بر اساس اطلاعات منتشر شده از سوی سازمان حفاظت محیط‌زیست، وضعیت محیط‌بانی در ایران با کمبود جدی مواجه است. شینا انصاری، معاون رئیس‌جمهور و رئیس این سازمان، در مراسم گرامیداشت روز محیط‌بان اعلام کرد که بیش از نیمی از پست‌های محیط‌بانی در کشور خالی مانده و بلاتصدی است.
حمیدرضا ظهرابی، معاون محیط طبیعی و تنوع زیستی این سازمان، تاکید کرد که طبق استانداردهای بین‌المللی، یک محیط‌بان باید برای هر پنج تا ده هزار هکتار از مناطق طبیعی وجود داشته باشد، در حالی که در ایران هر محیط‌بان وظیفه حفظ بیش از ۳۰ هزار هکتار از اراضی حفاظت‌شده را بر عهده دارد. این فاصله معنادار با استانداردهای جهانی، عملاً توانایی سازمان محیط‌زیست در جلوگیری از تخلفات و مدیریت میدانی را به شدت محدود کرده است.
برای پر کردن این خلا، سازمان حفاظت محیط‌زیست موفق به دریافت مجوز برای جذب نیروی جدید از سوی سازمان امور اداری و استخدامی شده و در تلاش است تا از ظرفیت محیط‌بانان محلی بهره‌برداری کند. این اقدام می‌تواند در کوتاه‌مدت به کاهش کمبود نیروی انسانی در مناطق بحرانی کمک کرده و حفاظت بهتری از اراضی حفاظت‌شده فراهم آورد.
وضعیت کمبود محیط‌بانان تنها به ایران محدود نمی‌شود؛ آمارهای جهانی نشان می‌دهد که در سطح جهان، حدود ۵۵۵ هزار نفر به عنوان نیروی حفاظتی فعالیت می‌کنند، اما تنها حدود ۲۸۶ هزار نفر از آن‌ها محیط‌بانانی هستند که به‌طور مستقیم در کارهای میدانی حفاظتی مشغولند. با توجه به اهداف جهانی مانند «۳۰×۳۰» که هدفش حفاظت از ۳۰ درصد خشکی‌ها و آب‌های زمین تا سال ۲۰۳۰ است، نیاز به محیط‌بانان جدید به‌طور قابل توجهی بیش از تعداد فعلی است و برخی برآوردها از نیاز به حدود ۱٫۵ میلیون محیط‌بان جدید خبر می‌دهند.
در قاره آفریقا، گزارشات نشان می‌دهد که حدود ۶۵ هزار محیط‌بان در حال فعالیت هستند، اما این تعداد کمتر از یک پنجم نیاز تخمینی برای دستیابی به اهداف بین‌المللی است. محیط‌بانان در سراسر جهان با چالش‌های جدی نظیر رویارویی با شکارچیان غیرقانونی، شرایط محیطی دشوار، خطرات طبیعی و حتی خطر مرگ هنگام انجام وظایف خود مواجه هستند. به‌علاوه، بسیاری از آن‌ها فاقد حمایت‌های بیمه‌ای، تجهیزات و حقوق کافی هستند که این مسئله انگیزه‌های لازم برای ماندن در این شغل را کاهش می‌دهد.
کارشناسان بین‌المللی بر این باورند که موفقیت در حفاظت از مناطق طبیعی تنها به تعداد محیط‌بانان مرتبط نیست بلکه کیفیت کار، آموزش، امنیت شغلی و تجهیزات مناسب نیز از عوامل سفت و سخت هستند. کشورهایی که به محیط‌بانان به عنوان محور اصلی حفاظت می‌نگرند و در زمینه‌هایی چون آموزش، حقوق و امنیت شغلی آن‌ها سرمایه‌گذاری می‌کنند، توانسته‌اند به کاهش تخلفات و افزایش اثرگذاری حفاظت دست پیدا کنند.
با توجه به کمبود نیروی محیط‌بانی در ایران و فاصله معنادار با استانداردهای بین‌المللی، کارشناسان بر ضرورت برنامه‌ریزی جامع، جذب نیرو و تقویت بسته‌های حمایتی برای محیط‌بانان تاکید می‌کنند. اقدامات اخیر سازمان حفاظت محیط‌زیست در راستای جذب نیروی جدید و به کارگیری محیط‌بانان محلی می‌تواند گامی موثر در کاهش این شکاف باشد، اما رسیدن به سطح مطلوب استانداردهای جهانی نیازمند برنامه‌ریزی بلندمدت و سرمایه‌گذاری مستمر است.
کارشناسان محیط‌زیست هشدار می‌دهند که ادامه این روند می‌تواند پیامدهای جدی به‌دنبال داشته باشد. همچنین پژوهشگری در زمینه حفاظت از حیات‌وحش در مقاله‌ای که در سال ۲۰۲۴ منتشر شده، نوشت که کمبود تعداد محیط‌بانان و شرایط کاری نامناسب، اثربخشی حفاظت از مناطق حفاظت‌شده و گونه‌های کلیدی مانند ببرها را به شدت کاهش می‌دهد.
علاوه بر این، مقاله‌ای از Appleton و همکاران در سال ۲۰۲۲ که در نشریه Nature منتشر شده، نشان می‌دهد که در سطح جهان بیش از ۲۸۶ هزار محیط‌بان فعال هستند، اما این تعداد به‌تنهایی برای حفاظت مؤثر از مناطق حفاظت‌شده کافی نیست.