همیشه تأمین و حفظ سلامتی به واسطه تغذیه صحیح به عنوان یکی از اصلی‌ترین اصول مورد تأکید پزشکان و متخصصان حوزه بهداشت و درمان مطرح بوده است. به گونه‌ای که رعایت سبک زندگی سالم و هوشیاری در انتخاب مواد خوراکی تأثیر مستقیمی بر تندرستی جسمی و روانی مردم دارد.
در زندگی بشر، اهمیت تغذیه به ویژه در دو دوره حساس یعنی دوران کودکی و سالخوردگی به خاطر ویژگی‌های خاص این مراحل، دوچندان می‌شود. در این میان، برخی از تفکرات نادرست درباره تغذیه از گذشته‌های دور در ذهن بسیاری از افراد ریشه دوانده است که این باورها به عنوان راهنمای تغذیه‌ای استفاده می‌شوند و به دیگران نیز توصیه می‌گردند.
به همین دلیل، سیزدهمین بسیج ملی تغذیه با شعار «حال خوب با وزن مناسب» از تاریخ ۲۴ دی‌ماه تا هفتم بهمن در سرتاسر کشور برگزار می‌شود.
تیرنگ نیستانی، استاد رشته تغذیه در دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی، اظهار داشت: یکی از اشتباهات رایج در میان عموم این است که تصور می‌کنند نان سنگک به عنوان سالم‌ترین نوع نان شناخته می‌شود، اما این دیدگاه نادرست است.
نان سنگک بهترین گزینه نیست
او با دلیل اینکه کیفیت نان به سلامت آرد، ارزش‌های غذایی و شیوه پخت بستگی دارد، افزود: در حال حاضر بیشتر نانوایی‌ها برای تهیه نان سنگک از آرد سفید بهره می‌برند؛ بنابراین نان سنگکی که با آرد سفید تهیه می‌شود، برتری خاصی نسبت به دیگر نان‌های سنتی ندارد.
نیستانی با اشاره به اینکه نان سنگک با حرارت مستقیم و با سوخت‌های فسیلی پخته می‌شود، ادامه داد: این امر می‌تواند منجر به ورود مواد زیان‌آور و مضر به نان گردد.
این متخصص یادآور شد که برخی مردم معتقدند با افزودن سبوس به نان سنگک، ارزش غذایی آن افزایش می‌یابد؛ اما باید دانست که در بسیاری از موارد، سبوس‌ها به فلزات سنگین، به ویژه آرسنیک آلوده هستند و اضافه کردن سبوس به نان، امتیازی در مقایسه با سایر نان‌ها ایجاد نمی‌کند.
او توصیه کرد: نان سنگک هیچ برتری نسبت به نان‌های سنتی دیگر ندارد؛ بنابراین فقط بر اساس این باور که سالم‌تر است، نمی‌توان استفاده از آن را تجویز کرد.
نیستانی همچنین به یکی دیگر از باورهای نادرست تغذیه‌ای در جامعه اشاره کرد و گفت: بسیاری از افراد روغن‌های حیوانی، به ویژه روغن دنبه، را نسبت به سایر روغن‌ها بهتر می‌دانند، اما این نظر نیز کاملاً نادرست است.
او تصریح کرد: برخی گمان می‌کنند که در گذشته، مردم با مصرف روغن‌های حیوانی زندگی سالم‌تری داشته‌اند؛ در حالی که گذشتگان ما به کارهای چون دامداری و زراعت مشغول بودند و با صنعتی شدن و پدیده نشستن طولانی، نمی‌توان اصول تغذیه‌ای گذشته را برای زندگی امروزه تطبیق داد. همچنین بیماری‌های مختلف در آن زمان نیز جوانان را از پا در می‌آورده است.
این متخصص تغذیه بر استفاده از روغن‌های جانوری به بهانه سلامت بودن آنها انتقاد کرد و تأکید کرد: بدون شک، استفاده مکرر از روغن‌های حیوانی و به ویژه روغن دنبه در درازمدت می‌تواند سبب انسداد عروق شود.
چربی‌های حیوانی را مصرف نکنید
نیستانی به شواهد علمی اشاره کرد و خاطرنشان ساخت: افرادی که استفاده از روغن دنبه را تجویز می‌کنند، باید اگر مستنداتی مبنی بر بی‌خطر بودن این چربی‌ها دارند، آن را با دلایل علمی اثبات کنند.
او تأکید کرد: تمامی شواهد علمی نشان‌دهنده این است که مضرات چربی‌های حیوانی به مراتب بیشتر از مزایای آن‌هاست.
به گفته این عضو هیأت علمی دانشگاه، باور رایج دیگری که در بین مردم وجود دارد این است که هر زمان احساس گرسنگی یا ضعف کردند، بیسکویت سبوس‌دار بخورند.
این متخصص تغذیه و رژیم درمانی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی توضیح داد: افزودن سبوس به محصولاتی مانند بیسکویت، نان و ماکارونی می‌تواند ارزش غذایی آنها را افزایش دهد، اما هرگز به معنای کاهش کالری آن یا تأثیر مثبت بر سلامتی نیست و نمی‌توانند به مقدار زیاد مصرف شوند.
او همچنین به این نکته مهم اشاره کرد که یکی از باورهای نادرست عمومی این است که «دوره بارداری زمان رژیم غذایی نیست»؛ بسیاری از مردم مفهوم واژه «رژیم» را درک نمی‌کنند. رژیم بارداری به معنای برقرار کردن تعادل در تغذیه برای حفظ سلامت مادر و جنین است.
این متخصص تأکید کرد که دوران بارداری به هیچ وجه زمان مناسبی برای رژیم‌های کاهشی وزن نیست و حتی اگر یک خانم باردار دارای وزن زیادی باشد، نباید تحت هیچ شرایطی به فکر رژیم‌های کاهش وزن خلال بارداری باشد،؛ بلکه در این دوره حساس وزن باید به شکل منطقی افزایش یابد.
زنان باردار باید به اندازه بخورند
نیستانی بیان کرد که زنان باردار باید از مشاوره متخصصان تغذیه کمک بگیرند و تأکید کرد: باور غلط مبنی بر اینکه در دوران بارداری یا شیردهی باید برای دو نفر غذا بخوریم، اطلاعات نادرستی است.
او ادامه داد که هدف از رژیم‌های غذایی باید بهبود یا کنترل وزن و ارتقای سطح سلامت باشد و اگر فقط هدف کاهش وزن باشد، هر راهکاری ممکن است به عنوان ابزار کاهش وزن استفاده شود و این امر به ضرر سلامت منجر خواهد شد.
وی همچنین تعادل در مصرف غذاهای با کالری کم به کاهش وزن کمک خواهد کرد و افزود: عده‌ای برای کاهش وزن به میوه‌ها و سبزیجات روی آورده و انواع میوه‌ها را به سبد غذایی خود اضافه می‌کنند؛ غافل از اینکه مصرف بیش از حد میوه‌ها نیز می‌تواند برای لاغری مناسب نبوده و به دلیل قند بالا موجب افزایش وزن گردد.
او با اشاره به اینکه اعتقاد به مصرف بی‌حد از شیر برای کاهش وزن یکی دیگر از باورهای نادرست غذایی است، یادآور شد: مصرف شیر و فرآورده‌های لبنی در مقادیر معین بلامانع است و می‌تواند به سلامت بدن کمک کند، اما افراط در مصرف این ماده غذایی می‌تواند منجر به تجمع چربی در بدن گردد.
کالری شیر را جدی بگیرید
این متخصص ادامه داد: هر لیوان شیر با چربی ۲.۵ درصد معادل ۱۰ قاشق برنج (بدون روغن) کالری دارد؛ بنابراین نمی‌توان با تصور اینکه شیر غذایی سالم و کم کالری است، بیشتر از مقدار توصیه شده (دو لیوان در روز) از این محصول استفاده کرد.
توصیه‌هایی برای مدیریت وزن کودکان
غزاله اسلامیان، دکتری علوم تغذیه دانشگاه، یادآور شد که بخش زیادی از ذائقه غذایی قابل یادگیری است و کودکان به واسطه والدین خود یاد می‌گیرند چگونه غذا بخورند، بنابراین والدین در شکل‌گیری الگوی غذایی کودکان نقش مؤثری دارند.
اسلامیان افزود: نظم در ساعات خواب و بیداری برای رشد و کنترل وزن کودکان بسیار موثر است.
او آهسته غذا خوردن را یکی از راهکارهای کلیدی برای کنترل اشتها دانست و گفت: افرادی که سریع غذا می‌خورند، پیش از دریافت پیام سیری، مقدار زیادی غذا مصرف می‌کنند؛ بنابراین باید به کودکان عادت بدهیم که به آرامی غذا بخورند.
این دکتری علوم تغذیه به والدین توصیه کرد: غذا را در ظرف جداگانه برای کودک سرو کنند تا در حین غذا خوردن احساس رقابت با دیگر اعضای خانواده نکند و آرامش داشته باشد.
اجتناب از خوردن غذا جلوی تلویزیون
این عضو هیأت علمی دانشگاه بر عدم مصرف غذا هنگام تماشای تلویزیون تأکید کرد، زیرا این امر باعث عدم تمرکز هنگام غذا خوردن و در نتیجه مصرف بیش از حد غذا می‌شود.
به گفته اسلامیان، باید به کودک یاد داد که به همراه غذا از سبزی‌های تازه، به صورت سالاد یا سبزی خوردن، به اندازه کافی استفاده کند.
او انجام ورزش‌های منظم را، حداقل یک ساعت در روز، توصیه کرد و گفت: زمان پیاده‌روی باید متناسب با تحمل کودک به تدریج افزایش یابد تا تمایل بیشتری به آن نشان دهد.
به گفته وی، نباید برای تشویق کودک از خرید تنقلات یا رفتن به رستوران استفاده کرد.
اسلامیان با تأکید بر کنترل استرس، اضطراب و نگرانی‌های کودکان که ممکن است به ریزه‌خواری منجر شود، توصیه کرد: به تدریج میزان مصرف مواد غذایی پرکالری مانند چیپس و نوشابه را در رژیم غذایی نوجوانان و کودکان کاهش دهیم.