مسئله مصرف الکل و وابستگی به نوشیدنی‌های الکلی یکی از چالش‌های بزرگ اجتماعی در دنیای معاصر محسوب می‌شود. در سال‌های اخیر، افزایش علاقه و تمایل افراد به مصرف مشروبات الکلی به قدری محسوس بوده که بارها اخبار مربوط به مرگ و آسیب‌های جانی ناشی از این مصرف، موجب شوک در جامعه شده است.
اعتیاد به مشروبات الکلی چون هر نوع دیگر اعتیادی، با داشتن عواقب روانی و اجتماعی قابل توجه، تهدیدی برای خانواده و جامعه به شمار می‌آید. این وضعیت ممکن است به بروز رفتارهای پرتنشی در نقش‌های خانوادگی و در موارد شدید به انحرافات اجتماعی، قتل، سکته‌های قلبی و مغزی منتهی شود.
با گسترش شهرنشینی و پیشرفت صنعتی و تغییر در نقش‌های جنسیتی، زنان نیز همانند مردان به گونه‌ای تحت تأثیر این پدیده‌های اجتماعی قرار می‌گیرند. به گفته پژوهشگران، مصرف الکل در بسیاری از کشورها به طرز قابل توجهی افزایش یافته و اکنون به عنوان یک مشکل بسیار جدی اجتماعی مورد توجه قرار گرفته است.
از سوی دیگر، مضرات مصرف الکل برای زنان بسیار قابل توجه است؛ به‌طوری‌که خطر بروز سرطان سینه، زایمان قبل از موعد، اختلال در عملکرد مغز و عوارض بارداری و تولد نوزادان بیمار از جمله این مشکلات به شمار می‌رود. به همین منظور، برای بررسی عواقب مصرف الکل بر سلامتی زنان باردار و جنین، گفتگویی با دکتر صفیه عشوری مقدم، متخصص زنان و زایمان انجام دادیم.
او یکی از خطرات جدی مصرف الکل در زنان را سندروم جنین الکلی عنوان می‌کند و توضیح می‌دهد: از نظر علمی، سندروم به معنای مجموعه‌ای از علائم و نشانه‌های مرتبط با یک بیماری است. فرد مبتلا نیازی ندارد که تمامی این علائم را داشته باشد و وجود چندی از آن‌ها نیز می‌تواند ما را به یقین برساند. به نوزادانی که چنین علائمی را از خود نشان می‌دهند، اصطلاحاً نوزادانی با سندروم جنین الکلی اطلاق می‌شود.
عشوری مقدم افزود: به طور کلی، مادرانی که به مصرف الکل می‌پردازند، عموماً فرزندانشان با این سندروم مواجه هستند و دچار مجموعه‌ای از اختلالات ظاهری و مغزی و نیز تأخیر در رشد و یادگیری می‌شوند.
اختلالات ظاهری جنین
متخصص زنان و زایمان ادامه می‌دهد: نوزادانی که به سندروم جنین الکلی دچار هستند، اغلب دارای اختلالات ظاهری مشخصی هستند؛ از جمله ناهنجاری‌هایی در فک، حالت چشم‌ها، اندازه کوچک دور سر و وزن کم در هنگام تولد. رشدی که در شکم مادر صورت می‌گیرد، معمولاً دچار تأخیر می‌شود. علاوه بر این، مشکلاتی در مراحل یادگیری و تکلم برای آن‌ها ایجاد می‌شود و امکان ابتلا به اختلالات رفتاری و عملکردی که مانع از انجام فعالیت‌های عادی می‌شود، وجود دارد.
او اشاره می‌کند: سندروم جنین الکلی به عنوان یک اختلال جدی به شمار می‌آید که تمام عمر فرد مبتلا باید با آن زندگی کند. فرض نمی‌شود که اگر فرزند به دلیل رفتار پرخطر مادر به دنیا آمد، تنها با دارو و درمان بهبودی خواهد یافت؛ عوارض ناشی از مصرف الکل به گونه‌ای است که درمان‌پذیر نیست و ممکن است کودک تا نهایت عمر با آن دست و پنجه نرم کند.
درمان سندروم جنین الکلی
عشوری مقدم تصریح می‌کند که هیچ درمان مشخصی برای سندروم جنین الکلی وجود ندارد. اگر هم درمانی وجود داشته باشد، تنها به منظور بهبود رفتار کودک در سنین بالاتر می‌باشد که تحت مشاوره‌های طولانی‌مدت و تخصصی قرار می‌گیرد و نیاز به رفتار درمانی دارد تا کودک بتواند بهتر با دنیای جدید ارتباط برقرار کند. به‌علاوه، گاهی نارسایی‌های کلیوی و قلبی در فرزندان ایجاد می‌شود که این مشکلات نیز به هیچ‌وجه قابل درمان نیستند.
راه تشخیص سندروم جنین الکلی
متخصص زنان و زایمان می‌گوید: راه اصلی برای تشخیص این سندروم بررسی شرح حال مادر است. در هنگام اقدام برای زایمان، در پرسش‌های مربوط به تاریخچه مصرف دخانیات و الکل از مادر سؤال می‌شود. همچنین در زمان تولد، برخی نشانگان در نوزاد وجود دارد که می‌تواند جزو علائم سندروم جنین الکلی باشد.
مصرف الکل کم هم عارضه دارد
عشوری مقدم می‌افزاید: برخی زنان بر این باورند که مصرف مقدار کمی الکل تأثیری برای جنین ندارد، اما تأکید می‌شود که هیچ سطحی از الکل کاملاً بی‌خطر نیست و حتی مصرف اندک آن نیز می‌تواند منجر به بروز عوارض سندروم جنین الکلی در فرزند شود. الکل به طور خاص زمانی که مصرف می‌شود، یعنی در چه زمانی از بارداری، تأثیرگذار است؛ به عبارت دیگر، فرقی ندارد که مادر در مراحل اولیه تشکیل جنین الکل بنوشد یا در مراحل نهایی بارداری. چرا که در اوایل بارداری، مصرف الکل تأثیر مستقیم بر شکل و ظاهر جنین دارد و در انتهای آن بر رفتار، یادگیری و تمرکز جنین اثر می‌گذارد.
متخصص زنان و زایمان خاطرنشان می‌کند که پژوهش‌های علمی نیز تاکید کرده‌اند که اگر مادری به دنبال سلامت فرزندش است، باید حداقل سه ماه پیش از بارداری مصرف الکل را قطع کند و تا دو سال پس از زایمان و شیردهی نیز باید از مصرف آن پرهیز کند.
اثرات مغزی الکل روی جنین
خلیل فریور، متخصص کودکان، در این زمینه می‌گوید که جنینی که در رحم در معرض الکل قرار می‌گیرد، می‌تواند نشانه‌هایی متنوع را نشان دهد. زیرا وقتی مادر الکل مصرف می‌کند، این ماده به بدن جنین نفوذ کرده و جنین قادر به دفع آن نیست، و این مسئله می‌تواند تأثیرات مهمی بر مغز و ظاهر فرزند داشته باشد.
آثار ظاهری جنین
متخصص کودکان می‌افزاید: در نوزادان مبتلا به سندروم جنین الکلی، چشم‌ها دچار تغییر شکل می‌شوند؛ به گونه‌ای که زوایای پلک کمتر باز می‌شود و اندازه چشم کوچکتر از حد معمول است. لب بالا نازک و صاف، جمجمه و مغز نیز کوچکتر می‌شود. این نوزادان ممکن است نشانه‌هایی از اوتیسم نیز داشته باشند و قد و وزن کمتری دارند.
او ادامه می‌دهد: مشکلات ظاهری جنین می‌تواند همراه با اختلالات رفتاری، عدم تعادل و هماهنگی، بیش‌فعالی، مشکلات یادگیری، ناهنجاری در پل بینی، اختلالات در رشد داخل رحم و پس از زایمان، مشکلات کلامی و گفتاری، دشواری در حل مسائل و عدم کنترل رفتارهای ناگهانی، همچنین دغدغه‌هایی در ارتباطات و رشد مفاصل و استخوان باشد. در برخی موارد نیز اثرات الکل به اندازه‌ای می‌تواند شدید باشد که نوزاد مرده یا نارس به دنیا بیاید.
متخصص کودکان اضافه می‌کند: مصرف الکل توسط افرادی که ممکن است از بارداری خود آگاه نباشند، می‌تواند عواقب جدی داشته باشد و عوارض جنین از اوایل مراحل رشد مغز و بدن جنین تحت تأثیر قرار می‌گیرد. الکل تنها ماده‌ای است که حتی مصرف مقدار کم آن نیز خطرناک خواهد بود و تأثیرات آن بر بدن نوزاد بسیار جدی است.
راه درمان
فریور تصریح می‌کند: کودکانی که با سندروم جنین الکلی متولد می‌شوند، نمی‌توانند نواقص و مشکلات ظاهری خود را درمان کنند و عملاً درمانی برای آن‌ها وجود ندارد؛ اما اگر بخواهند در گفتار و انجام فعالیت‌های روزمره کمی استقلال پیدا کنند، نیاز به گفتار درمانی و مراقبت‌های تکاملی دارند تا بتوانند در آن زمینه‌ها اندکی بهبود یابند. سندروم هر علامتی که داشته باشد، در بزرگسالی پایدار می‌ماند و پیشرفتی نخواهد داشت، اما با مشاوره می‌توان کمی تغییرات مثبتی در کودک ایجاد کرد.