طبق اعلام بانک مرکزی، تمامی بانک‌ها به سیستم پذیرش چک الکترونیک مجهز شده‌اند و به‌زودی امکان وصول غیرحضوری این چک‌ها نیز فراهم خواهد شد. به‌علاوه، از پایان سال ۱۴۰۶ به بعد، چک‌های فیزیکی به‌طور کامل منسوخ خواهند شد و چک‌های الکترونیک به‌جای آنها جایگزین می‌گردند.
چک الکترونیک به منظور حرکت به سمت محصولات مبتنی بر فناوری، برای نخستین بار در آبان ماه ۱۴۰۱ توسط بانک مرکزی رونمایی شد و تا امروز در دوازده بانک شامل صادرات، ملت، ملی، رسالت، رفاه، پارسیان، تجارت، کشاورزی، توسعه تعاون، توسعه صادرات، پاسارگاد و گردشگری به مرحله بهره‌برداری رسیده است.
علاوه بر این، چک‌های الکترونیک به زودی در پنج بانک آینده، مسکن، مهر، خاورمیانه و سپه نیز به‌کار گرفته خواهند شد و این بانک‌ها این نوع چک را به مشتریان خود ارائه خواهند کرد. به تدریج، تمامی بانک‌ها به این سیستم تجهیز خواهند شد. براساس اطلاعات بانک مرکزی، در حال حاضر تمامی بانک‌ها سیستم پذیرش چک الکترونیک را دارند.
مزایای چک الکترونیکی نسبت به چک فیزیکی
استفاده از چک‌های کاغذی با وجود مزایای مختلف، همواره با ریسک‌هایی همراه است. از مشکلاتی همچون مخدوش شدن نوشته‌ها تا سرقت چک‌ها، تمامی این خطرات به کمک ورود چک‌های الکترونیک برطرف خواهند شد.
بانک مرکزی با راه‌اندازی سامانه چکاد (سامانه چک امن دیجیتال) بستر امن‌تری را برای صدور چک به‌صورت کاملاً دیجیتال فراهم آورده تا خطرات چک‌های کاغذی به‌طور کامل از بین برود.
از دیگر مزایای چک الکترونیک می‌توان به سرعت بالا در ثبت و پردازش، عدم نیاز به ارسال نسخه فیزیکی، از بین رفتن نگرانی‌ها در خصوص ثبت چک در سامانه‌ها و همچنین امنیت بالا و جلوگیری از سرقت یا تحریف چک اشاره کرد.
علاوه بر این، چک‌های دیجیتال یا الکترونیک به میزان قابل توجهی به کاهش جرایم بانکی کمک می‌کنند و با ثبت اطلاعات در سامانه‌های الکترونیکی، دیگر امکان صدور چک‌های وعده‌داری وجود نخواهد داشت و ریسک برگشت خوردن و کلاهبرداری به حداقل می‌رسد.
وصول ۲۰۰ هزار چک دیجیتال در یک سال
طبق اعلام بانک مرکزی، در مدت یک سال گذشته، حدود ۲۰۰ هزار فقره چک الکترونیکی وصول شده است و در حال حاضر تنها امکان وصول غیرحضوری برای چک‌های درون بانکی فراهم شده است.
مهران محرمیان – معاون فناوری‌های نوین بانک مرکزی – بیان کرده که هر بانکی که دسته چک الکترونیکی به مشتری خود ارائه می‌دهد، مشتری می‌تواند برگه چک الکترونیکی را صادر کرده و به ذی‌نفع ارائه دهد و اگر ذی‌نفع از طریق ابزارهای الکترونیکی همان بانک اقدام کند، می‌تواند وصول چک را به‌طور کامل غیرحضوری انجام دهد.
اما در حال حاضر، اگر فردی بخواهد چک الکترونیکی خود را در بانکی دیگر وصول کند، لازم است به شعبه آن بانک مراجعه نماید.
با این وجود، امکانات زیرساختی برای وصول کامل الکترونیکی چک‌ها موجود است که نشان‌دهنده آمادگی ساختاری بانک‌ها می‌باشد.
معاون فناوری‌های نوین بانک مرکزی اذعان دارد که هیچ مشکل فنی در زمینه عملیات چک‌های الکترونیکی وجود ندارد و بخشنامه‌های الزامی نیز صادر شده است. از نظر فنی این قابلیت به‌طور کامل موجود است و به‌زودی عملیات وصول چک‌های الکترونیکی در ابزارهای الکترونیکی بانک‌ها به اجرا در خواهد آمد.
با این حال، گزارش‌های رسیده حاکی از آن است که برخی مشتریان در مراجعه به بانک‌ها با عدم آگاهی متصدیان از چک الکترونیک مواجه شده‌اند و در برخی موارد به آنها اعلام شده که بخشنامه‌های مربوطه هنوز به آنها ابلاغ نشده است.
پایان چک‌های فیزیکی تا سال ۱۴۰۶
بر اساس برنامه‌ریزی‌های صورت گرفته، چک کاغذی تا سه سال آینده به‌طور کامل از شبکه بانکی حذف خواهد شد و چک الکترونیکی جایگزین آن خواهد شد. طبق آخرین آمار بانک مرکزی، حدود هشت میلیون فقره چک معامله شده که بر مبنای لایحه هفتم باید تمامی این چک‌ها تا پایان سال ۱۴۰۶ به‌صورت الکترونیکی انجام شود.