خبرگزاری مهر – گروه استان‌ها: در یک روز زیبای پاییزی، فرصتی فراهم شد تا با دکتر محسن ایزدی، دانشیار دانشگاه و یکی از دانشمندان شناخته‌شده در سطح جهانی، گفت‌وگویی داشته باشیم. در ابتدای مکالمه، نخستین چیزی که من را جلب کرد، تواضع، آرامش و هم‌زمانی آن با انرژی بالای این استاد دانشگاه بود.
شخصی که سال‌هاست با پشتکار و تمرکز، مسیر خود را از دانشجوی دکترای مهندسی مکانیک در دانشگاه صنعتی شاهرود تا قرار گرفتن در فهرست دو درصد دانشمندان برتر جهان پیموده است.
دکتر ایزدی تنها به دنبال علمی نیست که با زندگی روزمره انسان‌ها ارتباط داشته باشد، بلکه با دیدگاه آینده‌نگر و دغدغه توسعه کشور، مسیر علمی‌اش را با هدف خدمت به جامعه پیوند زده است.
گفت‌وگو با ایشان این امکان را فراهم می‌آورد تا از زبان خود استاد، چگونگی شکل‌گیری علاقه‌مندی‌ها، چالش‌های پژوهشی، دستاوردهای علمی و دیدگاه آینده‌نگر به آموزش و توسعه کشور را بشنویم. از روزهای ابتدایی ورود به رشته مهندسی مکانیک با اشتیاق، تا سال‌ها تدریس و کوشش برای پیشبرد پژوهش‌های کاربردی در دانشگاه لرستان، همگی نشان‌دهنده تلازمی عمیق بین علاقه، علم و هدفگذاری در پژوهش‌هاست.
در این مصاحبه، دکتر ایزدی با زبانی ساده و شفاف چالش‌هایی را که هر پژوهشگر ایرانی با آن روبروست، از محدودیت‌های مالی و آئین‌نامه‌ای گرفته تا موانع همکاری‌های بین‌المللی، بیان می‌کند و در عین حال پیشنهادهایی برای فائق آمدن بر این موانع ارائه می‌دهد.
یکی از جنبه‌های قابل توجه این گفتگو، تمرکز ایشان بر انتقال حرارت و کاربردهای گسترده‌اش در زمینه‌های مختلف صنعتی است؛ از خودروسازی و فولاد تا سیستم‌های تهویه مطبوع و تکنولوژی‌های نوین الکترونیکی.
دکتر ایزدی با دقت و شوق به بیان پروژه‌های اخیر خود در حوزه ذخیره‌سازی انرژی خورشیدی می‌پردازد و توضیح می‌دهد که چگونه پژوهش‌های علمی می‌توانند به کاهندگی مصرف انرژی و پیشبرد فناوری‌های پایدار بیانجامند.
خواندن این مصاحبه نه تنها باعث آشنایی با بایستگی‌های علمی یک پژوهشگر برجسته می‌شود، بلکه چشم‌اندازهای توسعه علم و فناوری در ایران را نیز باز می‌کند.
در کنار جنبه‌های فنی، ایشان بارها بر اهمیت همکاری‌های تیمی و تعامل علمی بین دانشگاه‌ها تأکید می‌کند و بر این باور است که موفقیت پژوهشگران ایرانی و پیشرفت علمی کشور به فرهنگ‌سازی در این زمینه وابسته است.
در این گفتگو با روایتی شخصی از زندگی و فعالیت‌های پژوهشی دکتر ایزدی روبرو می‌شویم و همچنین نگاهی دقیق به تحلیل و دیدگاه‌های راهبردی او درباره چالش‌های پژوهش در ایران، نیاز به ارتباطات بین‌المللی و توسعه زیرساخت‌های دانشگاهی را مشاهده می‌کنیم.
ترکیب این دو لایه، این مصاحبه را به روایت جالب و قابل فهمی برای مخاطبین عمومی و حرفه‌ای تبدیل کرده است؛ جایی که علم، تجربه و دیدگاه آینده‌نگرانه به توسعه کشور به هم تافته شده‌اند.
خواندن این مصاحبه نه تنها فرصتی برای آشنایی با مسیر علمی یک پژوهشگر برجسته فراهم می‌آورد، بلکه دریچه‌ای به چشم‌انداز توسعه علم و فناوری در ایران گشوده می‌شود، جایی که تلاش، همکاری و نگرش حرفه‌ای به پژوهش می‌تواند مشکلات جامعه را حل کرده و به پیشرفت کشور کمک کند.
بخش نخست این مصاحبه در دسترس مخاطبان خبرگزاری مهر قرار دارد.
معرفی و سوابق علمی
دکتر محسن ایزدی، عضو هیئت علمی و دانشیار گروه مهندسی مکانیک دانشگاه لرستان، در گفت‌وگویی مفصل با خبرنگار مهر درباره سوابق علمی خود گفت: بنده محسن ایزدی هستم و عضویت هیئت علمی گروه مهندسی مکانیک دانشگاه لرستان را دارم. دکتری مهندسی مکانیک با گرایش تبدیل انرژی را در دانشگاه صنعتی شاهرود گذرانده و در سال ۱۳۹۳ موفق به اخذ مدرک دکتری شدم. سپس در سال ۱۳۹۵ به هیئت علمی دانشگاه لرستان پیوستم.
ایشان افزوده‌اند: در همان سال با همکاری همکاران، قادر شدیم رشته مهندسی مکانیک را در مقطع کارشناسی در دانشگاه لرستان تأسیس کنیم. این اقدام؛ گامی مهم در راستای توسعه علمی و صنعتی منطقه و ایجاد زمینه برای تربیت نیروی انسانی متخصص در حوزه مکانیک بود.
فرآیند شکل‌گیری علاقه‌مندی به مهندسی مکانیک
این استاد دانشگاه به روند شکل‌گیری علاقه‌اش به رشته مهندسی مکانیک اشاره کرد و گفت: علاقه‌مندی به هر رشته علمی معمولاً یک فرایند زمان‌بر است و نیاز به درک عمیق از مفاهیم آن دارد. در آغاز، هر دانشجو بر اساس اطلاعات موجود و انگیزه‌های اولیه رشته خود را انتخاب می‌کند، اما به مرور زمان و با آگاهی بیشتر از مبانی علمی و عملی رشته، علاقه‌مندی‌های او گسترش می‌یابد.
وی ادامه داد: در مورد من نیز همین‌طور بود. ابتدا به دلیل شناختی که از رشته مهندسی مکانیک داشتم، به این حوزه رونق یافتم، اما در ادامه و با افزایش مطالعه و تجربه، درک کردم که مهندسی مکانیک دانشی اساسی است که در تمام ابعاد زندگی بشری تأثیرگذار است.
نقش مهندسی مکانیک در زندگی بشر
ایزدی با تأکید بر دامنه وسیع کاربردهای مهندسی مکانیک، بیان کرد: این رشته در واقع بر تمام جنبه‌های زندگی انسان تأثیر می‌گذارد. از کشاورزی و صنایع غذایی گرفته تا صنایع سنگین مانند فولاد، پتروشیمی، خودروسازی و حتی حوزه‌هایی چون پزشکی و هوافضا، رد پای علم مکانیک به وضوح قابل مشاهده است.
وی افزود: دانشجویان رشته مهندسی مکانیک می‌توانند در گرایش‌های مختلف از جمله طراحی جامدات، تبدیل انرژی، ساخت و تولید، کنترل و مکانیک سیالات فعالیت نمایند. این تنوع سبب می‌شود فارغ‌التحصیلان این رشته در زمینه‌های مختلف صنعتی و تحقیقاتی دارای موضع خاصی شوند.
درک قوانین طبیعت با نگاه مهندسی
این استاد دانشگاه لرستان ادامه داد: یکی از جنبه‌های جذاب مهندسی مکانیک، ارتباط عمیق آن با قوانین طبیعت است. این رشته به ما می‌آموزد که چگونه می‌توانیم رفتار سیستم‌ها را در دنیای فیزیکی درک کنیم و با این دانش به بهبود کیفیت زندگی بشر بپردازیم.
وی خاطرنشان کرد: به‌طور کلی، از انتخاب این رشته راضی هستم. هرچند چالش‌ها و محدودیت‌هایی وجود دارد، اما از نظر علمی و معرفتی، مهندسی مکانیک دیدگاه جدیدی از نظم و قانون‌مندی طبیعت در اختیار ما قرار می‌دهد.
چالش‌های مسیر علمی و دانشگاهی
به گزارش خبرنگار مهر، دکتر محسن ایزدی درباره چالش‌هایی که در دوران تحصیل و فعالیت دانشگاهی با آن مواجه بوده، بیان کرد: در مسیر تحصیلی و پس از پیوستن به هیئت علمی، با چالش‌های مختلفی سروکار داشته‌ام. این مشکلات شامل حوزه‌های تقنینی و آئین‌نامه‌ای و همچنین در قسمت مالی و اجرایی است. واقعیتی که وجود دارد این است که مسائل مالی در آموزش عالی و پژوهش در کشور، تأثیر بسزایی بر رشد علمی دارد و نمی‌توان آن را نادیده گرفت.
وی ادامه داد: دانشگاه به عنوان پایگاهی برای توسعه کشور و یکی از زیرساخت‌های اساسی پیشرفت، باید مورد حمایت جدی قرار گیرد. هرچه بیشتر این نهاد تقویت شود، تأثیر مستقیمی بر رشد و توسعه ملی خواهد داشت.
لزوم نوسازی زیرساخت‌های پژوهشی
ایزدی با تأکید بر ضرورت به‌روزرسانی امکانات علمی تصریح کرد: در زمینه زیرساخت‌های پژوهشی متاسفانه با چالش‌های جدی روبرو هستیم. بسیاری از تجهیزات و فضای آموزشی و پژوهشی نیاز به نوسازی دارند. تأخیر در انجام این کار موجب کاهش بهره‌وری علمی در برخی زمینه‌ها شده است.
وی ادامه داد: احساس می‌کنم که ارتباط دانشگاه‌های داخلی با دانشگاه‌های معتبر جهان باید تقویت شود. این ارتباط علمی، می‌تواند پایه‌گذار حرکتی در مرزهای دانش و ارتقای توان پژوهشی کشور باشد. ما باید به سطحی دست یابیم که در زمینه‌های مختلف علمی، به حل مشکلات جامعه کمک کنیم.
تجربه حضور در فهرست دانشمندان دو درصد برتر جهان
این استاد برجسته دانشگاه لرستان در خصوص ورودش به فهرست دو درصد دانشمندان برتر جهان گفت: طبعاً هر فردی وقتی به موفقیتی دست می‌یابد، احساس شایستگی دارد. چند سال پیش که نامم در فهرست دو درصد دانشمندان برتر جهان در سایت دانشگاه منتشر شد، برای من افتخار بزرگی بود. این فهرست به طور بین‌المللی توسط دانشگاه‌های معتبر دنیا منتشر می‌شود و نتایج آن به صورت عمومی در دسترس است.
اکنون حدود شش سال است که به‌طور پیوسته در این فهرست قرار دارم و در یک مقطع نیز جزو دانشمندان یک درصد برتر بوده‌ام.
ایزدی ادامه داد: در حال حاضر، حدود شش سال است که به‌طور مداوم در این فهرست حضور دارم و در مقطعی نیز جزو دانشمندان یک درصد برتر بوده‌ام. در واقع، هدف من از آغاز فعالیت حرفه‌ای‌ام، قرار گرفتن در این فهرست‌ها نبوده، بلکه آن را به عنوان نتیجه‌ای از تلاش‌های علمی خود می‌دانم. من همیشه سعی کرده‌ام پژوهش‌هایم را با دقت، پشتکار و نگاهی حرفه‌ای دنبال کنم. قرار گرفتن در میان دانشمندان برتر، نتیجه سال‌ها کوشش پژوهشی است و می‌توان آن را محصول طبیعی این مسیر به حساب آورد.
انتقال حرارت، علمی کلیدی در صنایع مادر و فناوری‌های نوین
دکتر ایزدی در بخش دیگری از سخنان خود درباره حوزه تخصصی‌اش گفت: تمرکز اصلی فعالیت‌های پژوهشی من در حوزه انتقال حرارت است. اگر بخواهم عنوان جامعی برای کارهای خود بزنم، باید بگویم «بهبود و توسعه روش‌های انتقال حرارت» هسته اصلی کار من در این سال‌ها بوده است.
وی افزود: انتقال حرارت یکی از بنیادی‌ترین شاخه‌های علم مهندسی مکانیک است و تقریباً در تمامی صنایع و فناوری‌ها نقش اساسی دارد. از صنایع پتروشیمی و فولاد تا خودروسازی، تهویه مطبوع، ساختمان، الکترونیک و حتی تکنولوژی‌های نوینی، مانند خنک‌کنندگی تراشه‌های الکتریکی و نیمه‌هادی‌ها، همگی به این علم وابسته‌اند.
انتقال حرارت؛ علمی در خدمت صنعت و زندگی روزمره
ایزدی با اشاره به دامنه وسیع کاربردهای انتقال حرارت تصریح کرد: در هر جایی که فرآیند خنک‌کنندگی یا گرمایش نیاز باشد، علم انتقال حرارت نقش دارد. از سیستم‌های تهویه مطبوع گرفته تا فرآیند خنک‌کننده موتورهای صنعتی یا تجهیزات حساس الکترونیکی، تمامی این موارد وابسته به عملکرد دقیق و علمی سیستم‌های انتقال حرارت هستند.
وی ادامه داد: در طول این سال‌ها، روی پارامترهای مختلف تأثیرگذار بر فرآیند انتقال حرارت کار کرده‌ام. تمرکز اصلی پژوهش‌هایم بر روی روش‌ها و تکنیک‌هایی بوده که بتوانند این فرآیند را بهبود بخشند و کارایی سیستم‌های حرارتی را افزایش دهند. این شامل بررسی ساختارها، مواد، سیالات و فن‌آوری‌های نوین در خنک‌سازی صنعتی و میکروسیستمی بوده است.
پژوهش در زمینه ذخیره‌سازی انرژی خورشیدی
دکتر ایزدی با اشاره به جدیدترین مطالعات و پژوهش‌های خود گفت: اگر بخواهم به جدیدترین محور پژوهش‌هایم اشاره کنم، باید بگویم که تمرکز ما در سال‌های اخیر بر روی ذخیره‌سازهای انرژی خورشیدی بوده است. این سیستم‌ها عملکردی مشابه باتری‌های الکتریکی دارند، با این تفاوت که به‌جای ذخیره برق، انرژی حرارتی خورشید را ذخیره می‌کنند.
وی افزود: هدف اصلی این پژوهش‌ها، افزایش بازدهی و پایداری سامانه‌های ذخیره‌سازی حرارت خورشیدی است. این فناوری‌ها می‌توانند نقشی کلیدی در کاهش مصرف انرژی‌های فسیلی و بهبود بهره‌وری انرژی داشته باشند و در نهایت، ما را به سمت استفاده از منابع پاک و تجدیدپذیر هدایت کنند.
مطالعه بر روی عملکرد و پارامترهای مؤثر در ذخیره‌سازها
ایزدی با شرح جزئیات فنی پروژه گفت: در این طرح، ما به مطالعه پارامترهای مختلفی که بر عملکرد سیستم‌های ذخیره‌ساز حرارتی تأثیر می‌گذارند، پرداخته‌ایم.
وی ادامه داد: ما عوامل مختلف را بررسی کرده‌ایم که چگونه می‌توانند بر عملکرد کلی سیستم اثر بگذارند. در واقع هدف این است که سامانه‌هایی طراحی کنیم که علاوه بر داشتن ظرفیت ذخیره‌سازی بالا، انرژی گرمایی لازم را در مواقع نیاز تأمین کنند.
همکاری علمی، زیربنای توسعه دانش و فناوری
یکی از اصول کلیدی در کارهای پژوهشی و آکادمیک، همکاری‌های علمی است. اعم از تیم‌های داخلی یا همکاری‌های بین‌المللی.
دکتر ایزدی در ادامه مصاحبه خود به ضرورت همکاری‌های بین‌المللی در حوزه علم و فناوری پرداخت و تصریح کرد: یکی از اصول اساسی در کارهای پژوهشی و آموزشی، همکاری‌های علمی است. چه به صورت تیم‌های داخلی و چه در قالب همکاری‌های بین‌المللی، کار گروهی می‌تواند موجب رشد و پیشرفت بیشتری شود. بسیاری از مسائل پیچیده علمی در دنیای امروز تنها با هم‌فکری و تبادل دانش میان پژوهشگران سایر کشورها حل می‌شود.
وی ادامه داد: تجربیات نشان می‌دهد که همکاری‌های علمی، پژوهشگر را چندین گام به جلو می‌برد. گاهی اوقات، یک ایده یا دیدگاه جدید از یک همکار بین‌المللی می‌تواند مسیر تحقیق را تغییر دهد و به نتایجی منجر شود که در کار انفرادی قابل دست‌یابی نیست. در واقع، پیشرفت علمی در دنیای امروز به شبکه‌سازی علمی و هم‌افزایی فکری بستگی دارد.
چالش‌های همکاری علمی در ایران
ایزدی سپس به مشکلات موجود در مسیر همکاری‌های بین‌المللی اشاره کرد و گفت: علی‌رغم ضرورت بالای تعاملات علمی جهانی، متأسفانه در سال‌های اخیر، ارتباط دانشگاه‌های ما با مؤسسات علمی برتر در سطح جهانی کمتر شده است. این موضوع ریشه در چند عامل دارد؛ بخشی از آن ناشی از تحریم‌های بین‌المللی است که عملاً مسیر همکاری‌های رسمی و تبادل علمی را دشوار کرده و بخش دیگری به محدودیت‌های مالی و اجرایی دانشگاه‌ها برمی‌گردد.
وی توضیح داد: وقتی دانشگاه‌ها با کمبود بودجه‌ای مواجه می‌شوند، این مسئله به طور جدی به پویایی علمی کشور آسیب می‌زند.
چالش اصلی پژوهشگران ایرانی
دکتر ایزدی در ادامه مصاحبه‌اش به یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های پژوهشگران ایرانی اشاره کرد و گفت: به نظر من بزرگ‌ترین مشکلی که پژوهشگران ایرانی امروزه با آن روبرو هستند، کمبود توانایی و فرهنگ کار تیمی است. شاید آموزش لازم را ندیده‌ایم یا روش‌های کار تیمی به‌طور مؤثر به ما منتقل نشده‌اند. در واقع، توسعه کار گروهی و همکاری بین دانشگاه‌های مختلف می‌تواند تأثیر بسیار مثبتی بر موفقیت‌های علمی داشته باشد.
وی افزود: برخی دانشگاه‌ها از امکانات بیشتری برخوردارند، در حالی که دیگران با محدودیت بیشتری روبرو هستند. اگر بتوانیم ظرفیت‌ها و زیرساخت‌ها را در میان دانشگاه‌ها به اشتراک بگذاریم و اساتید با یکدیگر همکاری کنند، قطعاً به نتایج پژوهشی بهتری دست خواهیم یافت و به دستاوردهای علمی بیشتری خواهیم رسید.
ضرورت فرهنگ‌سازی برای کار تیمی
اگر کارهای پژوهشی در قالب برنامه‌های مدون و تیمی انجام گیرد، بهینه‌ترین استفاده از پتانسیل‌های دانشگاه‌های مختلف ممکن خواهد شد و نتایج علمی به مراتب تأثیرگذارتر خواهند بود.
ایزدی بر اهمیت ایجاد برنامه‌های مدون برای پژوهش‌های تیمی تأکید کرد و گفت: اگر پژوهش‌ها در قالب برنامه‌های منظم و تیمی انجام شوند، می‌توان از ظرفیت‌های موجود در دانشگاه‌های مختلف به بهترین شکل استفاده کرد و نتایج علمی بسیار مؤثرتر خواهند بود. این بخشی است که دانشگاه‌های موفق در دنیا به آن توجه دارند، ولی متأسفانه ما در این حوزه ضعیف عمل کرده‌ایم.
وی ادامه داد: یکی از آرزوهای من این است که بتوانیم فرهنگ کار تیمی را در دانشگاه‌ها نهادینه کنیم و پژوهش‌ها را از حالت فردی به کار گروهی و تعاملی منتقل نماییم. چنین رویکردی باعث افزایش کیفیت تحقیقات و شتاب پیشرفت علمی می‌شود.
این دانشیار دانشگاه لرستان در بخش دیگری از سخنان خود به تجربیات شخصی‌اش اشاره کرد و گفت: حتی در دوران دانشجویی نیز متوجه اهمیت کار تیمی بودم. هنگامی که می‌بینیم دانشگاه‌های برتر دنیا چگونه پروژه‌های بزرگ و پیچیده را با همکاری تیمی به انجام می‌رسانند، به اهمیت همکاری سازمان‌یافته درمی‌یابیم و می‌فهمیم که موفقیت در غیاب کار مشترک دشوار خواهد بود.
ادامه دارد…