دلایل افزایش شیوع آنفلوآنزا در سال جاری چیست؟

با کاهش قدرت ویروس کرونا و سبک‌تر شدن موارد ابتلا به آن، اکنون بیماری آنفلوآنزا به‌طور چشمگیری در حال افزایش است و موارد مبتلایان به این بیماری به شدت بالا رفته است.

در طول تقریباً 6 هفته اخیر، تعداد مراجعه‌کنندگان به بیمارستان‌ها به خاطر علائمی نظیر سرماخوردگی، تب، دشواری در تنفس و سرفه به طرز قابل‌توجهی افزایش یافته و متولیان نظام سلامت پیش‌بینی می‌کنند که اوج این بیماری‌ها تا پایان آذرماه ادامه خواهد داشت. با این حال، تمام بیماران تنها یک سوال دارند: آیا این بیماری ناشی از همان ویروس‌های قبلی کرونا است یا اینکه ویروس جدیدی به سلامتی آن‌ها آسیب می‌زند که موجب افزایش تعداد مبتلایان شده است؟ بیماران نگران‌کننده جدیدی نیز وجود دارند که ناشی از انتشار ویدئوهای عجیب از ازدحام بیماران مبتلا به بیماری‌های تنفسی در بیمارستان‌ها و مراکز درمانی چین است. به‌علاوه، تعداد زیادی از کودکان مبتلا به آنفلوآنزا در صف‌های بیمارستانی در پکن مشاهده شده‌اند. جالب اینجاست که در ایران نیز بخش وسیعی از بیماران را کودکان مبتلا به آنفلوآنزا تشکیل می‌دهند که به مراکز درمانی مراجعه می‌کنند.

دو سوم بستری‌ها، آنفلوآنزا است

برخی متخصصان بیان می‌کنند که نه‌تنها ویروس کرونا و آنفلوآنزا، بلکه آلودگی‌های ناشی از هوا نیز به ایجاد علائم مشابه سرماخوردگی در افراد پرداخته و به افزایش مراجعه بیماران به مراکز درمانی کمک کرده است. این آلودگی‌ها در چندوقت اخیر موجب ایجاد تنگی نفس، درد در قفسه سینه، سردرد و سرگیجه در افراد شده‌اند. اما تحقیقات وزارت بهداشت نشان می‌دهد که عامل اصلی افزایش آمار بیماری‌های تنفسی در جامعه چیزی جز همان ویروس آنفلوآنزا نیست که سال‌ها پیش قبل از ظهور کووید-19 شناخته شده بود. این ویروس اکنون با کاهش قدرت ویروس کرونا فرصت مناسبی برای افزایش آمار بیماران یافته است. وزارت بهداشت اعلام کرده که در تابستان گذشته، 30 درصد سرماخوردگی‌ها مربوط به کرونا بود که به‌صورت خفیف در افراد بروز می‌کرد، اما این رقم اکنون به کمتر از 5 درصد رسیده و اکثر موارد ابتلا در حال حاضر مربوط به آنفلوآنزا است. در حال حاضر دست‌کم ۲۰ درصد از انواع موارد سرماخوردگی‌های غیرمیزبان به آنفلوآنزا مربوط می‌شود و دوسوم افرادی که در بیمارستان‌ها تحت درمان قرار می‌گیرند، به آنفلوآنزا مبتلا هستند. کمتر از یک‌سوم دیگر نیز به کرونا و دیگر عفونت‌های ریوی دچار هستند. به همین علت هنوز به افراد بالای ۶۰ سال، بیماران دارای مشکلات زمینه‌ای و زنان باردار توصیه می‌شود که واکسن دریافت کنند. اما با وجود تأکید بر اهمیت تزریق واکسن، به نظر می‌رسد که بخش قابل‌توجهی از بستری‌ها متعلق به افرادی هستند که واکسن نزده و دارای بیماری‌های زمینه‌ای و مزمن هستند.

جولان آنفلوآنزا در نیمکره‌شمالی

آنفلوآنزا یک عفونت تنفسی واگیردار است که ویروس آن در بینی، گلوی و گاهی نیز ریه‌ها ایجاد می‌شود. آغاز این بیماری ناگهانی است و شدت آن ممکن است خفیف یا شدید باشد. علائمی مانند تب، گلودرد، درد بدن، خستگی، سردرد، آبریزش بینی، سرفه، دل‌درد و گاهی تهوع و استفراغ (به‌ویژه در کودکان) از نشانه‌های این بیماری به شمار می‌آید و ممکن است کودکان دچار گوش‌درد و بی‌حالی نیز شوند. افزایش موارد ابتلا به آنفلوآنزا تنها مختص ایران نیست و در کشورهای نیمکره‌شمالی و گرمسیری نیز افزایش مشهودی داشته است. بررسی‌های وب‌سایت Ourworddata نشان می‌دهد که موارد عفونت‌های تنفسی در کشورهای آسیایی شامل افغانستان، عراق، ژاپن، عمان، امارات، بحرین، قطر، کره‌جنوبی و … به روند افزایشی رسیده است. سازمان جهانی بهداشت (WHO) نیز اعلام کرده که سرعت شناسایی آنفلوآنزا در برخی نواحی آسیا، آمریکا و کشورهای گرمسیری رو به افزایش است. گزارش‌های هفتگی CDC (مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری) در آمریکا نشان می‌دهد که در هفته گذشته فعالیت آنفلوآنزا در نقاط مختلف این کشور، به‌ویژه در مناطق جنوب مرکزی، جنوب شرقی و سواحل غربی، ادامه دارد. این مرکز برآورد کرده که امسال حداقل 780 هزار بیمار، 8 هزار بستری در بیمارستان و 490 مورد مرگ‌ومیر ناشی از آنفلوآنزا در این فصل وجود دارد. در چین نیز این روزها با شیوع عفونت‌های تنفسی، نگرانی شدید از پاندمی جدیدی در حال شکل‌گیری است و اعلام شده که این وضعیت ناشی از ویروس جدیدی نیست و افزایش بیماری تنفسی به‌دلیل مایکوپلاسما (نوعی باکتری)، RSV (ویروس سنسیتیال تنفسی)، آنفلوآنزا و آدنوویروس است.

WHO در خصوص موارد آزمایشگاهی نیز بیان کرده که 86درصد از موارد آنفلوآنزای A مربوط به زیرگروه‌های آنفلوآنزا می‌باشد که 67 درصد از آن H3N2 و 32 درصد از آن H1N1 هستند. علی‌رغم نگرانی‌های جهانی ناشی از شیوع آنفلوآنزای پرندگان، وزارت بهداشت ایران گزارش می‌دهد که تا به امروز موردی از ابتلا به آنفلوآنزای H5N1 (آنفلوآنزای پرندگان) در کشور ثبت نشده است.

کدام ویروس‌ تنفسی هم‌اکنون شیوع بیشتری دارد؟

به‌تازگی دبیر انجمن متخصصان عفونی کشور از شیوع هم‌زمان آنفلوآنزا و کرونا در جامعه خبر داده و تصریح کرده که موارد آنفلوآنزا بیشتر است. آمیتیس رمضانی اظهار می‌دارد: «در حال حاضر آنفلوآنزای A شایع بوده و آنفلوآنزای C معمولاً در زمستان و بهمن‌ماه افزایش می‌یابد. همچنین ویروس‌های سرماخوردگی همچون رینو ویروس نیز با نزدیک شدن به فصل سرد، افزایش می‌یابند. ویروس RSV هم از جمله ویروس‌های تنفسی مهمی است که به‌ویژه در کودکان شاهد افزایش موارد آنفلوآنزا از مهرماه بوده‌ایم.» او درخصوص چرخش ویروس‌هایی که سبب بیماری‌های تنفسی در کشور می‌شوند، توضیح می‌دهد: «در حال حاضر نمونه‌هایی که آزمایش می‌شوند هزینه‌بر نیستند، اما با توجه به نمونه‌هایی که مورد آزمایش قرار می‌گیرند، به‌نظر می‌رسد که در حال حاضر شیوع آنفلوآنزا بیشتر باشد که سویه آن N1H1 است. موارد RSV کم است و همچنین با رینو ویروس روبرو هستیم. دو واریانت XBB16 و XBB9 نیز از واریانت‌های شایع کووید در کشور به شمار می‌روند.»

از تابستان، این وضعیت پیش‌بینی شده بود

شهنام عرشی، رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت به «هم‌میهن» می‌گوید: «همانند دیگر کشورهای نیمکره‌شمالی، در ایران نیز با آغاز آبان‌ماه شیوع آنفلوآنزا وجود داشته و انتظار می‌رود که برای سه تا چهارماه ادامه یابد. در برخی سال‌ها این شیوع بیشتر یا کمتر مشاهده می‌شود. اما امسال شیوع آنفلوآنزا زودتر از زمان معمول (6 هفته پیش) آغاز شده و هشدار این وضعیت در تابستان به کشورهای مختلف داده شده بود و پیش‌بینی می‌شود که در آذرماه، تعداد موارد افزایش بیشتری داشته باشد و به تدریج از اوج بیماری کاهش خواهد یافت.

عرشی درباره اینکه آیا دلیل افزایش ابتلا در کودکان نگران‌کننده است یا نه، توضیح می‌دهد: «معمولاً آنفلوآنزا و بیماری‌های تنفسی ابتدا کودکان را مبتلا می‌کنند و سپس به سایر اعضای خانواده منتقل می‌شود. با آغاز سال تحصیلی، این بیماری‌ها به‌تدریج در حال افزایش هستند و حتی در کودکان قبل از سن رفتن به مدرسه نیز این روند دیده می‌شود. یکی از دلایل اصلی این امر این است که کودکان نمی‌توانند نکات بهداشتی را به‌خوبی رعایت کنند و در نهایت بیماری را به خانواده‌ها منتقل می‌کنند.»

عرشی با تأکید بر عدم وجود الگوی جدید بیماری می‌گوید: «در حال حاضر تغییر خاصی را تجربه نکرده‌ایم، اما آنفلوآنزایی که امسال با آن مواجه شده‌ایم در برخی گروه‌های سنی شدت بیشتری دارد.»

سؤال اینجاست که آیا کودکان نیز می‌توانند واکسن آنفلوآنزا دریافت کنند؟ این مسئول اعلام می‌کند: «بر اساس نظر کمیته ملی واکسن، تجویز این واکسن برای افراد بالای 60 سال و افرادی که دچار ضعف در سیستم ایمنی هستند توصیه می‌شود. برای کودکان و سایر افراد در صورت لزوم، تزریق باید با مشورت پزشک انجام شود. برای تمام افرادی که توصیه می‌شود، یا کسانی که خود تمایل به دریافت واکسن آنفلوآنزا دارند، هنوز زمان برای این تزریق وجود دارد و این امر می‌تواند به کنترل بیماری کمک کند.»

آیا وضعیت چین نگران‌کننده است؟

رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت در خصوص اخبار و ویدئوهایی که از شیوع عفونت‌های تنفسی در چین منتشر می‌شود، اظهار می‌دارد که رشد بیماری‌های تنفسی در این کشور در حال حاضر در شبکه‌های اجتماعی به‌طور چشمگیری به نمایش درآمده و نگرانی‌هایی را برای مردم ایجاد کرده است. این موضوع به سابقه پاندمی کرونا برمی‌گردد. اما در حال حاضر اطلاعات قابل توجهی تحت دسترس نیست. سازمان جهانی بهداشت نیز اطلاعات دقیقی ندارد و هنوز هیچ گزارشی ارائه نداده است. این سازمان از وزارت بهداشت چین درخواست کرده که اطلاعات کامل را ارسال کند. هر زمان که WHO اطلاعات منتشر کند یا دستوری صادر کند، ما بلافاصله اطلاعات را در اختیار خواهیم گذاشت. تا آن زمان، تمام مواردی که قبلاً درباره پیشگیری از آنفلوآنزا و کرونا بیان شده، شامل این وضعیت افزایش ابتلا به بیماری‌های تنفسی هم می‌شود.

او می‌افزاید: «البته دولت چین اظهار کرده که ارزیابی اولیه آن‌ها نشان می‌دهد که با گذشت چند سال از پاندمی و مراقبت‌های سختگیرانه‌ای که انجام شده، این وضعیت در حال حاضر طبیعی است. زیرا کودکان در ابتدای ایامی که به بیماری‌های تنفسی مبتلا می‌شوند، به‌دلیل مراقبت‌های خاص در زمان پاندمی کرونا، کمتر دچار این عفونت‌ها شده‌اند و اکنون شاهد افزایش موارد نسبت به سال‌های گذشته هستیم. این اطلاعات در چین درخصوص شیوع RSV و آنفلوآنزا هم تأیید شده و کارشناسان داخلی کشور ما نیز از افزایش موارد ابتلا به این دو بیماری در کودکان خبر می‌دهند.

این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که تقریباً در اواسط آبان‌ماه سازمان دامپزشکی کشور نیز درباره احتمال خطر شیوع آنفلوآنزای فوق‌حاد پرندگان با قابلیت انتقال به انسان هشدار داده است. اما رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت می‌گوید که تاکنون مورد انسانی از ابتلا به آنفلوآنزای پرندگان در کشور ثبت نشده است. او در این رابطه توضیح می‌دهد: «زمانی که یک بیماری عفونی در جوامع نزدیک به محیط‌زیست انسان تکرار می‌شود، به‌دلیل تغییرات ویروس احتمال سرایت به انسان نیز وجود دارد. سال جاری سازمان جهانی بهداشت درباره آنفلوآنزای پرندگان هشدار داده و نوع N5H1 یکی از مواردی است که در صورت انتقال به انسان می‌تواند عوارض شدید ایجاد کند. مواردی از ابتلا به این نوع آنفلوآنزای پرندگان در کشورهای دیگر گزارش شده است.» او در ادامه می‌افزاید: «این نوع آنفلوآنزا در پرندگانی که به‌صورت گذری از کشور عبور می‌کنند، مشاهده شده است و برخی مرغداری‌های سنتی و صنعتی نیز با این مشکل روبرو شده‌اند که سازمان دامپزشکی در حال رسیدگی به این موضوع است، اما تاکنون مورد انسانی گزارش نشده است.»

چرا آنفلوآنزا امسال بیشتر شده است؟

در زمانی که تمام افراد پروتکل‌های بهداشتی را رعایت نکنند و ماسک را کنار بگذارند، انتظار می‌رود که با افزایش بیماری‌های تنفسی و عفونی به‌ویژه در فصول سرد مواجه شویم. نگرانی چندانی وجود ندارد زیرا در برخی کشورهای دنیا، این یک سال اول و در برخی دیگر دومین سالی است که محدودیت‌های مرتبط با پاندمی کووید-19 برچیده شده است. این نکته را علی میلانی، عضو انجمن ایمنی‌شناسی و آلرژی ایران و ایمونولوژیست مقیم کانادا بیان می‌کند و می‌گوید که این وضعیت به‌طور تدریجی به حالت عادی خود برمی‌گردد، اما باید تدابیر لازم برای جلوگیری از شدت این گسترش اندیشیده شود، از جمله واکسیناسیون که در کنترل بیماری کووید مؤثر بوده و در آنفلوآنزا هم می‌تواند از پیشرفت بیماری‌های شدید جلوگیری کند. افراد در زمان شیوع بیماری باید در خانه بمانند و پروتکل‌های بهداشتی را رعایت کنند.

او در رابطه با گزارش‌های شیوع عفونت‌های تنفسی در چین به «هم‌میهن» می‌گوید: «در دوران پاندمی کووید-19، چین سخت‌ترین محدودیت‌ها را اعمال کرده و همچنین قرنطینه‌های اجباری شدید انجام داده است. امسال اولین سالی است که مردم چین با کاهش این محدودیت‌ها مواجه شده‌اند، این در حالی است که سایر کشورها به‌سرعت رعایت پروتکل‌های بهداشتی را رها کرده‌اند. این محدودیت‌ها باعث شد مردم چین حفاظت بسیار خوبی از خود داشته باشند و استفاده از ماسک و عدم تجمع‌ها در فصل‌های گذشته موجب کاهش شیوع ویروس‌ها شد. اکنون که این حفاظتی‌ها کاهش یافته، با افزایش موارد ابتلا به بیماری‌ها مواجه شده‌اند.

میلانی تأکید می‌کند: «شیوع شدید به‌طور خاص در کشور چین مشاهده شده است. با توجه به زمان فصل سرد، کاهش نور خورشید و ویتامین D3 و آلودگی هوا در برخی شهرهای این کشور و همچنین جمعیت زیاد آن، شیوع این بیماری‌ها و آنفلوآنزا قابل پیش‌بینی بود. به‌ویژه در شهرهای شمالی چین که هم سردتر و هم آلوده‌تر هستند، این موارد بیشتر گزارش شده است. در حال حاضر نیز هیچ توصیه‌ای برای محدودیت سفر به چین وجود ندارد و افرادی که از این ویروس متاثر شده‌اند، باید در خانه استراحت کنند و در صورت وجود عفونت باکتریایی، تحت درمان آنتی‌بیوتیکی قرار گیرند.

او توصیه می‌کند: «در تمام کشورهایی که با افزایش موارد ابتلا به بیماری‌های تنفسی مواجه‌اند، رعایت دستورالعمل‌های بهداشتی بسیار حائز اهمیت است. واکسن آنفلوآنزا هم باید در آغاز فصل سرد در افراد تزریق شود، حتی کودکان بالای 2 سال نیز می‌توانند واکسن را دریافت کنند. در کودکان، ویروس‌ها به نقاط پایین‌تر دستگاه تنفسی رفته و عفونت‌ها را ایجاد می‌کنند. به همین دلیل، کودک ممکن است دچار تب شدید شده و به درمان‌های لازم احتیاج داشته باشد.»

عضو انجمن ایمنی‌شناسی و آلرژی ایران تصریح می‌کند: آنفلوآنزا می‌تواند همان‌قدر که بیماری سختی به‌نظر بیاید، خطرناک و حتی مرگبار نیز باشد. هر ساله برخی موارد مرگ و میر به‌دلیل ابتلا به آنفلوآنزا گزارش می‌شود.

2 دلیل برای تزریق واکسن

بیماری آنفلوآنزا یک بیماری ویروسی شایع است که معمولاً با سرد شدن هوا و در نیمه‌دوم سال، از پاییز تا اوایل بهار بسیاری از افراد را درگیر می‌کند. شدت این بیماری در افراد متفاوت بوده و معمولاً با عطسه، سرفه، خستگی و درد در بدن همراه است. سی‌ان‌ان در گزارشی اعلام کرده که تعداد زیادی از اشخاص پس از ابتلا به آنفلوآنزا و دریافت درمان‌های دارویی و استراحت بهبود می‌یابند اما باید به این بیماری به هیچ عنوان بی‌احتیاطی نکرد. آنفلوآنزا می‌تواند خطرناک و مهلک باشد و سلامتی گروه‌های آسیب‌پذیر را با چالش مواجه کند. واکسیناسیون یکی از ساده‌ترین و مؤثرترین راه‌ها برای پیشگیری از این بیماری فصلی است. کارشناسان نیز تأکید می‌کنند که «تزریق واکسن آنفلوآنزا دو اثر مثبت و مهم» به‌همراه دارد. اولاً واکسن آنفلوآنزا احتمال ابتلا به نوع کشنده، کاهش بستری‌ها و همچنین کاهش مرگ‌ومیر ناشی از این بیماری را به حداقل می‌رساند. براساس اشاره مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های ایالات متحده، بیمارانی که واکسن آنفلوآنزا دریافت کرده‌اند نسبت به افراد واکسینه‌نشده ۲ درصد کمتر در معرض خطر بستری شدن در بخش مراقبت‌های ویژه قرار می‌گیرند. افرادی که واکسینه شده‌اند به‌مدت ۳۱ درصد کمتر از افراد غیرواکسینه در معرض مرگ ناشی از عواقب این بیماری بوده‌اند. پژوهش‌ها نشان داده است که واکسن آنفلوآنزا از بستری‌شدن ۱۰۵ هزار بیمار مبتلا به آنفلوآنزا در بیمارستان‌های آمریکا طی سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۲ جلوگیری کرده است.

دومین اثر مثبت و مهم واکسن آنفلوآنزا تأثیر قابل توجه آن در کاهش عفونت‌ها و میزان ابتلا به این بیماری است. البته تأثیر دقیق واکسن آنفلوآنزا به میزان تطابق واکسن تولیدشده با سویه‌های در گردش بستگی دارد و این سویه‌های در گردش ممکن است هر سال کمی متفاوت باشند، اما به‌طور معمول تأثیر این واکسن بین ۴۰ تا ۶۰ درصد ارزیابی شده است. ابتلا به آنفلوآنزا حتی اگر منجر به بستری شدن در بیمارستان هم نشود، می‌تواند تجربه‌ای دردناک و ناراحت‌کننده باشد. افرادی که به این بیماری مبتلا می‌شوند ممکن است برای یک هفته یا بیشتر، با علائمی از قبیل تب، خستگی و درد بدن مواجه شوند و سرفه‌های شدید را تجربه نمایند. کودکان مبتلا به این بیماری ممکن است حداقل برای یک هفته از تحصیل دور بمانند و بزرگ‌ترها نیز ممکن است از کار و سایر مسئولیت‌های خود عقب بمانند.

روزنامه هم‌میهن