در دنیای امروز، تصور زندگی بدون نوشتن به شدت دشوار است. نوشتن اطلاعات به واسطه علائم نمادین، پایه و اساس فعالیت‌های تمدن بشری است که غیبت آن ممکن است ما را در تاریخ گم کند.
به طور کلی می‌توان گفت اگر نوشتن به طور کامل از میان می‌رفت، به تبع آن تمدن نیز فرو می‌ریخت! اهمیت متون مکتوب به همین خاطر است. اکنون این سوال پیش می‌آید که آغاز زبان نوشتاری از چه زمانی بوده است؟
آغاز تاریخ بشری
گونه انسان برای میلیون‌ها سال در موجودیت بوده و در بیشتر این دوران، انسان‌ها به عنوان شکارچی-گردآورنده زندگی می‌کردند. این زندگی به صورت عشایری بود و زمان احتمالاً به صورت چرخه‌ای تصور می‌شد که دارای آغاز و پایانه‌ای مشخص بود.
اما اوضاع حدود ۱۵ هزار سال پیش دچار تحول شد. دلیل این تغییر یک موضوع گسترده برای بحث است. سال‌ها، نظریه‌ای که به طور عمومی پذیرفته شده بود، این بود که این تغییر به خاطر نیاز به مراقبت از محصولات بوده، چرا که این روش منبع غذایی مطمئن‌تری را به همراه داشت. یافته‌های جدیدتر، به‌ویژه اکتشافات در گوبکلی تپه، نشان می‌دهد که انتقال به یک جامعه کشاورزی ناشی از تمایل به نزدیک شدن به مکان‌های مذهبی صورت گرفته است. بنابراین، زندگی ثابت زمینه‌ساز پیدایش کشاورزی گردید.
دلایل این تحول هرچه که باشد، کشاورزی محصولات غذایی کافی را فراهم کرد تا انسان‌ها دیگر نیازی به صرف تمام وقت خود بر بقای خود نداشته باشند. از این رو، انسان‌ها توانستند توجه خود را به مشاغلی همچون سفالگری، بافندگی و اهلی کردن حیوانات معطوف کنند. در نهایت، نیاز به زبان به وجود آمد و سیستم‌های نوشتاری به تدریج شکل گرفتند.
تمدن‌های اولیه
«تمدن» نخستین بار در خاورمیانه و اطراف منطقه بین‌النهرین و رود نیل و در ناحیه‌ای به نام هلال حاصلخیز پدیدار گشت. تمدن‌های ابتدایی که در این ناحیه شکل گرفتند، به جوامع پیچیده‌ای بدل شدند که برای سامان‌دهی به جامعه، به اسناد مکتوب نیاز داشتند.
به طبیعی بودن این تمدن‌ها، آنها شاهکار نخستین سیستم‌های نوشتاری تاریخ را خلق کردند. تمدن‌های سومری و مصری، که از جمله نخستین تمدن‌ها محسوب می‌شوند، هر یک دارای سیستم‌های نوشتاری مختص به خود بودند. در حالی که هیروگلیف مصری اندکی پیش از ۳۱۰۰ قبل از میلاد شکل گرفت، سومری‌ها نخستین نوشته‌های خود را تقریباً ۳۵۰۰ سال قبل از میلاد پدید آورده بودند.
اولین بار، خط سومری که قدیمی‌ترین سیستم نوشتاری ثبت‌شده در تاریخ به شمار می‌رود، حدود ۵۵۰۰ سال پیش به کار گرفته شد. این خط در طول تاریخ خود دستخوش تغییرات اساسی و تکاملی گردید و به نام خط میخی مشهور شد. این سیستم از مجموعه‌ای از تکواژ‌های واژه‌نگار به‌عنوان ابزاری برای دفترداری و ثبت امور مختلف آغاز شد. با گسترش نیاز به انتقال ایده‌های پیچیده‌تر، این خط به کاربردهایی فراتر از اهداف اداری دست یافت و به عنوان نماینده مکتوب زبان سومری تکامل یافت.
این خطوط بر روی خاک رس با استفاده از قلم نی نوشته می‌شدند. نیاز به سرعت در نوشتن منجر به ساده شدن نمادها گردید و تصاویر به نشانه‌های قابل‌تشخیص تبدیل شدند (خط میخی که شامل مجموعه‌ای از خطوط و برش‌های مشخص بود). تحول بعدی این خط به نوعی از نشانه‌ها انجامید که به نمایش صداها پرداخته و به جای کلمات، حروف را نشان می‌دادند. اینگونه، کلمات با استفاده از نمادهای آوایی می‌توانستند جایگزین نشانه‌های واژه‌نگار گردند.
این خط به سایر زبان‌ها نیز تسری یافت. پس از آن که تمدن سومری جای خود را به اکدی‌ها، بابلی‌ها و آشوری‌ها داد، این خط حفظ شد و به عنوان ابزاری برای نمایش زبان‌های این امپراتوری‌ها، پادشاهی‌ها و ملت‌ها به کار رفت.
بنابراین، زبان سومری نخستین زبانی است که به نوعی شکل نوشتاری یافته است. این زبان به دوره‌ای تعلق دارد که شواهد باستان‌شناسی آن به شدت نادر است، از این رو نظریه‌ها و گمانه‌زنی‌های بسیاری در این زمینه وجود دارد. با این حال، به راحتی می‌توان تصور کرد که بیش از پنج هزار سال پیش، یک سومری مبتکر آثار خود را بر روی خاک رس ایجاد کرد و مسیری را رقم زد که تمدن بشری را برای همیشه دگرگون ساخت.