با وجود اینکه کابوس‌های شبانه به وفور دیده می‌شوند، اما اختلال کابوس به طور کلی نسبتاً بندرت اتفاق می‌افتد. اختلال کابوس به وضعیتی اطلاق می‌شود که در آن فرد به طور مکرر کابوس‌های آزاردهنده را تجربه کرده و این خواب‌های ناگوار موجب ناراحتی، اختلال در خواب، کاهش عملکرد روزانه یا حتی ترس از خوابیدن می‌شود.
بر اساس گزارش مایوکلینیک، کابوس‌ها می‌توانند سبب ایجاد احساسات منفی شده و به شدت آزاردهنده باشند، مانند اضطراب یا ترس که ممکن است شما را از خواب بیدار کند. این نوع خواب‌ها نه تنها در کودکان، بلکه در هر سنی ممکن است رخ دهند، هرچند که کابوس‌های گاه‌به‌گاه معمولاً نگران‌کننده محسوب نمی‌شوند.
کابوس‌ها معمولاً در سنین بین 3 تا 6 سالگی در کودکان آغاز می‌شوند و بعد از 10 سالگی ممکن است کاهش یابند؛ اما برخی افراد این تجربه را در بزرگسالی یا در طول زندگی خود نیز تحمل می‌کنند.
گرچه کابوس‌ها شایع هستند، اما اختلال کابوس به عنوان یک وضعیت نادر شناخته می‌شود. این اختلال زمانی رخ می‌دهد که کابوس‌ها به طور مکرر بوجود می‌آیند و باعث ناراحتی فرد، اختلال در خواب و مشکلاتی در عملکرد روزانه می‌شوند یا ترس از خوابیدن را ایجاد می‌کنند.
علائم اختلال کابوس
معمولاً ابراز کابوس‌ها در نیمه دوم شب بیشتر است؛ آنها می‌توانند به ندرت یا به طور مکرر، حتی چندین بار در یک شب اتفاق بیفتند. این اپیزودها به طور کلی کوتاه هستند اما می‌توانند شما را بیدار کرده و بازگشت به خواب را برای شما دشوار سازند.
کابوس ممکن است شامل ویژگی‌های زیر باشد:
رویا در ذهن شما واضح و واقعی است و به شدت ناراحت‌کننده می‌باشد و با آشکار شدن آن آزاردهنده‌تر می‌شود.
داستان خواب شما معمولاً با تهدیدات ایمنی یا زنده ماندن پیوند دارد، اما ممکن است موضوعات ناراحت‌کننده دیگری نیز در آن بگنجد.
کابوس شما را از خواب بیدار می‌کند.
پس از بیدار شدن، احساس ترس، اضطراب، خشم، غم یا انزجار می‌کنید.
در دل‌تنگی و در حین خواب، احساس تعریق یا تپش قلب دارید.
پس از بیدار شدن، می‌توانید به وضوح فکر کنید و جزئیات خواب خود را به خاطر بیاورید.
این کابوس‌ها موجب ناراحتی شما می‌شوند و بازگشت به خواب را مشکل می‌کنند.
کابوس‌ها فقط در صورتی به عنوان اختلال در نظر گرفته می‌شوند که:
به طور مکرر اتفاق بیفتند.
ناراحتی یا اختلال قابل توجهی در زندگی روزمره ایجاد کنند، از جمله اضطراب یا ترس مداوم، یا احساس انزجار در فکر در مورد کابوس‌های بعدی.
نحوه تمرکز یا حافظه شما تحت تأثیر قرار گیرد یا نتوانید از فکر کردن به تصاویری که در خواب دیده‌اید، رها شوید.
احساس خستگی، خواب‌آلودگی یا نداشتن انرژی داشته باشید.
دچار مشکلات عملکردی در محل کار یا مدرسه یا در موقعیت‌های اجتماعی شوید.
مشکلات رفتاری در زمان خواب یا ترس از تاریکی باعث آزار شما شود.
اختلال کابوس در کودکان می‌تواند به خواب نامنظم و ناراحتی شدیدی برای والدین یا مراقبان منجر شود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد
کابوس‌های متناوب معمولاً نیازی به نگرانی ندارند. اگر کودک شما دچار کابوس می‌شود، کافی است در بررسی‌های روتین کودک این موضوع را ذکر نمایید. با این حال، در صورتی که کابوس‌ها با علائم زیر همراه باشند، با پزشک مشورت کنید:
به طور مداوم روی می‌دهند و در طول زمان باقی می‌مانند.
معمولاً خواب را مختل می‌کنند.
ترس از خوابیدن ایجاد کرده‌اند.
باعث اختلال در رفتارهای روزمره یا عملکرد می‌شوند.
علل اختلال کابوس
پزشکان اختلال کابوس را به عنوان نوعی پاراسومنیا می‌شناسند؛ نوعی اختلال خواب که شامل تجارب نامطلوب هنگام خواب، به خواب رفتن یا بیدار شدن است. کابوس‌ها به طور معمول در مرحله خواب حرکت سریع چشم (REM) رخ می‌دهند و علت دقیق وقوع آنها به طور کامل مشخص نیست.
عوامل زیادی می‌توانند باعث به وجود آمدن کابوس‌ها شوند، از جمله:
استرس یا اضطراب: معمولاً استرس‌های روزمره زندگی مانند مسائل خانوادگی یا تحصیلی می‌تواند موجب کابوس شود. تغییرات شدید مانند جابجایی یا از دست دادن یکی از عزیزان نیز می‌تواند تاثیر مشابهی داشته باشد. تجربه اضطراب به طور کلی با افزایش احتمال وقوع کابوس‌ها مرتبط است.
ضربه: کابوس‌ها ممکن است پس از حوادثی چون تصادف، آسیب‌های جسمی یا جنسی یا سایر رویدادهای آسیب‌رسان به وفور دیده شوند. این کابوس‌ها در افرادی که دچار اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) هستند، رایج‌ترند.
کم خوابی: بی‌نظمی در ساعات خواب، که می‌تواند ناشی از تغییر در برنامه روزانه باشد، می‌تواند ریسک بروز کابوس‌ها را افزایش دهد. به ویژه بی‌خوابی به تنهایی با افزایش احتمال کابوس‌ها مرتبط است.
داروها: برخی داروها – از جمله داروهای ضد افسردگی خاص، داروهای فشار خون، مسدودکننده‌های بتا، و داروهای کاربردی در درمان پارکینسون یا کمک به ترک سیگار – قادر به كاهش خواب می‌باشند و ممکن است موجب کابوس شوند.
اعتیاد: مصرف الکل و مواد مخدر نیز می‌تواند به بروز کابوس‌ها بینجامد.
سایر اختلالات روانی: مانند افسردگی و سایر اختلالات روانی که ممکن است با کابوس‌های شبانه مرتبط باشند. بروز کابوس‌ها ممکن است به همراه برخی شرایط پزشکی مانند بیماری‌های قلبی یا سرطان دیده شود. اختلالات خواب دیگر که بر خواب کافی تاثیر می‌گذارند نیز می‌توانند با کابوس‌ها همراه شوند.
کتاب‌ها و فیلم های ترسناک: برای برخی افراد، مطالعه کتاب‌های ترسناک یا تماشای فیلم‌های وحشتناک، به ویژه قبل از خواب، می‌تواند موجب بروز کابوس‌ها شود.
عوامل خطر اختلال کابوس
اختلال کابوس معمولاً هنگامی بیشتر مشاهده می‌شود که اعضای خانواده سابقه‌ای از کابوس‌های شبانه یا سایر نوع‌های پاراسومنیا مانند خواب‌گفتن دارند.
عوارض اختلال کابوس
اختلال کابوس می‌تواند منجر به مشکلات زیر شود:
خواب‌آلودگی بیش از حد در طول روز که ممکن است در عملکرد تحصیلی یا شغلی و همچنین در انجام فعالیت‌های روزمره مانند تمرکز و رانندگی مشکلاتی ایجاد کند.
مشکلات روانی، همانند افسردگی یا اضطراب ناشی از کابوس‌هایی که در ذهن شما باقی می‌مانند.
ترس از خوابیدن و مقاومت در برابر رفتن به رختخواب به دلیل نگرانی از وقوع خواب‌های ناگوار دیگر.
احتمال افکار یا اقدام به خودکشی.