشد.
او در مورد نتایج احتمالی این مذاکرات موقت گفت: ایران نفت خود را می‌فروشد و ایالات متحده تحریم‌های بیشتری اعمال نمی‌کند؛ به بیان دیگر، دو طرف در حال تلاش برای مدیریت تنش‌ها هستند. اما این وضعیت پایدار نخواهد بود و هر دو طرف باید به‌زودی درباره گام‌های بعدی تصمیم‌گیری کنند و این قسمت کار نیز دشوار است. ممکن است مرحله تصمیم نهایی یک سال بعد یا شش ماه دیگر صورت گیرد، در آن زمان است که اختلافات عمیق خود را نمایان خواهند کرد، از جمله اینکه آیا ایران خواهان بازگشت به تعهدات هسته‌ای برجام است و از سوی دیگر، آمریکا آیا محدودیت‌های اقتصادی علیه ایران را لغو می‌کند یا خیر. رسیدگی به این اختلافات دشوار هزینه‌های داخلی قابل توجهی برای هر دو طرف به همراه دارد.
این کارشناس مسائل بین‌الملل با تأکید بر اینکه مسائل ایران و آمریکا به مسائل سیاسی و داخلی در هر دو کشور گره خورده است، بیان کرد: اجماع درباره حل اختلافات در فضای سیاسی هر یک از این کشورها به شدت دشوار است؛ هر نیروی سیاسی در ایران اگر بگوید باید بین کشورمان و آمریکا به‌طور مستقیم مشکل حل شود، ممکن است با سرنوشت سیاسی‌اش بازی کند. به همین صورت، اگر در آمریکایی کسی بخواهد بگوید که تحریم‌های ایران باید برداشته شود، به اتهام حمایت از تروریسم متهم می‌شود.
قهرمان‌پور افزود: به این مشکلات و موانع، باید این نکته را نیز اضافه کرد که متأسفانه اختلافات و درگیری‌های میان ایران و آمریکا به موضوعی در روابط بین کشورها تبدیل شده است.
او در پاسخ به اینکه برخی معتقدند حذف اتحادیه اروپا به عنوان واسطه مذاکرات ایران و آمریکا امری مطلوب است، اظهار داشت: وقتی ترامپ از برجام خارج شد، اروپا برجام را به طور سیاسی حفظ کرد و اگر دوباره ترامپ یا جمهوری‌خواه تندروی دیگری به قدرت برسد، به اروپایی‌ها نیاز خواهیم داشت و نقش آنها همچنان کلیدی است، بنابراین این نکته نباید مغفول واقع شود و تصور کرد که وضعیت به همین شکل باقی خواهد ماند.
قهرمان‌پور در پاسخ به این سئوال که برخی بر این باورند که سیاست دولت سیزدهم اصولاً بر کار با اروپا و غرب متمرکز نیست و به همین دلیل به سوی پذیرش میانجی‌گری قطر و عمان رفته است، خاطرنشان کرد: بله، ایران به عمان و قطر اعتماد بیشتری دارد و پس از رویداد اوکراین، اروپا در مقابل ایران قرار گرفته است، اما به هر حال مهم است که تعاملات مالی و بانکی ما با اروپا در حال چرخش باشد. معتقدم باید تا زمانی که فضا مساعد است به سمت توافق جدی یا مذاکراتی شفاف و روشن حرکت کنیم و وضعیت برخی از مسائل و اختلافات عمده را به‌روشنی تعیین کنیم.
این کارشناس بین‌الملل در واکنش به این که آیا به نظر می‌آید ایران و آمریکا با مذاکرات و توافق‌های نانوشته، محرمانه و موقت بهتر کنار می‌آیند، گفت: اختلافات میان ایران و آمریکا آنقدر بزرگ و عمیق است که نیاز به اراده و نیروی قوی دارد. نمی‌توان مشکلات روابط ایران و آمریکا را با مذاکرات موقت و موردی حل کرد. این حجم از تحریم‌های اعمال شده از سوی آمریکا بر ایران به آسانی نخواهد ناپدید شد.