رسول سلیمی: دگرگونی‌های عرصه سیاست داخلی ایران از یک ماه پیش و با سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی، موجب شد تا امکان تغییر در جهت‌گیری دیپلماسی جمهوری اسلامی در برابر چشم کشورهای مختلف قرار گیرد. به طور تقریب، هم دوستان و هم رقبا در سطح منطقه و جهانی به شکل نگران‌کننده‌ای تحولات سیاسی ایران را رصد می‌کردند. این نگرانی بیش از هر گروه خارجی، بر سیاستمداران داخلی تأثیرگذار بود. یک جریان مباحثه و تنش‌زا در داخل کشور در کنار براندازان خارج از کشور به صورت فعالانه‌ای تلاش کردند تا انزوای ایران را ادامه دهند. نخستین گروه از آنان با حمایت از نامزدی سعید جلیلی و دومی با تکیه بر تجدیدنظرطلبی و تحریم انتخابات به این تلاش‌ها ادامه می‌دهند. با این حال، در شانزدهم تیرماه، اکثریت شرکت‌کنندگان در انتخابات به رویکردی متفاوت رای دادند.
برخی از تحلیلگران بر این باورند که پیروزی مسعود پزشکیان در انتخابات نشان‌دهنده تمایل اکثریت مردم به سیاست خارجی مبتنی بر تعامل و همکاری با دیگر کشورهاست. زیرا بررسی‌ها نشان می‌دهد تقریباً ۵۰ درصد از واجدین شرایط رای‌گیری که در انتخابات شرکت نکردند، نیز مخالف وضعیت کنونی بودند. وضعیتی که هرچند سیاست نزدیک شدن به شرق را در دستور کار قرار داد اما نتوانست به طور مؤثر تنش‌های به وجود آمده با کشورهای غربی را مدیریت کند.
به همین دلیل، ناظران سیاسی بر این باورند که مسعود پزشکیان نماینده مواضع تعامل‌گرایانه در عرصه جهانی است. او در مناظره‌های انتخاباتی سوالاتی را مطرح کرد که نشان‌دهنده محور جدید سیاست‌های او یعنی تعامل سازنده و متوازن با دیگر کشورها بود. سوالاتی نظیر «آیا برای ما مفید است که در تحریم باقی بمانیم؟» و یا «آیا می‌خواهیم مشکلات‌مان را با دنیا حل کنیم یا خیر؟» از جمله پرسش‌های او بود.
در این مناظره‌ها، پزشکیان با انتقاد از سیاست‌های خارجی دولت ابراهیم رئیسی، بارها به جلیلی یادآوری کرد که چرا شهید رئیسی به دنبال احیای برجام بوده است و چرا ایده‌های او در دولت سیزدهم به برطرف کردن تحریم‌ها منجر نشده‌اند؟ پزشکیان همچنین به سوابق مدیریت مذاکرات هسته‌ای توسط جلیلی اشاره کرده و آن را غیرموفق ارزیابی کرده بود.
جذب سرمایه خارجی به عنوان اولویت دولت چهاردهم
از دیدگاه پزشکیان، بهتر شدن روابط با کشورهای دیگر و عادی‌سازی در عرصه بین‌الملل مقدمه‌ای برای رفع تحریم‌ها و تحقق جذب سرمایه، توسعه گردشگری و رونق کسب و کار است. او معتقد است که با پیگیری یک سیاست خارجی مبتنی بر تعامل و عزت، می‌توان هزینه‌های مردم را کاهش داد و اجازه نداد که عده‌ای با شعارهای فریبنده، منابع مالی آنان را تهی کنند. او تصریح می‌کند: «باید مشکلات تحریم‌ها را با تکیه بر متخصصان مجرب و کارآزموده حل و فصل کنیم.»
توجه رئیس‌جمهور منتخب به سپردن امور به کارشناسان، نشان‌دهنده این است که او به شکل حداکثری از توانمندی تیم دیپلمات‌های باتجربه در تدوین برجام بهره‌برداری خواهد کرد. او در همین راستا در مناظره‌های انتخاباتی به عدم موفقیت جلیلی در مذاکرات معاهده هسته‌ای در دولت دهم اشاره کرده و خاطرنشان کردند: «مدیر ضعیف کسی است که به مذاکرات برود اما پرونده ایران را به شورای امنیت سازمان ملل بکشاند، یعنی ما قرار است با تأمین امنیت عراق، بازار عراق را به دیگران بسپاریم.»
پزشکیان درباره چاره‌جویی مسئله تحریم‌ها بیان می‌کند: «اگر می‌خواهیم مشکلات اقتصادی مملکت و ارتباط‌مان با دنیا حل شود و بتوانیم رونق بگیریم، باید تحریم‌های تحمیل‌شده را با استفاده از روش‌های مختلف مرتفع کنیم.» او بر این باور است که تحریم‌ها سالانه میلیاردها دلار به اقتصاد ایران آسیب می‌زند و می‌افزاید: «همین اکنون در حالی که در عرصه جهانی در زمینه گاز و نفت در رتبه اول قرار داریم، در زمستان گاز کافی برای مردم فراهم نمی‌کنیم و در تابستان نیز برق آنان را قطع می‌کنیم. باید توجه داشت که ما چه مقدار در میادین مشترک در حال ضرر کردن هستیم. کشورهای قطر، عمان، امارات و کویت سهم خود را از میادین مشترک برداشت می‌کنند، در حالی که ما بی‌توجهی می‌کنیم و تنها ادعا می‌کنیم که شرکت‌های خاصی می‌خواستند با ما همکاری کنند.»
برگزیده مردم، «برجام» را کلید حل چالش‌های تحریمی و دیگر دشواری‌های سیاست خارجی ایران می‌داند و بر لزوم احیای آن تأکید دارد. او تصریح کرده است: «باید برجام را پیگیری و حل کنیم؛ در غیر این صورت، هرگونه صحبت درباره مسائل دیگر، تنها در حد حرف باقی می‌ماند و حتی برای حفظ و تقویت روابط با همسایگان نیز بی‌تأثیر خواهد بود.»
پایان دوران گروه‌های فشار در سایه
در عین حال، مهار تندروها و افشای نقش آنان در تخریب تصمیمات مؤثر در سیاست خارجی، دولت او را از دوران خاتمی و روحانی متمایز می‌کند. کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند که پزشکیان به عنوان یک افشاگر در برابر هرگونه مداخله گروه‌های تندرو یا فشار ایدئولوژیک داخلی عمل خواهد کرد، که دولت‌های موازی در سایه در این زمینه هدایتگر آنان بوده‌اند. پزشکیان بارها در راستای مناظره‌های انتخاباتی به مشاوران سعید جلیلی و «دولت سایه» او اشاره کرده و آنان را افرادی معرفی کرد که از دیوار سفارت عربستان سعودی و انگلستان بالا رفته و هزینه‌های سنگینی به کشور تحمیل کردند.
در این راستا، او در مورد جذب سرمایه خارجی نظراتی مطرح کرده و بیان داشته که سیاست خارجی باید با تکیه بر تعامل و عادی‌سازی روابط با تمام کشورها، ابزاری برای جذب سرمایه‌های خارجی ایجاد کند و فرصتی را برای متوقف کردن موج مهاجرت و القای حس ماندن در دل جوانان فراهم آورد. او می‌گوید: «باید مشخص کنیم که چه کسانی از دیوار سفارت انگلستان بالا رفته و سفارت عربستان را سوزاندند و چرا در برابر این وقایع هیچ اقدامی انجام نشد. به باور پزشکیان، به‌جای ایجاد تنش در عرصه سیاست خارجی باید بر تقویت دوستی با کشورهای همسایه تمرکز کرد و به آنان به عنوان یک فرصت نگریست. ایران باید به محور ترانزیت شرق و غرب تبدیل شده و گردشگری را رونق بخشد. از همین رو، حفظ سیاست نزدیکی به شرق و افزایش تعامل با کشورهای شرقی، به‌ویژه کشورهای حاشیه خلیج فارس، چین و روسیه باید در اولویت قرار گیرد.
کلید برطرف کردن موانع تولید با دیپلماسی هدفمند
پزشکیان در زمینه رفع موانع خارجی تولید، به پذیرش FATF توسط ایران و پاک‌سازی نام کشور از میان سه کشور موجود در لیست سیاه FATF تأکید دارد و معتقد است: «باید FATF را نهایی کنیم، چون این وضعیت به ما منجر به خریدهای گران و فروش‌های ارزان می‌شود. ما با چین توافق‌نامه‌ای داریم که قرار است کارهایی انجام دهند، اما چرا هیچ کاری به ثمر نمی‌رسد؟ تا زمانی که مشکلات‌مان در روابط بین‌المللی حل نشود، آنها نیز کاری برای ما نمی‌کنند و این نکته کاملاً واضح است.»
او بر این عقیده است که برای برقراری ارتباط مؤثر با شرق باید موانع اقتصادی را از سر راه روابط ایران با غرب برداشت. او می‌افزاید: «اگر قرار بر همکاری با چین، عراق و روسیه است، بایستی قواعد بین‌المللی را به درستی تنظیم کنیم؛ ما به پیمان‌های بریکس و شانگهای پیوسته‌ایم، اما چرا فعالیت‌های تجاری ما در مقایسه با دیگران قابل رقابت نیستند؟»
رئیس‌جمهور منتخب «بهبود فضای سرمایه‌گذاری و کسب‌وکار» را به رفع تحریم‌ها، پذیرش FATF و عادی‌سازی روابط با تمام کشورها و کاهش تنش‌ها مشروط می‌داند و در حوزه سرمایه‌گذاری داخلی تصریح می‌کند: «چرا نخبگان کشور در حال خروج‌اند؟ زیرا رویکرد حاکم بر ما و دستورات قاطعانه‌ای که صادر می‌کنیم، گمان می‌برد که ما عاقلان مطلق هستیم و در همه امور طرحی داریم و دیگران وضعیت را درک نمی‌کنند. بنابراین، لازم است برای آنان طرحی آماده کنیم.»
تحلیلگران سیاست خارجی پیش‌بینی می‌کنند دولت چهاردهم، فصل جدیدی را در روابط خارجی ایران با جهان گشوده و اولویت‌های آن را بر تنش‌زدایی و حذف موانع تولید متمرکز خواهد کرد.
311213