«پل سزان» (۱۸۳۹۱۹۰۶) یکی از مهم ترین و تأثیرگذارترین هنرمندان در جنبش پست امپرسیونیسم به شمار می رود. در این مقاله به مجموعه ایی از آثار زیبای این هنرمند، که به عنوان پیشگام هنر مدرن شناخته می شود، پرداخته شده است. این مجموعه شامل طبیعت بی جان، پرتره ها و نقاشی های بازتاب دهنده زندگی روستایی او می باشد.
اگرچه «پل سزان» به طور عمومی به عنوان یک امپرسیونیست شناخته می شود، اما تأثیرات و دیدگاه های او در زمان های بعد از خود حتی بیشتر به چشم می آید. با وجود اینکه «سزان» رنگ های زنده و درخشان امپرسیونیسم را حفظ کرده، اما به مرور زمان بسیاری از محدودیت های این سبک را رد کرد و بر ساختارهای ظاهری اشیاء تمرکز نمود. او با الهام از آثار تیتان و پیتر پل روبنس و با نگاهی به اشکال هندسی طبیعت، مسیر هنر کیوبیسم را هموار کرد. آثار درخشان سزان، به ویژه طبیعت های بی جان زنده و پرتحرکش، از جمله افکار و احساسات او را به نمایش می گذارند. در اینجا به برخی از آثار مهم این هنرمند اشاره می شود:
۱. «سبد سیب »، حدود ۱۸۹۳
اثر «سبد سیب » شاید یکی از واضح ترین شواهد تأثیر سزان بر کوبیست هایی چون «پابلو پیکاسو» باشد. در اینجا، شکل های سیب ها، نان ها و بطری ها به زندگی واقعی نزدیک هستند، اما میز مستطیلی که این اشیا بر روی آن قرار دارند ظاهری ناموزون دارد. ترکیب به گونه ای طراحی شده است که فقط یک زاویه از میز را نشان می دهد که به جلو جلب توجه می کند. سبد سیب ها، که عنوان اثر است، نیز به سمت جلو متمایل شده و بر روی پایه ای قرار دارد که یا بر اثر بطری یا رومیزی ضخیم نگه داشته می شود. به نظر می رسد سیب ها در حال لغزیدن به جلو و خارج از قاب هستند.
این طبیعت بی جان، نمونه ای عالی از عدم مرز در فعلیت سزان در نمایش اشیاء و صحنه های واقعی است.
۲. ماهیگیران، حدود ۱۸۷۵
این کار از سزان در سومین نمایشگاه امپرسیونیست ها در سال ۱۸۷۷ میلادی در پاریس به نمایش درآمد. در این تصویر، مردی به رنگ سیاه از کناره گروهی از ماهیگیران و زنانی خوش پوش که از روزی آفتابی و رنگارنگ در کنار ساحل لذت می برند عبور می کند. این صحنه به گرمی و سرزندگی می افزاید و نشانگر تغییر قابل ملاحظه در رنگ آمیزی سزان از رنگ های تاریک دوران گذشته به رنگ های روشن تر است که او در سالن های امپرسیونیست ها در دهه ۱۸۷۰ کار کرده بود. تحت تأثیر آثار کلود مونه و ادوارد مانه نیز قرار دارد و همچنین از نقاشان رنسانس مانند تیتان و رافائل الهام گرفته است.
۳. مونت سنویکتور و پل رودخانه آرک، ۱۸۸۲۱۸۸۵
این نقاشی بخشی از مجموعه ای است که در آن «پل سزان» کوه مونت سنویکتور را در جنوب فرانسه به تصویر کشیده است. در این اثر، سزان در دوران کار در فضای باز (en plein air) مناظر شگفت انگیزی را در نزدیکی خانه خواهرش، که بر فراز تپه واقع شده بود، به تصویر کشیده است. او زیبایی اشکال هندسی طبیعت را به شکلی شگفت انگیز به نمایانده است.
دره با ضربات قلم موی کوچک پوشش داده شده و خانه ها تقریباً مانند جعبه هایی در هم گنجانده به نظر می رسند. در عین حال، پل راه آهن در دوردست با قوس های رومی اش طراحی شده است. درختی در مرکز قاب به جلو آمده است که تنه آن تقریباً با پس زمینه ترکیب می شود و در حالی که سبزه های سبز آن با آسمان رنگ های آبی، بنفش و سبز را به تصویر می کشند، تضاد واضحی ایجاد می کند. این اثر گواهی بر شکوه اشکال، رنگ ها و زیبایی های طبیعت است.
۴. دهقان نشسته، ۱۸۹۲۱۸۹۶
اکنون به پرتره های پل سزان نگاهی می اندازیم. شخصی که در این اثر به تصویر کشیده شده است با حالتی اندیشمند به نظر می رسد و احتمالاً یکی از کارگران املاک خانوادگی سزان بوده است. در واقع، پالت رنگی این پرتره با رنگ هایی که سزان در نقاشی اش از مردانی که دور میز در حال بازی کارت هستند به کار برده، کاملاً مشابه است. با این حال، این اثر تصویری از فردی است که رو به جلو نشسته، پای هایش را روی هم انداخته و حالتی اندوهگین و متفکر بر چهره دارد. احتمالا او ترجیح می داد به جای نشستن برای یک پرتره، سرگرم بازی کارت باشد. ولی این اثر به مانند تمامی پرتره های برجسته دیگر، حس کنجکاوی و همدلی را در بیننده نسبت به سوژه ایجاد می کند.
۵. مردی با کت آبی، حدود ۱۸۹۶۱۸۹۷
مردی که در این پرتره به تصویر کشیده شده، همچنین در نقاشی های ورق بازان «سزان» در حدود ۱۸۹۰ نیز وجود داشته است. شبیه بسیاری از آثار متأخر سزان، این نقاشی نشان دهنده چگالی و تجربه گرایی است. در سمت راست مرد، یک نقاشی از زنی با چتری مشاهده می شود. این تصویر بخشی از یک پاراوان تاشو است که سزان نخستین اثر هنری اش را بر روی آن طراحی کرده است. کنتراست بین این پس زمینه و کارگر روستایی با کت آبی، ممکن است نماد دوگانگی میان مردان و زنان، تفاوت طبقاتی یا حتی آگاهی هوشمندانه سزان از تحول خود به عنوان یک هنرمند باشد.
لکه های کوچک رنگ سفید در سراسر کت آبی مرد وجود دارد. این ها نقاطی از بوم هستند که بدون رنگ باقی مانده اند. با نشان دادن این لکه های سفید، به نظر می رسد سزان عمداً نقص هایش در فرایند نقاشی پرتره را بازتاب داده است. این بیان عمدی چالش های فرایند هنری، یکی دیگر از نوآوری هایی بود که سزان به آن پرداخته و راه را برای هنر مدرن هموار کرد.
۶. خانه ماریا با نمایی از شاتو نوآر، ۱۸۹۵
شخصیت فردی که نامش در عنوان این اثر به کار رفته هنوز مشخص نیست اما موضوع این نقاشی واضح و روشن است. سزان علاقه زیادی به نقاشی ساختمان های روستایی محل زادگاهش، یعنی «اِکسآنپرووانس» داشته است. بسیاری از این ساختمان ها دارای دیوارهای گچ کاری شده و سقف های سرخ رنگ هستند. این اثر به نوعی شبیه به یکی از آثار اولیه سزان به نام «خانه مرد به دار آویخته» (۱۸۷۳) است که در اولین نمایشگاه امپرسیونیست ها به نمایش درآمد.
نسخه جدیدتر این اثر با رنگ های روشن تر و فرم های مؤلفه نهایی سزان همراه است. آسمان با ضربات قلم موی کوچک و چابک پوشیده شده و خطوط درختان ناهماهنگی خاصی دارند. جاده در پایین تصویر تقریباً با ساختمان های هندسی که به سمت آن کشیده شده اند، یکی شده است. این نمای معماری یکی از معرفی های حیاتی برای آثار پابلو پیکاسو و «ژرژ براک» به شمار می آید.
۷. طبیعت بی جان با کوزه زنجبیل و بادمجان ها، ۱۸۹۳۱۸۹۴
بار دیگر به طبیعت بی جان برمی گردیم! پل سزان این کوزه زنجبیل خاص را در بسیاری از طبیعت بی جان های خود به تصویر کشیده است. برای هر کسی که به کارهای سزان علاقه مند باشد، این اشیا بسیار آشنا به نظر می رسند. این اثر بار دیگر نمایشی خیره کننده از اشیای روزمره است که با رنگ های غنی، اشکال هندسی و الگوهای لایه ای ارائه شده اند.
تکرار این اشیای خاص در آثار سزان می تواند به تقویت حس آشنایی و گرما و خودمانی بودن زندگی خانگی کمک کند؛ جایی که ما معمولاً به طور روزمره این اشیا را از زوایای مختلف مشاهده می کنیم، جا به جا می کنیم و از آن ها بهره برداری می کنیم.
۸. کاج بزرگ، ۱۸۹۰۱۸۹۶
در این اثر، درختی بلند و باشکوه جلوه گری می کند، اما به نظر می رسد که تحت فشار چیزی در حال تقلاست. با این حال، سزان هیچ نشانه ای از باد یا نیروی خارجی بر درخت نشان نمی دهد. درخت به تنهایی ایستاده، خمیده و ناهموار، در حالی که عظمت و پویایی آن، درختان کوچک تر را تحت الشعاع قرار داده و حتی باعث شده آن ها فاصله بگیرند. این اثری خارق العاده و شگفت انگیز است.
۱۰. هرم جمجمه ها، ۱۹۰۱
سزان که به احتمال زیاد از این موضوع بی خبر بوده است، هنگامی که این ترکیب از جمجمه ها را نقاشی کرد تنها پنج سال دیگر از عمرش باقی مانده بود. اما، او در سال های پایانی عمرش به شدت درگیر مسأله مرگ بود.
قبل از اینکه در سال ۱۹۰۶ بر اثر ذات الریه درگذرد، سزان چندین نقاشی طبیعت بی جان از جمجمه ها با استفاده از رنگ روغن و آبرنگ به تصویر کشید. در این اثر، او سه جمجمه را به صورت هرم چیده است. پس زمینه تاریک ممکن است یادآور پالت رنگی تیره و سبک رمانتیک آثار اولیه او باشد.