برخی ناظران بر این باورند که پیروزی مسعود پزشکیان می‌تواند فرصتی تازه برای غرب باشد تا شانس خود را برای نزدیکی به تهران آزمایش کند و این‌گونه زمینه‌های لازم برای برقراری صلح در خاورمیانه‌ای که هم اکنون تحت تأثیر ایران قرار دارد، فراهم شود.
به نقل از اقتصادنیوز، مسعود پزشکیان، رئیس جمهوری منتخب ایران به تداوم سیاست‌های تهران در خصوص خاورمیانه پایبند است. اهمیت این مسئله به‌ویژه در وضعیت کنونی بحران غزه و نقش ایران در محور مقاومت به‌خوبی مشهود است. تحلیلگران بر این باورند که انتخاب یک چهره اصلاح‌طلب در ایران به‌نوعی می‌تواند پیامدهای زیادی به همراه داشته باشد و دست‌کم انتظارات را تغییر دهد.
از سوی دیگر، برخی تحلیلگران بر این عقیده‌اند که بسیاری از مسائل به وضعیت و اختیارات رئیس‌جمهور در ساختار سیاسی ایران، منافع ملی این کشور برای پیشبرد سیاست‌های خود در حوزه‌های منطقه‌ای، نیازهای ژئوپلیتیکی نسبت به شرکای جهانی‌اش – نظیر روسیه و چین – و تحولات کلی ژئوپلیتیک جهانی بستگی دارد. در کنار این، سیاست‌های غرب به‌خصوص ایالات متحده نیز تأثیر عمیقی بر گرایش‌های ایران در حوزه‌های منطقه‌ای و جهانی خواهد داشت.
سیگنال پزشکیان به خاورمیانه
در این راستا، فرست پست اشاره کرده است که انتخاب یک رئیس‌جمهور اصلاح‌طلب انتظارات زیادی را هم در داخل و هم در خارج از ایران به دنبال داشته است. انتخاب پزشکیان به‌عنوان یک نشانه امیدبخش و مثبت تلقی می‌شود. در وهله اول، موفقیت یک چهره اصلاح‌طلب می‌تواند اعتبار ایران را در عرصه بین‌المللی ارتقاء بخشد، که ارسال تبریکات از سوی رهبران جهانی نیز مؤید این مسئله است. این موضوع به‌طور قطع ظرفیت ایران را برای مقابله با تناقض‌گویی‌های غربی فزونی می‌بخشد.
به گفته این پایگاه خبری، میزان مشارکت ۵۰ درصدی در دور دوم انتخابات ریاست‌جمهوری به وضوح حمایت مردم ایران از سیاست‌های اصلاح‌طلبانه و تمایل به پایان دادن به انزوای بین‌المللی را نشان می‌دهد. به همین دلیل می‌توان نتیجه گرفت که مردم ایران خواهان کاهش تحریم‌ها و ایجاد تعامل سازنده با غرب هستند. فرست پست در ادامه می‌افزاید که کمپین پزشکیان بر احیای توافق جامع اقدام مشترک (برجام) و تقویت رشد اقتصادی تأکید دارد، موضوعی که برای بسیاری از ایرانیان اهمیت زیادی دارد زیرا موجب کاهش فشارها بر مردم خواهد شد.
پیشرفت در روند عادی‌سازی روابط میان ایران و عربستان در مارس ۲۰۲۳ بستر را برای تقویت روابط تهران با سایر کشورهای حاشیه خلیج فارس فراهم کرده است. واکنش‌ها و پیام‌های کشورهای حاشیه خلیج فارس و بازیگران عرب حائز اهمیت بوده است. ملک سلمان، پادشاه عربستان سعودی، در خصوص گسترش و تداوم روابط دو کشور ابراز امیدواری کرد و خواستار «هماهنگی و گفتگو به منظور تقویت صلح و امنیت منطقه‌ای و بین‌المللی» شد. محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی نیز بر تداوم و تعمیق روابط تأکید کرد که منافع مشترک و اتحاد ملل را تأمین خواهد کرد.
چنین مواضع مشابهی از دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس همچون قطر، امارات و کویت نیز ابراز شد. این موضع‌گیری‌ها نشان‌دهنده کاهش سیاست ایران‌هراسی و امید به همکاری‌های گسترده‌تر و عمیق‌تر میان کشورها برای تأمین صلح در منطقه‌ای بحران‌زده است.
آیا پیروزی پزشکیان فرصتی برای غرب است؟
«فرست پست» در ادامه می‌نویسد که تأکید پزشکیان بر عدم تغییر سیاست‌های منطقه‌ای ایران و حمایت تهران از آرمان فلسطین امری غیرقابل پیش‌بینی نبود. اما تأکید او بر تعامل با غرب می‌تواند تأثیر عمیقی بر بحران غزه بگذارد و بستر را برای همگرایی ایران و غرب فراهم سازد. سیاست ایالات متحده که گاه به‌صورت تماس‌های غیرمستقیم با ایران از طریق عمان و مذاکرات هسته‌ای در وین نمود می‌یابد، ممکن است به مذاکرات مستقیم میان دو طرف تبدیل شود. این احتمال به‌واسطه چالش‌های غرب و به‌ویژه ایالات متحده در جهانی که قدرت‌های دیگری مانند چین و روسیه در حال ظهور هستند، دور از ذهن نیست.
به عبارت دیگر، میل رئیس‌جمهور اصلاح‌طلب ایران برای تعامل با غرب می‌تواند فرصتی بزرگ برای ایالات متحده باشد تا رقبای جهانی خود را مدیریت کند و اولویت‌هایش را در منطقه حفظ نماید. با این حال، ایالات متحده در حال حاضر تلاش دارد با احتیاط کار کند و واکنشش را با دقت تنظیم کند. از این رو، جان میلر، سخنگوی کاخ سفید، اظهار داشته که پیروزی پزشکیان موجبات تغییرات اساسی در مسیر سیاست‌های ایالات متحده نسبت به ایران نخواهد شد.
به ادعای «فرست پست»، فرصت محتاطانه‌ای برای غرب به وجود آمده تا با ایران تعامل کند و روابط این کشور را با چین و روسیه کم‌رنگ نماید. همچنین، دستیابی به صلح پایدار در فلسطین می‌تواند محصول تعامل با ایران باشد. این حقیقت در کنار افزایش تعاملات ایران با کشورهای عربی، به امنیت و ثبات منطقه کمک شایانی خواهد کرد.
با این حال، تمامی این نتایج به رویکرد آمریکا و پاسخ‌های این کشور به خواسته‌های ایران بستگی دارد. همچنین، جهت‌گیری واشنگتن در ارتباط با جنگ غزه نیز نقش تعیین‌کننده‌ای خواهد داشت. در این میان، هند شاید از دیگر بازیگران بیشتر در انتظار تغییرات باشد.
ایران به‌عنوان یک بازیگر استراتژیک به واسطه تعاملات سیاسی، امنیتی و اقتصادی خود با هند از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. هند طی درگیری‌ها و رقابت‌های میان ایران و شورای همکاری خلیج فارس و همچنین ایران و اسرائیل، سیاست بی‌طرفی استراتژیک خود را حفظ کرده است. این دو کشور در خصوص صلح و امنیت دریایی افغانستان در غرب اقیانوس هند و آسیای مرکزی دیدگاه مشترکی دارند. در این شرایط، با عدم تمدید معافیت تحریم‌ها در سال ۲۰۱۹، هند مجبور به توقف خرید نفت از ایران بود.
با این حال، ادامه پروژه چابهار به‌عنوان نماد الزامات راهبردی مشترک میان ایران و هند به‌راحتی قابل انکار نیست. تعامل احتمالی ایران و غرب به‌شیوه‌های مختلف برای هند سودمند خواهد بود. لغو تحریم‌ها می‌تواند تجارت هند با ایران، امنیت انرژی و همچنین همکاری‌ها در زمینه امنیت دریایی و امنیت قاره‌ای را با اتصال پایدار آسیای مرکزی تقویت کند. از همه مهم‌تر، روابط نزدیک‌تر با هند در راستای سیاست نگاه به شرق نیز به‌درستی توجیه‌پذیر است.