روزنامه هم‌میهن با اشاره به صحبت‌های اخیر حسن روحانی در دیدار با استانداران پیشین گزارش داده است:
پس از اظهارات اخیر حسن روحانی در جمع استانداران دوره‌های یازدهم و دوازدهم، روزنامه هم‌میهن گفتگوهایی را با حشمت‌الله فلاحت‌پیشه، رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس دهم، محمود واعظی، قائم‌مقام حزب اعتدال و توسعه، و جهانبخش خانجانی، عضو شورای مرکزی حزب کارگزاران سازندگی ترتیب داده که در ادامه منعکس می‌گردد.
*حسن روحانی در سخنانش به سخت‌تر بودن آغاز به کار دولت چهاردهم نسبت به شروع فعالیت خود در سال ۹۲ اشاره کرد. آیا آیا وضعیت ایران امروز دشوارتر و بحرانی‌تر شده است؟
این نوع درگیری‌ها در سال ۹۲ وجود نداشت
محمود واعظی: نمی‌توان ادعا کرد که وضعیت بحرانی‌تر شده است، اما برخی مشکلات اقتصادی که در گذشته و در سال ۹۲ وجود داشت اکنون نیز در کنار ماست و به‌طور ممکن حتی بیشتر شده است؛ اما در این میان دو رویداد مهم قابل توجه است؛ اول اینکه ما شاهد جنگ غزه هستیم که این شرایط بی‌ثبات و بحرانی در منطقه را رقم زده و حمله به لبنان نیز به همین منوال و درگیری‌های ایران و رژیم صهیونیستی نیز وضعیت را پیچیده‌تر کرده است.
این نوع درگیری‌ها در سال ۹۲ به این صورت وجود نداشت و این مسائل روانی تأثیرات محسوسی بر افکار عمومی گذاشته‌اند. به علاوه، روی کار آمدن ترامپ نیز وضعیت جدیدی را پیش آورده است؛ بنابراین از جنبه مسائل خارجی، شرایط کنونی منطقه و موضوع اقتصادی، دشواری‌های بیشتری را مشاهده می‌کنیم.
ما با چالش‌های زیادی روبرو هستیم
جهانبخش خانجانی: به طور مسلم، وضعیت همچنان دشوار است. اگرچه در دوره آقای احمدی‌نژاد اشتباهات استراتژیک عظیمی صورت گرفت، اما آثار تحریم آن زمان هنوز به شکل جدی بر کشور تأثیر نگذاشته بود و کشور به این سطح از فروپاشی نرسیده بود.
متأسفانه به دلیل عملکرد دولت‌های پیشین، اکنون با موقعیتی روبرو هستیم که بسیاری از شاخص‌ها به هم ریخته و دولت چهاردهم باید موظف به حل این مشکلات و بحران‌های موجود باشد. به همین دلیل، در آغاز کار دولت چهاردهم، با وجود همدلی‌ها و توافق‌هایی که میان دولت به‌ویژه تحت رهبری رئیس‌جمهور وجود دارد، همچنان در زمینه‌های مختلف با چالش مواجه هستیم و باید منتظر عواقب بیشتری از مشکلات اقتصادی و اجتماعی ناشی از کسری بودجه باشیم. اکنون کشور با کسری بودجه‌ای بالغ بر سیصد هزار میلیارد تومان مواجه است و این موضوع کاملاً واضح است که نمی‌توان انتظار موفقیت قابل توجهی در آینده داشت.
عراقچی در حال نزدیک‌تر شدن به ادبیات جبهه پایداری است
حشمت‌الله فلاحت‌پیشه: زمانی که احمدی‌نژاد دولت را به پایان رساند، وضعیت مالی کشور در مقایسه با آن روزی که پزشکیان دولت را تحویل گرفت، به مراتب بهتر بود و همچنین آقای روحانی با شعار جدیدی بر سرکار آمده بود که مورد استقبال دموکرات‌های آمریکا و اوباما واقع شده بود. اوباما واقعاً قصد داشت با ایران به یک توافق دست یابد و انتخاباتی که روحانی به آن رسید، انعکاس یک انتخاب واقعی در داخل کشور بود که یک موج مردمی قوی پشت آن بود و تیم روحانی تلاش کرد این انگیزه را هدر ندهد و سیاست تغییر در زمینه خارجی را در پیش بگیرد که برجام حاصل این سیاست بود.
به‌راستی، آغاز دوران پزشکیان با پشتوانه‌های اقتصادی ضعیف و وجود بحران‌های جدی در منطقه، که در زمان روحانی وجود نداشت، همراه بود. همچنین محدودیت‌های پزشکیان در انتخاب کابینه نیز به این چالش‌ها افزوده است. به باور من، پزشکیان پس از انتخابات در فضایی فکری قرار گرفت که با فضای ذهنی انتخاباتی‌اش بسیار متفاوت بود و به سمت محدودیت‌های محافظه‌کارانه حرکت کرد؛ در حالی که فضای انتخاباتی ایران موجب شد که پزشکیان به مقام ریاست‌جمهوری دست یابد.
فضای محافظه‌کارانه‌ای که پزشکیان دولتش را به آن آغاز کرد، منافع افرادی را نمایندگی می‌کند که در انتخابات شکست خورده و بر تنش و تحریم‌ها سود می‌برند. به نظرم، ضربه اول از اطرافیان پزشکیان به او وارد شد که به نوعی انرژی انتخابات وی را واکاوی کردند؛ چراکه در مجلس، وی و آقای عراقچی به ادبیات جبهه پایداری نزدیک‌تر شدند و این مسئله به صورت مستقیم به کشور آسیب زد.
*آیا وضعیت کشور در آستانه آغاز کار دولت چهاردهم همزمان با بازگشت ترامپ و تشدید درگیری‌های اسرائیل با فلسطین و لبنان به چه معناست؟ تحلیل شما چیست؟
اداره کشور در این شرایط دشواری بیش از زمان دولت در سال ۹۲ را می‌طلبد
محمود واعظی: کشور به دلیل منازعات خاورمیانه، غزه، لبنان و وقایعی که در وعده صادق ۱ و ۲ به وقوع پیوست، امنیتی‌تر شده است. در همان روز تحلیف، که با ترور شهید هنیه مواجه بودیم، وضعیت به سمتی رفت که دولت از برنامه‌های خود فاصله گرفت که به وضوح بر مسائل امنیتی تأثیرگذار بود. چندین بار قیمت دلار تحت تأثیر این رویدادها افزایش یافت، که به دلیل دغدغه‌های امنیتی به وقوع پیوست. این موردی بود که دولت پزشکیان در آغاز کارش با آن مواجه شد و به‌ویژه، شرایط در حال حاضر برای اداره کشور در مقایسه با سال ۹۲ سخت‌تر است.
آقای پزشکیان یک جامعه و اقتصاد ویران را دریافت کرد
جهانبخش خانجانی: نخواستم در این موضوع وارد شوم؛ زیرا نسبت به برخی تصمیم‌گیری‌ها انتقاد دارم، در حالی که برخی دیگر را مثبت می‌دانم. در شرایط مختلف، نیاز به اتخاذ تصمیمات متناسب وجود دارد. در عرصه سیاسی، رای مردم یک موضوع نیست، بلکه در واقع در سیاست و تصمیم‌سازی‌های حکومتی باید نسبت به شرایط و مسائل منطقه و جهانی تصمیمات متعدد اتخاذ گردد. انتخاب آقای پزشکیان به عنوان گزینه‌ای مناسب برای حکومت و مردم بوده است.
حاکمیت نیز از انتخاب آقای پزشکیان سود برده؛ زیرا فضای کشور به سویی می‌رفت که مشروعیت حکومت در بخش‌های مختلف در حال زیر سوال رفتن بود و نارضایتی مردم در حال افزایش بود. تأیید و انتخاب آقای پزشکیان برای حکومت، انتخابی حکیمانه و عاقلانه بوده و به نظر من هر کسی که در این تصمیم‌سازی‌ها نقش داشته، شایسته تقدیر است. دولت آقای پزشکیان به طور معکوس شعار «اسب زین‌شده» را که تحویل داده‌اند، واقعیاتی از یک جامعه و اقتصاد ویرانه را تحویل او داده‌اند.
مثالی از این وضعیت می‌تواند بحران‌ها در نیروی برق و خاموشی‌ها باشد که نتیجه بی‌تدبیری وزارت نفت است که به سادگی سوخت گازوئیل موجود در پالایشگاه‌ها و نیروگاه‌ها را به فروش رسانده‌اند. اخباری حاکی از این است که مازوت کافی در اختیار نیروگاه‌ها نیست. در حال حاضر، دچار کمبود سوخت در مخازن نیروگاه هستیم و برای جلوگیری از سوزاندن مازوت، مجبور به پذیرش قطعی برق هستیم.
این وضعیت نشان‌دهنده این است که دولت آقای پزشکیان با یک بحران اقتصادی فزاینده روبروست و اگر بخواهد مشکلات کشور را برطرف کند، نیاز به اتخاذ تصمیمات جدیدی دارد که به وضوح با انتخابات آمریکا و یا رفتارهای جهانی مرتبط نیست. نظر من این است که در مسائل بین‌المللی باید تجدیدنظر کنیم. ما نمی‌توانیم به‌طور نامحدود در خاورمیانه با برخی دولت‌ها در تضاد باشیم. لازم است به نحو معقول به یک صلح آبرومند دست پیدا کنیم که در عین حال منافع ملی کشور را نیز حفظ نماید.
به نظرم در مواجهه با موضوع اسرائیل، نیاز به تصمیم‌گیری بر مبنای رویکردهای منطقی و رفتارهای رژیم اشغالگر داریم، اما باید این موضوع را با در نظر گرفتن منافع ملی دنبال کنیم. باید از نگرش احساسی به موضوع فلسطین و اسرائیل دور باشیم و به نوعی از زاویه منافع ملی و مصلحت عمومی در این حوزه پیش برویم تا در نهایت، هم جامعه جهانی و هم جوامع مسلمان آن را پس بزنند. علاوه بر این، باید فرصتی برای مذاکره با ترامپ نیز ایجاد گردد.
این روابط تاکنون با واسطه گری برقرار شده و در برخی مواقع به نفع ما بوده است؛ اما برای حفظ امنیت و منافع ملی و اقتصادی کشور ضروری است که ما یک پارادایم جدید در روابط جهانی خود آغاز کنیم. اما این بدین معنا نیست که در فهم و تفکر خود شکست خورده‌ایم. همه دولت‌ها و کشورها مانند چین، آلمان، ژاپن و کشورهای اروپایی در سده اخیر در مقاطع مختلف وارد یک پارادایم جدید گفتمان و تعامل با جهان شده‌اند و مزایای این رویکرد و تغییر پارادایم بعداً روشن شده است. به نظرم باید در برخورد با دولت آمریکا و به ویژه آقای ترامپ، بر مبنای عقلانیت و حفظ منافع ملی حرکت کنیم.
ویرانه‌ای که آقای پزشکیان در عرصه خارجی تحویل گرفت، از ویرانی غزه کمتر نیست
حشمت‌الله فلاحت‌پیشه: من بر این باورم که وضعیت بحران‌زده‌ای که آقای پزشکیان در عرصه سیاست خارجی تحویل گرفت، به هیچ عنوان کم اهمیت‌تر از ویرانی غزه نیست و مردم ایران نیز از سیاست خارجی کشور رضایت ندارند و به همین دلیل یکی از اجزای انتخاباتی پزشکیان، تکیه بر کاهش تنش در سیاست خارجی بود که به همراه دو عنصر دیگر یعنی اصلاحات اقتصادی و دفاع از آزادی‌های مدنی قرار گرفته بود.
آقای پزشکیان در هنگامه آغاز کار، ایران و اسرائیل در حال نزدیک شدن به وضعیت پیشاجنگی بودند و بسیاری از مؤلفه‌های سیاست خارجی ایران که برای آن سال‌ها زحمت کشیده شده بود، در معرض درگیری قرار گرفتند و هیچ حد وسیعی در این جنگ وجود نداشت. فقط یک کانال ارتباطی محدود بین ایران و آمریکا، تحت عنوان ابتکار عمان به حالت تعلیق درآمده بود. در عین حال، ایران با برخی از کشورهای همسایه نیز به دچار تنش شده بود و کشورهای عربی معدودی که به ظاهر لبخند می‌زدند، در عمیق‌ترین تعهدات امنیتی خود به آمریکا و به تبع آن به اسرائیل، عمل می‌کردند.
امروزه روابط ایران و اتحادیه اروپا نیز در بدترین وضعیت خود از زمان انقلاب قرار دارد؛ به گونه‌ای که اگر ترامپ بخواهد از کارت مکانیسم ماشه اروپایی‌ها استفاده کند، نسبت به دوره اولش قطعا مشکلات بیشتری خواهد داشت. در این وضعیت، سرمایه‌گذاری خارجی در کشور به حداقل رسیده و کشورهای مانند چین و روسیه که به عنوان متحد ایران مطرح شدند، بارها به دلیل منافع سیاسی و اقتصادی خود ایران را دور زده‌اند.
این شرایطی بود که پزشکیان تحویل گرفت. از نظر من، آنان و تیم‌شان دچار یک اشتباه در استراتژی شده و این اشتباه به این دلیل است که به جای پایبند بودن به وعده‌ای که با مردم بسته بودند (یعنی تغییر در سیاست خارجی)، زبان گفت‌وشنود سابق در سیاست خارجی را تکرار کردند. در حالی که ایشان می‌توانستند با ارائه یک طرح جامع به سیاست خارجی پرداخته و تغییر ایجاد کنند. البته بخشی از این ناهمخوانی به ساختار سیاسی در ایران مرتبط می‌شود.
*تحلیل شما از آینده رویکرد دولت در مواجهه با حجم انبوه مشکلات چیست؟
بایستی روابط ما با کشورهای مختلف عادی شود
محمود واعظی: موضوع اصلی این است که برای اینکه منطقه آرام‌تر شود، باید تلاش صورت گیرد. همچنین باید زندگی مردم از شرایط امنیتی فعلی که وجود دارد خارج شود و تلاش کنیم تا تحریم‌ها نیز کاهش یابد.
بایستی از وضعیت کنونی روابط بانکی خود خارج شویم و به سمت برقراری روابط بانکی عادی پیش برویم. روابط ما با کشورهای مختلف باید به حالت عادی برگردد تا بتوانیم نفت را به نرخ روز بفروشیم و کالاهای مورد نیاز خود را از هر نقطه‌ای از دنیا وارد کنیم و کالاهای خود را به بازارهای بین‌المللی صادر کنیم. این عوامل قادرند شرایط رفاه و معیشت مردم را متحول کنند. امیدوارم آقای دکتر پزشکیان بتواند همان برنامه‌های اعلامی را برای برطرف کردن تحریم‌ها و بهبود مسائل بانکی و FATF با همکاری مجلس و مسئولین پیش ببرد و به موفقیت‌ها دست یابد.
اعضای کابینه و وزارتخانهها در راستای یکدیگر عمل نمی‌کنند
جهانبخش خانجانی: دولت باید از شعارزدگی و رفتارهای پوپولیستی دور شده و اقتصاددانان و کارآزموده‌هایی که قابلیت حل مشکلات را دارند به کار گیرد. در انتخاب اعضای کابینه، گاه احساس می‌شود که آقای پزشکیان باید اقدامات دشواری اتخاذ کند و از روابط دوستی و شیوه‌های خاص نسبت به افراد معین پرهیز نماید. بعد از رئیس‌جمهور، سایر بخش‌های دولت از دفتر شخص رئیس‌جمهور گرفته تا معاون اول، معاون اجرایی، کابینه و دیگر ادارات باید در یک مسیر قرار گیرند. متأسفانه چنین هماهنگی در حال حاضر موجود نیست.
اعضای کابینه و وزارتخانهها در راستای یکدیگر عمل نمی‌کنند که این موضوع می‌تواند به عنوان نقطه ضعف قابل توجهی برای دولت در نظر گرفته شود. اگر رئیس‌جمهور در حوزه اقتصادی موضعی اتخاذ کند، باید تمام وزارتخانهها همسو با او پیش بروند و وزرا باید به تعهدی که آقای رئیس‌جمهور به حامیان خود و مردم داده، پایبند باشند و در راستای سرمایه‌های اجتماعی و سیاسی همراه با رئیس‌جمهور حرکت کنند، اما در حال حاضر این ضعف وجود دارد که برخی از اعضای کابینه بیشتر در پی حفظ منافع خود یا جلب توجه بخشی از مجلس و دیگر ارکان حکومتی هستند. این روند نه تنها به ضرر دولت تمام می‌شود بلکه به مسئله آسیب می‌زند.
نتانیاهو در تلاش برای گرم نگه داشتن جبهه لبنان است
حشمت‌الله فلاحت‌پیشه: آقای پزشکیان می‌بایست یک برنامه سیاست خارجی تدوین کند که پایه آن واکنش به بحران ناشی از روی کار آمدن ترامپ نباشد، بلکه یک برنامه‌ای فعال با اهداف مدون به منظور ایجاد شرایط جدید باشد و مهم‌ترین هدف این برنامه جلوگیری از رفتارهای افراطی نتانیاهو در تحولات منطقه‌ای باشد.
نتانیاهو به دنبال سوق دادن تحولات منطقه به مسیری قلابی است و در تلاش است جبهه لبنان را همچنان فعال نگه دارد؛ با این حال، به نظر من غرب و صهیونیسم ارتدوکس در درازمدت نمی‌توانند پشتیبان نتانیاهو باشند. ایران اولاً باید یک برنامه فعال داشته باشد و در این برنامه حتی می‌توان به تأثیرگذاری بر سیاست خارجی ترامپ پرداخت. ترامپ تلاش می‌کند بحران خاورمیانه را به خارج از آمریکا بکشد و به تحولات منطقه نسبت دهد.
چرا که در این گونه انتقال، نتانیاهو مجبور است به کشورهای عربی نزدیک شود و آن‌ها را برای انزوای ایران ترغیب کند. برای پرهیز از انزوا، ایران نباید محدود به مؤلفه روابط خود با اسرائیل شود بلکه باید به یک چالش در سطح جهانی و منطقه‌ای تبدیل گردد. گام دیگر ترمیم مناسبات با اروپا است. با توجه به اینکه ترامپ به دلیل سیاست‌های جدیدش با اروپا دچار بحران می‌شود، ایران باید از فضای جنگ اوکراین خارج شده و مانع اجماع بر علیه خود گردد.
منبع: روزنامه هم‌میهن