زمانی که حراج تهران به اوج خود رسید

پس از تاختن ویروس کرونا، حراج‌ها، نمایشگاه‌های هنری و آرت‌فرها به صورت آنلاین به شدت در عرصه هنر جهانی نمایان شدند. این موضوع علی‌رغم پیش‌بینی‌های اولیه، در طی دو سال بیش از یک دهه نوآوری و تحول را برای بازار هنر به ارمغان آورد. همه‌گیری کرونا فعالیت‌های مراکز حراج، آرت‌فرها و گالری‌ها را به سمتی سوق داد که بیش از پیش به فروش آنلاین بپردازند و این افزایش رویدادهای هنری موجب شد تا جمع‌آورندگان آثار هنری هم ریسک خرید آثار بر اساس تصاویر و ویدیوهای باکیفیت را بپذیرند.

به نظر می‌رسد علیرغم خاتمه یافتن این همه‌گیری، مزایای فروش‌های آنلاین برای حراج‌های بزرگ آثار هنری باقی مانده است و امروزه همچنان شاهد ادامه برگزاری حراج آنلاین در کریستیز، ساتبیز، بونامز و فیلیپس هستیم. این وضعیت باعث شد تا حراج تهران نیز با توجه به گذشت چند سال از آخرین برگزاری خود، به سمت این روش نوین گرایش یابد و از مزایای حراج‌های آنلاین بهره‌برداری کند. این رویداد هنری که در دوران بحران کرونا نیز به برگزاری حراج آنلاین نپرداخت و برگزاری رویدادهای خود را با رعایت پروتکل‌های بهداشتی و به صورت حضوری انجام می‌داد، اکنون پس از مشاهده موفقیت حراج‌های آنلاین، برای نخستین بار اقدام به برگزاری حراج آنلاین نموده است.

نقدها و دیدگاه‌ها در بازار هنر
هجدهمین حراج تهران به تازگی طی چهار روز برپایی نمایشگاه در یک مجتمع تجاری، بر خلاف دوره‌های قبل، شرایطی را فراهم آورد تا خریداران آثارهنری بتوانند پس از دیدن حضوری آثار، آن‌ها را آنلاین خریداری نمایند. هرچند به نظر می‌رسد این ایده کمی دیر به ذهن مدیران این حراج خطور کرده، ولی توانست نتایج مثبتی نیز به همراه داشته باشد.

گسترش دامنه حضور خریداران حراج، افزایش علاقه‌مندان به خرید آثار هنری از شهرهای مختلف، معرفی چهره‌های جدید به بازار هنر و… هر یک می‌تواند به رونق بازار هنر در کشور منجر شود؛ با این حال باید به معایب این شیوه از برگزاری نیز توجه داشت؛ عدم وجود زیرساخت‌های مناسب در فضای آنلاین به دلیل اختلالات اینترنتی و تداوم روش سنتی خرید و فروش آثار هنری در کشور از جمله موانع عمده‌ای است که در این راستا قرار دارد. با این حال نمی‌توان به سادگی از این واقعیت گذشت که حراج‌های آنلاین می‌توانند به عنوان مکملی خوب برای اشتغال‌زایی و حتی ایجاد بستر مناسبی برای تجارت هنر عمل کنند.

حراج‌خانه‌ای که ریسک نمی‌کند
اما نگاهی کلی به حراج هجدهم تهران که به صورت آنلاین برگزار شد نشان می‌دهد، هنوز اطمینان خاطر کافی از سوی این حراج‌خانه و مجموعه‌داران حاصل نشده است. عرضه آثار متعددی از هنرمندان جوان که برای نخستین بار به بازار هنر پا نهادند و نزدیک به ۶۰ درصد آثار این دوره از حراج را شامل می‌شد، دلیلی بر این امر است که مدیران این حراج سعی داشتند آثار با قیمت پایین‌تر را در حراج آنلاین معرفی کنند تا ریسک عدم فروش آثار گران‌قیمت که در حراج‌های حضوری از تقاضای بیشتری برخوردارند، کاهش یابد.

علاوه بر این، ارائه آثار کمتر شناخته شده از هنرمندان تثبیت‌شده در بازار هنر ایران مانند آثار پرویز تناولی یا پرویز کلانتری، عرضه اثر روی کاغذ آیدین آغداشلو به جای آثار بر روی بوم این هنرمند که در بازار هنر تقاضای بالایی دارد و… همگی نشانگر عدم اعتماد این حراج‌خانه به بازار آنلاین هنر است. در حالی که حراج‌خانه‌های بین‌المللی نظیر فیلیپس در سال ۲۰۲۰، در اوج کرونا، مجموعاً ۵/۱۳۴ میلیون دلار از طریق حراج‌های آنلاین درآمد کسب کردند.

ظهور نسل جدید در بازار هنر
اما آنچه در این دوره از حراج تهران با تمام کمبودها و ریسک‌های اندک در بازار هنر نمایانگر بود، معرفی چهره‌های تازه به بازار هنر ایران بود. هنرمندان جوان و نوظهوری که با بیشترین پیشنهادات از جانب مجموعه‌داران، به عنوان چهره‌های جدید در بازار هنر شناخته شدند.

در این دوره از حراج تهران، از میان ۱۱۶ هنرمند، ۶۱ نفر برای اولین بار آثار خود را در یک حراج هنری به نمایش گذاشتند و اغلب آن‌ها با رشد قیمتی قابل توجهی مواجه شدند که نشان‌دهنده نیاز بازار هنر ایران به تغییر و تحول است و ضرورت تزریق خون تازه به بازار هنر پس از عرضه سالیان آثار هنرمندان تثبیت شده می‌باشد. این نکته که در این دوره از حراج، اثری از بارانا سعادت با قیمت نهایی ۱۸۷ میلیون تومان، که از ۵۰ تا ۷۰ میلیون تخمین‌زده شده بود، به فروش می‌رسد یا تابلوی «ساختمان سینگر در خیابان سعدی» اثر مرجان نعمتی با قیمت نهایی ۲۴۲ میلیون تومان که برنداز ۸۰ تا ۱۲۰ میلیون ارزیابی شده، یا تابلویی از برادران قاسمی که با رویکردی معاصر و با قیمت ۷۷۰ میلیون تومان به فروش رسیده، همه نشان‌دهنده این واقعیت است که حراج آنلاین ظرفیت‌های بالقوه‌ای دارد که تاکنون کمتر به آن پرداخته شده است.

رقابت نزدیک
اما با گذشت ۳ سال از رونق حراج‌های آنلاین، به ویژه حراج‌های هنر خاورمیانه و اسلامی، حراج‌خانه‌های بین‌المللی همچون کریستیز، ساتبیز، بونامز و… با ثبت رکوردهایی در حراج‌های آنلاین، هنوز فاصله معناداری با حراج‌های حضوری خود دارند و نتوانسته‌اند به رقم‌های بالای ۲ میلیون دلار در حوزه هنر منطقه دست یابند.

با این حال حراج تهران در اولین تجربه خود به خوبی نشان داد که قابلیت رقابت نزدیک با این رویدادهای حضوری را دارد و رقم فروش حراج حضوری هنر معاصر این رویداد در سال گذشته، تفاوت چندانی با حراج هنر معاصر آنلاین این رویداد ندارد، بلکه حتی در اولین تجربه خود در تجارت الکترونیک، به رقمی معادل یک میلیون و ۳۰۰ هزار دلار دست یافته که از بسیاری از حراج‌های مرتبط با هنر خاورمیانه بیشتر است. بنابراین توجه به روش‌های نوین در برگزاری حراج‌های هنری، اتخاذ رویکردهای با ریسک بالا به جوانان هنرمند در عرصه تجسمی کشور و فراهم نمودن فضای مناسب برای حضور مجموعه‌داران هنری از سرتاسر کشور از طریق بسترهای آنلاین، باید جدی گرفته شود تا هنر ایران بتواند مقام خود به عنوان هنر اول منطقه را حفظ کرده و در مسیر رشد خود قدم بردارد.

عرضه آثار بسیاری از هنرمندان جوان که برای اولین بار وارد بازار هنر شده‌اند که شامل نزدیک به ۶۰ درصد آثار این دوره از حراج بود، مؤید آن است که مدیران این حراج تلاش داشته‌اند تا آثار کم‌قیمت را در حراج آنلاین معرفی کنند تا ریسک عدم خرید آثار گران‌قیمت که در حراج‌های حضوری بیشترین تقاضا را دارند، کاهش یابد.

با وجود گذشت ۳ سال از رونق حراج‌های آنلاین، به ویژه در حوزه هنر خاورمیانه و اسلامی، حراج‌خانه‌های بین‌المللی مانند کریستیز، ساتبیز، بونامز و … رکوردهای ثبت شده در این حراج‌ها، هنوز فاصله معناداری از حراج‌های حضوری آن‌ها دارند… در حالی‌که حراج تهران در اولین تجربه خود توانسته است نشان دهد که در رقابت نزدیک با رویدادهای حضوری قرار دارد.