در آستانه احتمال ازسرگیری مذاکرات واشنگتن و تهران در روزهای آینده، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا با چالشی جدی روبهروست؛ چالشی که بهگفته ناظران، میتواند سرنوشت هرگونه توافق جدید را تعیین کند. مهمترین مسئله برای واشنگتن این است که نشان دهد توافق احتمالی نهتنها از توافق هستهای سال ۲۰۱۵ (برجام) بهتر است، بلکه نسبت به پیشنهادهای پیشین که پیش از آغاز جنگ مطرح شده بودند نیز دستاورد بیشتری دارد.
گزارش روزنامه گاردین حاکی است در صورتی که دولت ترامپ نتواند این برتری را اثبات کند، این خطر وجود دارد که جنگ و فشارهای اقتصادی اخیر، بهعنوان هزینهای سنگین و غیرضروری برای اقتصاد جهانی تلقی شود؛ بهویژه در شرایطی که برخی تحلیلگران معتقدند گزینههای کمهزینهتری نیز در دسترس بوده است.
در این میان، یکی از دغدغههای اصلی آمریکا جلوگیری از تثبیت دستاوردهای راهبردی ایران، بهویژه در حوزه کنترل مسیرهای حیاتی انرژی مانند تنگه هرمز است؛ مسیری که نقش کلیدی در تجارت جهانی نفت دارد و هرگونه تغییر در وضعیت آن، پیامدهای گستردهای بهدنبال خواهد داشت.
با این حال، کارشناسان تأکید میکنند که مقایسه توافق احتمالی جدید با برجام چندان ساده نیست. بهگفته آنها، برنامه هستهای ایران طی سالهای اخیر تغییرات قابلتوجهی داشته و در کنار آن، موضوعاتی مانند برنامه موشکی و امنیت کشتیرانی در منطقه، به عوامل تعیینکنندهتری نسبت به گذشته تبدیل شدهاند.
در عین حال، برخی تحلیلها حاکی از آن است که توافق جدید میتواند در برخی موارد حتی از برجام فراتر برود؛ از جمله در زمینه حذف «بندهای غروب» که از مهمترین انتقادات ترامپ به توافق قبلی بود. بر این اساس، انتظار میرود هر توافق جدید با نگاه بلندمدتتر و محدودیتهای پایدارتر طراحی شود.
اختلافات اصلی میان دو طرف در چهار محور کلیدی متمرکز است. نخست، موضوع غنیسازی اورانیوم در داخل ایران است؛ جایی که آمریکا خواهان محدودیتهای شدید و بلندمدت است، در حالی که ایران این مطالبات را غیرواقعبینانه دانسته و تنها با محدودیتهای کوتاهتر موافقت دارد.
محور دوم به میزان ذخایر اورانیوم غنیشده مربوط میشود. در حالی که ایران پیشنهاد کاهش سطح غنیسازی را مطرح کرده، واشنگتن بر انتقال کامل این ذخایر به خارج از کشور تأکید دارد؛ موضوعی که همچنان محل اختلاف باقی مانده است.
سومین محور، مسئله تحریمهای اقتصادی است. تجربه توافق ۲۰۱۵ نشان میدهد که رفع تحریمها یکی از مهمترین مطالبات ایران است، اما در مقابل، آمریکا تلاش دارد بخشی از این اهرم فشار را حفظ کند.
در نهایت، موضوعات غیرهستهای مانند برنامه موشکی، نقش منطقهای ایران و امنیت مسیرهای دریایی، به یکی از پیچیدهترین محورهای اختلاف تبدیل شده است؛ مسائلی که واشنگتن خواهان گنجاندن آنها در هر توافقی است، اما تهران نسبت به آنها موضعی محتاطانه و بعضا مخالف دارد.
در مجموع، اگرچه بحث ازسرگیری مذاکرات همچنان مطرح است، اما شکافهای عمیق میان دو طرف نشان میدهد که رسیدن به توافقی جامع و پایدار، مسیر آسانی پیشرو نخواهد داشت.
/