ایست قلبی یا ایست قلبی ناگهانی به عنوان یک وضعیت اضطراری پزشکی محسوب می‌شود و باید سفارشی در خصوص اختلالات الکتریکی قلب در نظر گرفته شود. این فعالیت الکتریکی منظم به قلب این امکان را می‌دهد که به شیوه‌ای طبیعی خون را پمپاژ کند.
به نقل از نشریه تخصصی «مدیکال اکسپرس»، ایست قلبی ناگهانی می‌تواند به طور غیرمنتظره و به سرعت رخ دهد که منجر به توقف فعالیت قلب می‌شود. اگرچه این عارضه با حمله قلبی متفاوت است، اما به همان اندازه خطرناک و فوری محسوب می‌شود و نیاز به درمان فوری دارد.
ایست قلبی یعنی قلب نمی‌تواند وظایف خود را در پمپاژ خون اکسیژن‌دار به تمام نقاط بدن برای تأمین اکسیژن مناطق حساس مانند مغز و سایر اندام‌ها به درستی انجام دهد. در برخی موارد به این وضعیت «ناگهانی» گفته می‌شود، زیرا به طور معمول به نظر می‌رسد بدون هیچ گونه هشدار یا علامت قبلی روی می‌دهد. در چنین شرایطی، بیمار به طور ناگهانی توانایی انجام تمامی فعالیت‌های قلبی را از دست می‌دهد، تنفسش قطع شده و بیهوش می‌شود. بدون مداخله سریع، ایست قلبی ناگهانی می‌تواند به مرگ منجر شود.
افراد به دو صورت به ایست قلبی دچار می‌شوند. مورد اول زمانی است که هیچ نوع فعالیت الکتریکی، عضله قلب را برای انقباض تحریک نمی‌کند.
دومین حالت نیز زمانی است که فعالیت الکتریکی قلب دیگر به صورت هماهنگ و مؤثر نیست. عملکرد عضله قلب به هم ریخته و قادر به پمپاژ خون نخواهد بود؛ این پدیده «فیبریلاسیون بطنی» نامیده می‌شود.
«ایست قلبی ناگهانی» ممکن است در افرادی که هیچ بیماری قلبی شناخته‌شده‌ای ندارند نیز بروز کند.
سیگنال‌های نامنظم و سریع قلب موجب می‌شود تا در عوض پمپاژ خون، حفره‌های پایینی قلب به‌طور بی‌فایده به لرزش درآیند. برخی از بیماری‌های قلبی می‌توانند خطر ابتلای فرد به این اختلال در ضربان قلب را افزایش دهند. همچنین ایست قلبی ناگهانی ممکن است در افرادی که هیچ گونه بیماری قلبی قبلی ندارند نیز اتفاق بیفتد.
تفاوت میان ایست قلبی و حمله قلبی چه می‌باشد؟
ایست قلبی و حمله قلبی از جنبه‌های مختلف با یکدیگر متفاوتند. در زمان بروز حمله قلبی، معمولاً مشکلی در شریان‌ها به وجود می‌آید. شریان‌های اصلی که خون و اکسیژن را به قلب می‌رسانند، با لخته مسدود شده و مسیر جریان خون دچار مشکل می‌شود.
در این وضعیت، بافت‌های قلب قادر به دریافت خون حاوی اکسیژن نیستند و این عارضه ممکن است منجر به مرگ بافت‌ها شود. در طول زمان، این وضعیت می‌تواند به مشکلات الکتریکی بروز یافته مانند فیبریلاسیون بطنی و ایست قلبی ناگهانی منجر شود. در برخی مواقع، بافت اسکار یا بافت همبند در ناحیه زخم (scar tissue) پس از یک حمله قلبی می‌تواند منجر به تغییراتی در ضربان قلب فرد گردد.
هنگامی که شخصی دچار ایست قلبی یا مرگ ناگهانی قلبی می‌شود، ممکن است این شرایط به عنوان نشانه‌ای از حمله قلبی نمایان شود. با این حال، ایست قلبی ناگهانی به این معنی نیست که فرد حتماً با انسداد قلبی مواجه است.
چه کسانی در معرض خطر ایست قلبی هستند؟
شرایط مشابهی که منجر به افزایش خطر بیماری قلبی می‌شوند، خطر ایست قلبی ناگهانی را نیز بالا می‌برند. از جمله:
– بیماری سرخرگ کرونری: این بیماری زمانی بروز می‌یابد که تجمع کلسترول در شریان‌هایی که خون را به قلب می‌رسانند، منجر به سخت شدن و تنگی مسیر شود. شایع‌ترین علامت این بیماری احساس ناخرسندی در قفسه سینه است.
- بیماری عضلانی قلب: این بیماری به معنای وجود مشکلی در خود عضله قلب است که ممکن است به صورت ژنتیکی انتقال یابد. یکی از اشکال رایج آن «بیش‌پروردگی عضله قلب» نامیده می‌شود که در این حالت، عضله قلب به صورت غیر طبیعی ضخیم می‌شود.
اختلالاتی که خطر بیماری قلبی را افزایش می‌دهند، همچنین می‌توانند احتمال ایست قلبی ناگهانی را نیز تشدید کنند.
– نارسایی دریچه قلب: در این شرایط، یک یا چند دریچه در قلب به درستی عمل نمی‌کنند. نشت یا تنگی دریچه‌های قلب می‌تواند به کشیدگی یا ضخیم شدن عضله قلب منجر شود.
– نقص مادرزادی قلب: ایست قلبی ناگهانی در کودکان یا نوجوانان غالباً به دلیل وجود یک مشکل الکتریکی یا ساختاری قلبی است که فرد با آن به دنیا آمده است.
– سندرم کیوتی و سایر بیماری‌های مرتبط با سیگنال الکتریکی قلب: مشکلاتی مانند سندرم کیوتی، «سندرم بروگادا» و «کاردیومیوپاتی آریتموژنیک» می‌توانند خطر بروز فیبریلاسیون بطنی را افزایش دهند. چنانچه ریتم قلب به سرعت دوباره برقرار نشود، ممکن است مرگ ناگهانی رخ دهد. جوانان مبتلا به سندرم کیوتی در معرض خطر مرگ ناگهانی قرار دارند.
اگر شاهد ایست قلبی باشیم، چه اقداماتی باید انجام دهیم؟
زنده ماندن فردی که به ایست قلبی دچار شده، امکان‌پذیر است، ولی زمان در این شرایط بسیار حیاتی است. بازگرداندن سریع ریتم قلب با انجام احیای قلبی ریوی (CPR) و استفاده از دستگاه شوک الکتریکی خارجی خودکار (AED) از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. همچنین فراموش نکنید با خدمات اورژانس تماس بگیرید.
ایست قلبی ممکن است در هر زمان و مکانی رخ دهد – چه در مرکز خرید، مدرسه یا محیط کار. اگر فردی بیهوش گردید، باید اطمینان حاصل کنید که نفس می‌کشد، نبض دارد و قلبش در حال پمپاژ است. در صورتی که قلب فرد فعالیت نکند، بلافاصله احیای قلبی ریوی را آغاز کنید. فشار بر روی قفسه سینه فرد باید به سرعت و با قدرت انجام گردد و با نرخ ۱۰۰ تا ۱۲۰ فشار در دقیقه اعمال شود.
روش‌های احیای قلبی ریوی
شروع ماساژ قلبی به جهت کمک به ایجاد پمپاژ مصنوعی قلب، نخستین و حیاتی‌ترین اقدام امدادی است که باید هر چه سریعتر انجام شود. قبلاً توصیه می‌شد که برای بزرگسالان، به ازای هر ۱۵ ماساژ قلبی، دو تنفس مصنوعی و برای کودکان و نوزادان به ازای هر پنج ماساژ قلبی، دو تنفس مصنوعی انجام شود. اما در حال حاضر توصیه می‌شود، به جز در مورد نوزادان، ۳۰ ماساژ قلبی برای هر دو تنفس مصنوعی انجام گیرد.
همانطور که قبلاً ذکر شد، فشار اعمال شده بر روی قفسه سینه باید سریع و قوی باشد و با سرعت ۱۰۰ تا ۱۲۰ فشار در دقیقه انجام گیرد. همچنین باید به قفسه سینه زمان کافی برای برگشت به وضعیت اولیه داده شود تا فشارهای متوالی، خون را به داخل سیستم گردش خون برسانند. برای انجام ماساژ قلبی، پاشنه یک دست را در مرکز قفسه سینه بر روی جناغ سینه (استرنوم) بین نوک سینه‌ها (نیپل‌ها) قرار داده و دست دیگری را بر روی آن قرار دهید تا با حداکثر قدرت به پایین فشار آورید و در عین حال، انگشتان دست بالایی از ناحیه ماساژ دور نگه داشته شوند. آرنج‌ها باید کاملاً صاف باشند و انگشتان به هیچ‌وجه با بدن بیمار تماس نداشته باشند.
با هر فشاری، قفسه سینه بایستی حدود پنج تا شش سانتی‌متر به داخل فرو برود. با در نظر گرفتن اهمیت و حساسیت این اقدام، احتمال شکستن دنده‌ها نادیده گرفته می‌شود. اما در شرایط خفگی (زمانی که ابتدا ایست تنفسی و سپس ایست قلبی رخ می‌دهد)، ابتدا باید راه هوایی باز شود، سپس تنفس مصنوعی داده شده و آن‌گاه ماساژ قلبی (برقراری گردش خون) آغاز گردد.
هدف اصلی از انجام این اقدامات، بازگرداندن هر چه سریعتر قلب بیمار به ریتم طبیعی است. این روش‌ها جریان خون را به بخش‌های حیاتی بدن، بویژه قلب و مغز باز می‌گردانند.
علائم رایج ایست قلبی
پزشکان و متخصصان قلب بر این باورند که مهم‌ترین عامل در بروز مشکلات و بیماری‌های قلبی، انتخاب سبک زندگی نا سالم و غیر بهداشتی است.
برخی عوامل و عادات ساده می‌توانند سلامت قلب را به خطر انداخته و منجر به بروز بیماری‌هاگردند.
احتیاط‌های لازم برای حفظ سلامت قلب
در ادامه به نقل از «مدیکال دیلی» به چند مورد از عادت‌ها و عوامل خواهیم پرداخت که برای حفظ سلامت قلب و عروق باید به آن‌ها توجه ویژه‌ای داشت.
– رژیم‌های سخت یا حذف برخی درشت‌مغذی‌ها
به گفته دکتر «دانیل ادموندوویچ»، رئیس بخش قلب‌وعروق در بیمارستان دانشگاه تمپل، بسیاری از افراد فکر می‌کنند که یک رژیم غذایی سالم و متعادل را دنبال می‌کنند، ولی واقعیت این‌طور نیست. به عنوان نمونه، او افرادی را مشاهده کرده که از رژیم غذایی کم‌کلسترول پیروی کرده و از مصرف چربی‌های سالم، که یکی از درشت‌مغذی‌های مهم است، پرهیز می‌کنند. این افراد ممکن است کربوهیدرات‌های فراوانی مصرف کنند. اگر چه این نوع رژیم غذایی موجب افزایش سطح کلسترول نمی‌گردد، اما تحقیقات نشان داده‌اند که تغییر ناگهانی و شدید در عادات غذایی می‌تواند عملکرد قلب را بدتر کند.
– انزوای اجتماعی و احساس تنهایی
دکتر «ریگود تدوالکار»، متخصص قلب و عروق در مرکز بهداشت پراویدنس سنت جان در سنتا مونیکا کالیفرنیا، معتقد است که جدا بودن از سایرین می‌تواند اثرات عمقی بر سلامت قلب ما بگذارد. مطالعه‌ای اخیر نشان داده است که زنان مسن‌تر زمانی که در انزوا زندگی می‌کنند، هشت درصد بیشتر در معرض خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی – عروقی هستند.
زنان و مردانی که همزمان تجربه انزوای اجتماعی و تنهایی را دارند، خطر ابتلا به بیماری قلبی در آن‌ها تا ۲۷ درصد افزایش می‌یابد. انزوای اجتماعی