چه عواملی موجب می‌شود که برخی افراد رنگ‌های «نامرئی» را مشاهده کنند در حالی که دیگران قادر به دیدن آن‌ها نیستند؟

یورو نیوز: پدیده کوررنگی تقریباً شایع است و به‌طوری که تقریباً از هر ۱۲ مرد یک نفر و از هر ۲۰۰ زن یک نفر در سطح جهانی به آن مبتلا می‌شود.

در کمال تضاد با این وضعیت، یک حالت بسیار نادر تحت عنوان «چهاررنگ‌بینی» (Tetrachromacy) وجود دارد. در این حالت، افراد قادرند رنگ‌هایی را مشاهده کنند که برای بسیاری از انسان‌های عادی قابل دسترسی نیست.

یک فرد با بینایی سه‌رنگی تقریباً می‌تواند یک میلیون ترکیب رنگ را تشخیص دهد. اما این مقدار برای یک چهاررنگ‌بین حدود ۱۰۰ میلیون ترکیب رنگی است. اما ریشه این قدرت شگرف در ادراک رنگی در چیست؟

به‌طور مشابه با کوررنگی، چهاررنگ‌بینی نیز نتیجه یک جهش ژنتیکی است. جد مشترک تمام مهره‌داران یک چهاررنگ‌بین بوده است، اما در روند تکامل، پستانداران، از جمله انسان، این ویژگی را از دست داده‌اند.

ظاهر چهاررنگ‌بینی در میان گونه‌های گوناگون پرندگان، ماهی‌ها، دوزیستان و خزندگان نیز به‌شدت دیده می‌شود و ماهی قرمز یکی از موجودات شناخته‌شده ای است که چهاررنگ‌بین محسوب می‌شود.

عموماً، اکثر افراد با سه نوع یاخته مخروطی در هر چشم متولد می‌شوند که به آن‌ها این امکان را می‌دهد تا ترکیب‌های مختلف رنگی را در دامنه‌های رنگی تشخیص دهند. کسانی که مبتلا به کوررنگی هستند فقط دو نوع یاخته مخروطی دارند، در حالی که چهاررنگ‌بین‌ها چهار نوع یاخته مخروطی در هر چشم دارند.

در واقع، چهاررنگ‌بین‌ها با برخورداری از این تعداد یاخته مخروطی، ۴ کانال مستقل برای انتقال اطلاعات رنگی به چشمشان دارند.

کنستا آنتیکو، یک معلم هنر با ویژگی چهاررنگ‌بینی، در این زمینه می‌گوید: «در یک جلسه آموزشی در پارک به بجه‌ها گفتم به نور روی آب نگاه کنند. آیا می‌توانند رنگ صورتی را که روی یکی از صخره‌ها می‌درخشد ببینند؟ آیا می‌توانند رگه قرمز لبه آن برگ را مشاهده کنند؟ تمام دانش‌آموزان با تأیید سر تکان دادند.»

او ادامه داد: «فقط سال‌ها بعد متوجه شدم که آن‌ها برای بیان حقیقت بیش از حد مودب بوده‌اند؛ رنگ‌هایی که من به وضوح می‌دیدم برای آن‌ها نامرئی بود.»

تحقیقات حاکی از آن است که ممکن است تا ۱۲ درصد از کسانی که کروموزوم ایکس‌ایکس دارند، قابلیت چهاررنگ‌بینی داشته باشند، اما این ویژگی ژنتیکی برای تمامی افراد یکسان نیست و همه آن‌ها قادر نیستند دنیایی با رنگ‌های غنی مانند آنتیکو ببینند.

این موضوع به ترکیب و تنظیم فرکانس یاخته مخروطی اضافی و وجود کانال چهارم رنگی در مغز بستگی دارد که این امکان را فراهم می‌آورد تا اطلاعات رنگ اضافی پردازش شود.

اگرچه کوررنگی به‌طور گسترده‌ای مورد بررسی قرار گرفته است، اطلاعات موجود درباره چهاررنگ‌بینی نسبتاً محدود است و ما درباره میزان شایع بودن آن یا تأثیر آن بر بینایی به داده‌های کمی دست یافته‌ایم.

گمان می‌رود افرادی که دارای چهاررنگ‌بینی کم‌عمق هستند، ممکن است کمی بهتر از افراد معمولی در تشخیص ترکیب‌های رنگی عمل کنند؛ افرادی که چهاررنگ‌بینی قوی دارند ممکن است دنیای اطراف را با رنگ‌هایی مشاهده کنند که برای بقیه ما قابل رویت نیست.

در حال حاضر، هیچ روش تست قابل اعتمادی برای شناسایی این ویژگی در افراد وجود ندارد، هرچند در اینترنت ادعاهایی در این زمینه منتشر شده است.

محققان همچنین از آزمایشات دی‌ان‌ای برای شناسایی جهش‌هایی که ممکن است به ایجاد این وضعیت منجر شده باشد، استفاده کرده‌اند. اما این فرآیند به تنهایی برای تأیید چهاررنگ‌بینی کافی نیست و برای اثبات آن به آزمایش‌هایی با فناوری‌های پیشرفته در محیط‌های تحقیقاتی نیاز است.

از سوی دیگر، نحوه درک رنگ‌ها می‌تواند بین افراد مختلف متفاوت باشد، حتی در میان کسانی که دارای سه یاخته مخروطی استاندارد هستند. چرا که ادراک رنگ تنها بر اساس آنچه می‌بینیم تعیین نمی‌شود، بل‌که تحت تأثیر چگونگی تفسیر مغز از رنگ‌ها نیز قرار دارد.

این امر می‌تواند کاملاً ذهنی باشد و به توضیح این نکته که چرا بعضی از افراد رنگ سبز را آبی می‌بینند، کمک کند. شواهدی نیز وجود دارد که نشان می‌دهد نحوه مشاهده رنگ ممکن است تحت تأثیر زبانی که فرد به آن صحبت می‌کند، باشد.

محققان در حال توسعه عینک‌های خاصی هستند که می‌تواند به افراد غیر چهاررنگ‌بین کمک کند تا جهان را از زاویه دید چهاررنگ‌بین‌ها مشاهده کنند.