چربی دور شکم و خطر ابتلا به بیماری‌های متابولیک

به نقل از تبیان، در این مقاله به بررسی سندرم متابولیک می‌پردازیم که نوعی اختلال متابولیکی است و معمولاً به میزان چربی انباشته شده در ناحیه شکم و اندازه دور کمر مرتبط می‌شود. وجود چربی اضافی در ناحیه شکم در حال حاضر به‌عنوان یک علامت یا ریسک فاکتور مهم برای این سندرم شناخته شده است؛ اما آیا واقعاً این مسئله چنین است؟

در دنیای کنونی که بسیاری از افراد به دنبال کاهش وزن و حفظ اندام لاغر خود هستند، شگفت‌آور نیست که «افزایش چربی» به‌عنوان یک معضل مطرح شود که نیاز به حل دارد.

با این حال، در حالی که تحقیقات نشان می‌دهد زندگی با اضافه‌وزن می‌تواند خطر ابتلا به اختلالات مزمن سلامتی را افزایش دهد، یافته‌های جدید نشان می‌دهند که چربی شکم ممکن است در مقایسه با آن‌چه که پیشتر تصور می‌شد، ریسک‌فاکتور بزرگی برای سندرم متابولیک نباشد.

پس پرسش این است که آیا واقعاً چربی شکم تهدید خوبی برای سلامت است یا این که نشانه‌ای از عوامل مهم‌تری است که به سندرم متابولیک منجر می‌شوند.

چربی شکمی در برابر چربی زیر پوستی

قبل از اینکه به نتایج تحقیقات جدید بپردازیم، لازم است تعریفی از بافت چربی ارائه دهیم. بافت چربی در کل بدن دو نوع اصلی دارد.

. چربی شکمی

چربی شکمی به دور ارگان‌های حیاتی در ناحیه شکم جمع می‌شود و اگرچه ممکن است تصور کنید که این چربی‌ها ممکن است مضر باشند، اما وجود مقداری چربی در اطراف این اندام‌ها برای حفاظت از آن‌ها ضروری است. از سوی دیگر، افزایش چربی شکمی معمولاً به بروز علائم مقاومت به انسولین و سایر بیماری‌ها مرتبط می‌شود و به همین سبب چربی شکمی بیشتر با سندرم متابولیک در ارتباط است.

. چربی زیر پوستی

چربی زیر پوستی در لایه‌ای که به اپیدرم نزدیک‌تر است قرار دارد و خود یکی از لایه‌های پوست محسوب می‌شود. این لایه از بدن به‌عنوان یک حائل و ضربه‌گیر عمل می‌کند و از عضلات و استخوان‌های شما محافظت می‌کند. در حالت عادی، چربی زیر پوستی در میزان زیادی جمع نمی‌شود، اما به‌طور کلی، اگر این چربی افزایش یابد، ممکن است بر روی سلامتی تأثیر بگذارد.

اختلالات متابولیک و فُرم بدن

همان‌طور که ذکر شد، اصطلاح اختلال متابولیک به مجموعه‌ای از عوارض سلامتی اشاره دارد که بر متابولیسم تأثیر می‌گذارد.

با این وجود، همه افرادی که از اختلالات متابولیکی رنج می‌برند، به طور حتم اضافه‌وزن یا چربی شکمی ندارند؛ با این حال، این مورد یک مشکل شایع در اکثر افرادی است که دچار این اختلالات هستند.

پزشکان از عبارت «الگوی توزیع چربی» برای شناسایی ریسک فاکتورهای مختلف در افراد مبتلا به اختلالات متابولیکی بهره می‌برند.

اندام سیبی‌شکل

<pافرادی که شکل بدنی سیبی دارند معمولاً چربی زیادی در ناحیه میان‌تنه‌ای خود در اطراف شکم تجمع داده‌اند و این امر باعث می‌شود که فرم بدنی آن‌ها گرد و شبیه به سیب باشد.

در بسیاری از موارد، افراد با فرم سیبی‌شکل دور کمرشان بیشتر از استاندارد است. این شکل بدنی نشان‌دهنده این است که فرد در معرض خطر سندرم متابولیک قرار دارد.

اندام گلابی‌شکل

افرادی که به شکل گلابی هستند، معمولاً دارای اضافه‌وزن در ناحیه پایین کمر هستند که این مسئله منجر به انحناهای طبیعی در اندام آن‌ها می‌شود. بالاتنه آن‌ها معمولاً لاغرتر از پایین‌تنه است و بدین ترتیب شکل گلابی به خود می‌گیرد. این نوع فرم بدنی عمدتاً در خانم‌ها دیده می‌شود و این افراد بیشتر چربی زیر پوستی دارند تا چربی شکمی. به همین دلیل، شانس ابتلا به سندرم متابولیک در افرادی با این فرم بدنی کمتر است.

اما این نکته که فرد دارای فرم بدنی خاصی است، به‌هیچ‌وجه نشان‌دهنده ریسک بالای او برای ابتلا به اختلال متابولیک نمی‌باشد و این یکی از دلایلی است که هنوز نیاز به پژوهش‌های گسترده‌تری در این خصوص احساس می‌شود. لذا می‌بایست به دنبال تصویر واضح‌تری از علل واقعی مشکلاتی نظیر سندرم متابولیک باشیم.

سندرم متابولیک

سندرم متابولیک یک اختلال متابولیکی است که شامل مجموعه‌ای از علائم گوناگون می‌شود و به آن سندرم X یا سندرم مقاومت به انسولین نیز اطلاق می‌شود.

همه افراد مبتلا به سندرم متابولیک الزاماً دارای فرم بدنی خاصی نیستند. با این حال، اکثر افرادی که مبتلا به این سندرم هستند، دارای شاخص توده بدنی بالاتری هستند؛ البته برای تشخیص این اختلال، سایر علائم نیز بررسی می‌شوند:

. افزایش سایز دور کمر

اگر دور کمر فرد بیشتر از ۱۰۲ سانتیمتر برای آقایان و ۸۹ سانتیمتر برای خانم‌ها باشد، این موضوع به‌عنوان ریسک فاکتوری برای سندرم متابولیک در نظر گرفته می‌شود. با این حال، هر بدن منحصربه‌فرد است و سایز دور کمر لزوماً نمی‌تواند پیش‌بینی‌کننده ریسک فرد در برابر این اختلال باشد.

. پایین بودن سطح کلسترول HDL

دو نوع کلسترول داریم: LDL که به‌عنوان کلسترول بد شناخته می‌شود و HDL که کلسترول خوب نامیده می‌شود. هر کدام از این نوع کلسترول‌ها برای بدن سالم لازم و ضروری هستند. اما میزان کلسترول خوب در افراد مبتلا به سندرم متابولیک معمولاً پایین است.

. فشارخون بالا

افرادی که با سندرم متابولیک دست و پنجه نرم می‌کنند، غالباً به فشارخون بالا دچار هستند. فشارخون بالاتر از ۱۳۰/۸۵mm Hg به‌عنوان نشانه‌ای از احتمال ابتلا به سندرم متابولیک در نظر گرفته می‌شود.

. قند خون ناشتا بالا

سندرم متابولیک می‌تواند عملکرد انسولین را مختل کند و به همین دلیل افرادی که دچار این اختلال هستند معمولاً سطح قند خون ناشتای بالایی دارند. به‌طور کلی، قند خون ناشتای بالاتر از ۱۰۰mg/dL یکی از فاکتورهای ملاک تشخیص سندرم متابولیک محسوب می‌شود.

چربی شکمی را تنها مقصر ندانید!

بنابراین، علم چه نظرهایی درباره چربی شکمی و سندرم متابولیک دارد؟ به‌نظر می‌رسد که تحقیقات متعدد نشان می‌دهند نظرات متفاوتی در مورد ارتباط چربی اضافی شکمی و ریسک ابتلا به سندرم متابولیک وجود دارد. در سال ۲۰۲۲، محققان به تجزیه و تحلیل ژنوم گروهی بزرگ از دوقلوها پرداختند.

هدف این پژوهش کشف نقش ژنتیک در خطر ابتلا به سندرم متابولیک بود. در این تحقیق، تیم علمی موفق به شناسایی ۹ ژن خاص شدند که خطر ابتلا به سندرم متابولیک را افزایش می‌دهند. جالب است که از میان این ۹ ژن، یک ژن تأثیرگذار بر نحوه توزیع و تجمع چربی در بدن شناسایی شد. این مساله نشان می‌دهد که وزن به‌خودین، ممکن است تنها نشانه‌ای از سندرم متابولیک باشد و نه یک ریسک فاکتور پیشینی.

در یک مطالعه دیگر، گروهی از محققان دریافتند که چربی اضافی شکمی ممکن است علت اصلی مقاومت به انسولین در افراد مبتلا به سندرم متابولیک نباشد. طبق یافته‌های آنان، با بالا رفتن سن، عضلات اسکلتی ما به تدریج قدرت استفاده از قند خون اضافی پس از غذا را کاهش می‌دهند و این موضوع می‌تواند منجر به افزایش قند خون و سطح لیپیدها شده و به نوبه خود به چربی شکمی اضافی و سندرم متابولیک بیانجامد.

چربی شکم و ریسک ابتلا به عوارض ناشناخته دیگر

تحقیقات جدید نشان می‌دهد که چاقی به‌طور مستقیم ممکن است ریسک ابتلا به سندرم متابولیک را افزایش ندهد. اما چاقی، به طرق مختلف می‌تواند برسلامتی شما اثر منفی بگذارد. اضافه‌وزن (چه در ناحیه شکم و چه در نقاط دیگر بدن) شما را در معرض خطر ابتلا به مشکلات زیر قرار می‌دهد:

. بیماری‌های قلبی: چاقی یکی از دلایل اصلی بیماری‌های قلبی و بیماری‌های عروقی و مرگ و میر ناشی از آن در سراسر دنیا است. مطالعات نشان می‌دهند که اضافه‌وزن، ریسک فرد را برای ابتلا به بیماری‌های قلبی مرگبار مانند فشارخون بالا، حمله قلبی، سکته مغزی و بیماری عروق کرونری افزایش می‌دهد.

. دیابت: زندگی با اضافه‌وزن به‌طور قابل‌توجهی خطر ابتلا به دیابت نوع دوم را افزایش می‌دهد. در صورت عدم کنترل و درمان، دیابت نوع دوم می‌تواند آسیب‌های جدی به کلیه‌ها، اعصاب و سیستم قلبی و عروقی وارد کند.

. زوال عقل: تحقیقاتی که در سال ۲۰۲۰ انجام شده، نشان می‌دهند که بین چاقی و افزایش خطر زوال عقل در سال‌های بعدی زندگی ارتباط وجود دارد. زوال عقل یکی از شایع‌ترین اختلالات نورولوژیکی است که اثراتش بیشتر شامل افراد سالمند می‌شود و آمار این اختلال به‌سرعت رو به افزایش است.

. سرطان: ۴۰ درصد از تمامی موارد تشخیص داده‌شدهٔ سرطان به سرطان‌هایی مربوط می‌شود که چاقی یکی از ریسک فاکتورهای آن‌هاست. برخی از انواع سرطان‌ها از جمله سرطان سینه، سرطان رحم، سرطان کولون، سرطان کلیه و سرطان کبد، از جمله سرطان‌هایی هستند که ریسک ابتلا به آن‌ها تحت تأثیر چاقی افزایش می‌یابد.

روش‌های سالم برای کاهش چربی شکمی

خوشبختانه، شما می‌توانید با روشی سالم و پایدار وزن خود را کاهش دهید. کاهش وزن ممکن است آسان نباشد، اما باید بدانید که تغییرات کوچک و پیوسته در شیوه زندگی می‌تواند تأثیرات بسیار مثبت و مؤثری بر وضعیت کلی سلامتی شما داشته باشد.

توجه به تغذیه

نوع غذایی که مصرف می‌کنید تأثیر بسزایی بر شرایط سلامتی‌تان دارد. بهتر است رژیم غذایی متوازنی شامل میوه‌ها، سبزیجات و پروتئین‌های کم‌چرب اتخاذ کنید. تغییرات در رژیم غذایی باید به تدریج و آرام صورت گیرد تا عادت‌های سالمی ایجاد شوند که به مرور زمان اثرات مثبتی بر سلامتی‌تان خواهند گذاشت.

افزایش ورزش روزانه

بلندشدن و حرکت کردن یک روش عالی برای سوزاندن کالری اضافی در طول روز است. هر زمان که امکان دارد، پیاده‌روی کنید، کمی تمرینات کششی انجام دهید و خود را فعال نگه دارید.

خواب کافی

استراحت کافی و خواب مناسب جزء عناصر ضروری برای حفظ وزن سالم بدن محسوب می‌شوند. در شب، بدن شما توان بازیابی و پردازش اطلاعات روز را دارد؛ بنابراین خواب باکیفیت برای افرادی که درصدد بهبود وضعیت سلامتی خود هستند، بسیار مهم است.

کاهش استرس

زندگی با استرس مزمن می‌تواند تأثیرات منفی بر کل بدن داشته باشد. برخی افراد برای کاهش استرس به غذا روی می‌آورند که این موضوع می‌تواند باعث افزایش وزن و بیماری‌های مختلف گردد. بنابراین، تلاش کنید برای کنترل استرس‌های روزانه، روش‌های سالمی پیدا کنید تا هم سلامت جسمی خود را حفظ کنید و هم وزن مناسبی داشته باشید.