بدن ما یک سیستم پیچیده و فوقالعاده متوازن دارد که ما را در برابر خطرات خونریزی محافظت میکند. خون بهعنوان مایعی حیاتی در رگهای خونی جریان دارد و شامل گلبولهای قرمز معبری برای اکسیژن و سلولهای ایمنی است که از ما در برابر عفونتها و بیماریها در حافظه مغز، بافتهای عضلانی و ارگانهای داخلی حمایت میکنند. اجزای خون بهطرز دقیقی متعادل شدهاند تا در صورت بروز جراحت، از ما در برابر خونریزی محافظت کنند و در عین حال از خطر تشکیل لختههای خونی خطرناک بکاهند.
به نقل از زومیت، در صورتی که بر روی رگهای خونی مشکلی بهوجود آید، خون به سرعت غلیظ شده و لختهای شبیه به ژله تولید میکند تا از خروج خون جلوگیری کند تا رگ آسیبدیده بهبود یابد. برای این کار، اجزای سلولی کوچکی به نام پلاکتها که در خون وجود دارند، خود را به دیواره رگ آسیبدیده متصل میکنند.
متخصص خون، سنت راین پاسریچا، در سایت کانورسیشن توضیح میدهد که گروهی از پروتئینها که به عوامل انعقاد خون معروفند، توسط پلاکتها و دیواره رگ آسیبدیده جذب میشوند و سپس با هم ترکیب میشوند، تا مکان آسیبدیده غلیظ شده و لختهای تشکیل شود.
مانند سایر سلولهای خون، پلاکتها در مغز استخوان تولید میشوند، در حالی که عوامل انعقاد خون عمدتاً در کبد ساخته میشوند. بروز هرگونه اختلال در تولید پلاکتها، عوامل انعقادی یا دیوارههای رگهای خونی میتواند منجر به کبودیهای سریع یا حتی خونریزی مشکلاتساز شود.
آیا کبودی آسان میتواند نشانهای از وجود مشکل خاصی باشد؟
در بسیاری از بیمارانی که به آسانی کبود میشوند، متخصصان خون موفق به شناسایی علت مشخصی نمیشوند. این احتیاط زمانی افزایش مییابد که فرد با مجموعهای از مشکلات مرتبط با خونریزی مواجه است. به عنوان مثال، در صورتی که کبودیها وسیع باشند و با خونریزی مکرر از بینی، قاعدگیهای شدید، خونریزی شدید بعد از عملهای دندانپزشکی، جراحی یا زایمان همراه باشد، احتمال مواجهه با اختلالات دیگر وجود دارد.
آزمایش شمارش کامل خون اولین گام مناسب برای بررسی دلایل کبودی سریع است
اولین آزمایشی که برای فردی که به راحتی کبود میشود، انجام میگیرد، آزمایش شمارش کامل خون خواهد بود که شامل اندازهگیری تعداد پلاکتها است و بهطور معتبر مشخص میکند که آیا شمار پلاکتها در سطح طبیعی است یا خیر.
کاهش تعداد پلاکتها میتواند ناشی از عللی باشد: یا اینکه بهطور مؤثر یا کافی در مغز استخوان تولید نمیشوند، یا اینکه به سرعت از چرخش خون خارج میشوند.
سناریوی دیگر در حالتی معروف به پورپورای ترومبوسیتوپنیک ایمنی رخ میدهد که میتواند بهطور ناگهانی یا بهدنبال عفونت ویروسی، کودکان یا بزرگسالان را تحت تأثیر قرار دهد. این بیماری میتواند منجر به کاهش شدید تعداد پلاکتها و ظهور بثورات ریز شبیه کبودیهای کوچک شود.
در بیشتر مواقع، پورپورای ترومبوسیتوپنیک ایمنی در کودکان بهعنوان بیماری موقتی است که بهخود بهبود مییابد. اما در بزرگسالان، موارد شدید این اختلال ممکن است نیاز به درمان با داروهایی داشته باشد که سیستم ایمنی را سرکوب کرده و یا تولید پلاکت را افزایش میدهند. در برخی موارد، بزرگسالان ممکن است نیاز به جراحی برای برداشت طحال داشته باشند.
مشکلات مربوط به پروتئینهای لختهکننده و سایر بیماریها
عوامل انعقادی (همان پروتئینهای مورد اشاره) میتوانند به دلایل ارثی یا اکتسابی با مشکلاتی روبهرو شوند.
برخی افراد ممکن است بهطور طبیعی با سطوح پایینی از این عوامل کلیدی به دنیا بیایند که در زمان نیاز به کنترل خونریزی به کار میروند. هموفیلی نوع A بیشتر در مردان دیده میشود و بهدلیل کمبود فاکتور هشت (از عوامل اساسی در فرایند انعقاد خون) رخ میدهد. همچنین ممکن است هم مردان و هم زنان به بیماری فونویلبراند دچار شوند که بهنوعی کاهش تولید یا اختلال عملکرد در یکی دیگر از عوامل انعقادی اشاره دارد.
بیماریهای کبد نیز میتوانند منجر به بروز اختلالات در فرآیند خونریزی و انعقاد شوند. به همین دلیل دومین آزمایشی که برای کسانی که به راحتی کبود میشوند انجام میشود، سنجش عملکرد لختهشدن خون است. در صورتی که ناهنجاریهایی مشاهده شود، سطوح عوامل کلیدی انعقاد مورد آزمون قرار میگیرد.
مسائل مربوط به رگهای خونی
اگرچه در زمان حاضر نادر است، کمبود شدید ویتامین سی معمولاً باعث کبودی آسان و خونریزی لثه (اسکوربوت) میشود و این کمبود هنوز هم میتواند منجر به کبودی گردد. چندین بیماری، از جمله پورپورای هنوخ شوئنلاین (نوعی بیماری خودایمنی که به کبودی در پاها و رانها منجر میشود) ممکن است باعث نازک شدن یا التهاب دیوارههای رگهای خونی شود. همچنین، افراد سالمند ممکن است دچار پوست و رگهای خونی حساستری باشند که این امر را به طرز چشمگیری امکان کبودی را افزایش میدهد.
داروها و مکملها
پزشک از بیمارانی که بهسهولت کبود میشوند، در مورد داروهای مورد مصرف آنها سوال میکند. آسپرین، که بهطور رایج به منظور کاهش احتمال بروز مشکلات قلبی و سکته ناشی از فعالیت پلاکتها تجویز میشود، میتواند تأثیر منفی بر عملکرد پلاکتها داشته باشد.
داروهایی همچون کلوپیدوگرل (برای پیشگیری از تشکیل لختههای خونی) و داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (مانند ایبوپروفن یا دیگر داروهایی که به منظور تسکین درد و التهاب به کار میروند) ممکن است عملکرد پلاکتها را تحت تأثیر قرار دهند. همچنین، رقیقکنندههای خونی نظیر وارفارین، آپیکسابان و ریواروکسابان که برای افرادی که مستعد لخته شدن خون و وقوع سکته هستند تجویز میشوند، میتوانند بر کبودی اثرگذار باشند.
افرادی که برای مدت زمان طولانی از کورتیکواستروئیدهای خوراکی یا استنشاقی استفاده میکنند (برای مثال برای درمان بیماریهای مزمن) ممکن است به افزایش کبودی پی ببرند که ناشی از نازک شدن پوست و ضعیف شدن دیوارههای رگهای خونی است.
مکملهای بدون نسخه از جمله جینکوبیلوبا و ویتامین E نیز ممکن است موجب کبودی آسان شوند و برخی داروهای ضدافسردگی نیز اثر مشابهی دارند. کبودیها همچنین میتوانند ناشی از ضربه، سوء رفتار با کودکان و خشونت علیه شریک زندگی باشند؛ لذا پزشک باید با احتیاط از بیمار در مورد علل آسیبها سوال نماید.
در نهایت، در حالی که بیماریهای مختلفی وجود دارند که میتوانند به کبودیهای مکرر منجر شوند، اگر سابقه معتبری از سایر انواع خونریزی غیرعادی ندارید و آزمایشهای خون و اضطراب انعقادی شما در حالت طبیعی قرار دارد، نباید نگران باشید.