چرا برخی افراد قادر به دیدن رنگ‌های «نامرئی» هستند که سایرین نمی‌توانند آن‌ها را تشخیص دهند؟

کوررنگی یک عارضه نسبتاً متداول است که تقریباً از هر ۱۲ مرد یک نفر و از هر ۲۰۰ زن در سطح جهانی به آن مبتلا می‌شود.

در مقابل این عارضه، حالتی بسیار نادر تحت عنوان «چهاررنگ‌بینی» (Tetrachromacy) وجود دارد. در این حالت، افراد قادر به مشاهده رنگ‌هایی هستند که بسیاری از انسان‌های معمولی نمی‌توانند آن‌ها را ببینند.

یک فرد سه‌رنگ‌بین معمولی می‌تواند تقریبا یک میلیون ترکیب رنگ را تشخیص دهد. این رقم برای یک چهاررنگ‌بین به حدود ۱۰۰ میلیون ترکیب رنگی می‌رسد. اما منشاء این توانایی شگفت‌انگیز در تشخیص رنگ کجاست؟

باید اشاره کرد که مانند کوررنگی، این حالت نیز ناشی از یک جهش ژنتیکی است. جد مشترک تمامی مهره‌داران یک چهاررنگ‌بین بوده، ولی پستانداران، از جمله انسان‌ها، در روند تکامل این ویژگی را از دست داده‌اند.

چهاررنگ‌بینی در میان گونه‌های مختلف پرندگان، ماهی‌ها، دوزیستان و خزندگان نیز به چشم می‌خورد و از جمله موجوداتی که این توانایی را دارند، ماهی قرمز است.

عموماً، مردم با سه یاخته مخروطی در هر چشم متولد می‌شوند که به ما اجازه می‌دهد بازه‌های مختلفی از رنگ‌ها را تشخیص دهیم. افرادی که دچار کوررنگی هستند، تنها ۲ یاخته مخروطی دارند و افرادی که چهاررنگ‌بینی داشته باشند، دارای ۴ یاخته مخروطی در هر چشم هستند.

در حقیقت، چهاررنگ‌بین‌ها با این تعداد یاخته مخروطی، ۴ کانال مجزا برای انتقال اطلاعات رنگی در چشمان خود دارند.

کنستا آنتیکو، یک معلم هنر با توانایی چهاررنگ‌بینی، در این مورد می‌گوید: «در یکی از جلسات تدریس در پارک، از بچه‌ها خواستم به نور روی آب توجه کنند. آیا می‌توانید رنگ صورتی‌ای که بر روی آن صخره می‌درخشد را ببینید؟ آیا قرمزی لبه آن برگ را می‌توانید آنجا مشاهده کنید؟ همه دانش‌آموزان به تأیید سر تکان دادند.»

او افزود: «سال‌ها بعد متوجه شدم که آن‌ها به‌خاطر ادب‌شان حقیقت را بیان نمی‌کردند؛ رنگ‌هایی که من به روشنی می‌دیدم برای آن‌ها نامریی بود.»

برآورد می‌شود که تا ۱۲ درصد از افرادی که دارای کروموزوم ایکس‌ایکس هستند، می‌توانند چهاررنگ‌بین باشند، ولی نه تمامی این افراد قادر به تجربه دنیایی پر از رنگ‌های درخشان مانند آنتیکو هستند.

این مسأله بستگی دارد به اینکه آیا یاخته مخروطی اضافی دارای تنظیم فرکانس متفاوتی نسبت به سایر یاخته‌های مخروطی است یا نه، و اینکه آیا کانال رنگ چهارم که به مغز کمک می‌کند اطلاعات رنگ اضافی را پردازش کند، وجود دارد یا خیر.

درحالی‌که کوررنگی به طور وسیع مورد تحقیق قرار گرفته، اطلاعات کمی درباره چهاررنگ‌بینی وجود دارد و ما درباره میزان شایع شدن آن یا تأثیرات آن بر بینایی اطلاعات زیادی نداریم.

پیش‌بینی می‌شود افرادی که چهاررنگ‌بینی ضعیف دارند ممکن است در تشخیص ترکیب‌های رنگی کمی بهتر از افراد معمولی عمل کنند، و کسانی که دارای چهاررنگ‌بینی قوی هستند ممکن است جهان را در رنگ‌هایی مشاهده کنند که دیگران قادر به دیدن آن‌ها نیستند.

در حال حاضر، آزمون مطمئنی برای شناسایی این حالت در افراد وجود ندارد، هرچند ادعاهای زیادی در این زمینه در اینترنت مطرح شده است.

محققان از آزمایشات دی‌ان‌ای بهره‌برداری کرده‌اند تا جهش‌هایی که ممکن است این وضعیت را ایجاد کنند، شناسایی نمایند. با این حال، این اقدام به‌تنهایی برای تأیید چهاررنگ‌بینی کافی نیست و برای اثبات آن نیاز به آزمایش با فناوری بسیار تخصصی در یک محیط تحقیقاتی دارد.

در عین حال، چگونگی درک رنگ‌ها می‌تواند از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد، حتی در میان کسانی که دارای سه یاخته مخروطی استاندارد هستند. زیرا درک رنگ فقط مختص به آنچه می‌بینیم نیست، بلکه بر اساس نحوه تفسیر مغز از آن رنگ‌ها تعیین می‌شود.

این ممکن است کاملاً ذهنی باشد و می‌تواند توضیح دهد که چرا برخی افراد رنگ سبز را آبی می‌بینند. حتی شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد نحوه مشاهده رنگ ممکن است وابسته به زبانی باشد که فرد به آن تکلم می‌کند.

محققان در حال کار بر روی عینک‌های خاصی هستند که می‌تواند به تمامی افرادی که قادر به چهاررنگ‌بینی نیستند، این توانایی را بدهد که جهان را از دیدگاه آن‌ها مشاهده کنند.

منبع: یورونیوز