با اینکه چای هنوز یکی از نوشیدنی‌های محبوب در میان مردم ایران است، اما قهوه امروزه به‌طور گسترده‌ای در میان افراد مورد استفاده قرار می‌گیرد. بسیاری از افراد به منظور افزایش سطح انرژی و هوشیاری خود، به این نوشیدنی تلخ وابستگی پیدا کرده و مصرف روزانه‌اش را امری ضروری برای خود می‌دانند. در این زمینه، سوالاتی مطرح می‌شود که یک فرد به‌طور روزانه چه میزان می‌تواند از این نوشیدنی استفاده کند؟ این نوشیدنی چه مزایا یا مضراتی برای سلامتی دارد؟ چه افرادی بهتر است از مصرف آن خودداری کنند؟ برای پاسخ به این پرسش‌ها، با خانم نازنین دبیرزاده، کارشناس تغذیه، به گفت‌وگو نشسته‌ایم که در ادامه به آن پرداخته می‌شود:
افرادی که به سنگ صفرا مبتلا هستند، بهتر است از مصرف این نوشیدنی خودداری کنند. به عبارت دیگر، در حالی که قهوه قادر است به پیشگیری از تشکیل سنگ صفرا کمک کند، افراد مبتلا به این مشکل باید از آن دوری کنند. در ابتدا در مورد ویژگی‌های قهوه توضیح دهید. قهوه به دلیل وجود کافئین بالا بسیار مورد توجه قرار گرفته است. وجود آنتی‌اکسیدان‌هایی مانند اسید کلروژنیک، اسید کوئینیک، و اسید کافئیک، به همراه ویتامین‌هایی چون B2 و B3 و مواد معدنی مانند پتاسیم و منیزیم، به‌طور کلی موجب تولید فاکتورهای ضدالتهابی و آنتی‌اکسیدانی می‌شود که به نوبه خود خواص شگفت‌انگیز قهوه برای سلامتی بدن را به همراه دارد.
با توجه به نکات مطرح شده، مصرف قهوه می‌تواند افزایش دهنده انرژی بدن، کاهش‌دهنده خستگی و تسهیل‌کننده افزایش سطح هوشیاری در طول روز باشد، همچنین ریسک ابتلا به برخی بیماری‌ها از جمله بیماری‌های کبدی و اختلالات روانی نظیر آلزایمر، پارکینسون و دیابت نوع 2 را کاهش می‌دهد. از دیگر مزایای این نوشیدنی می‌توان به کنترل فشار خون، حفظ سلامت قلب، جلوگیری از رشد سلول‌های سرطانی، خواص ضد پیری، حمایت از سلامت پوست، کمک به پیشگیری از افسردگی و افزایش متابولیسم بدن در کنار رژیم غذایی مناسب به منظور کاهش وزن اشاره کرد. همچنین، قهوه در پیشگیری از تشکیل سنگ صفرا نیز موثر است.
نوشیدن قهوه برای چه دسته افرادی توصیه نمی‌شود؟
افراد مبتلا به سنگ صفرا باید در مصرف این نوشیدنی احتیاط کنند. اگرچه قهوه می‌تواند به جلوگیری از تشکیل سنگ صفرا کمک کند، اما در افراد مبتلا به این عارضه باید مصرف نشود. به عنوان مثال، فردی ممکن است به‌طور ارثی مستعد این بیماری باشد و یا به‌طور کلی برای بهبود سلامت کبد و صفرا از قهوه بهره‌برداری کند، بنابراین ممکن است در نظر او مفید باشد. همچنین، با اینکه نوشیدن قهوه می‌تواند به بهبود عملکرد قلب کمک کند، کسانی که به تپش قلب دچار هستند بهتر است از مصرف آن پرهیز کنند و این موضوع نشان‌دهنده وجود خواصی متضاد است. بنابراین باید در این موارد دقت لازم را به عمل آورد.
افرادی که تحت درمان آی‌وی‌اف (IVF) هستند، برای افزایش احتمال موفقیت این درمان، باید از قهوه پرهیز کنند. همچنین، افرادی که از سندروم التهابی روده رنج می‌برند، بهتر است از مصرف قهوه خودداری کنند. همچنین، افرادی که با استرس و اضطراب مواجه هستند ممکن است با نوشیدن قهوه دچار تپش قلب شوند؛ بنابراین توصیه می‌شود آنها از این نوشیدنی دوری کنند. همچنین، کسانی که سابقه آریتمی (اختلال در ضربان قلب) دارند یا افرادی که مثانه بیش فعال دارند، باید از مصرف آن پرهیز نمایند. خانم‌های مبتلا به کیست سینه نیز باید به دلیل خاصیت محرک قهوه، از آن دوری گزینند. افرادی که در معرض پوکی استخوان هستند، باید احتیاط کنند. در مورد افرادی که اختلال خواب دارند یا مشکلات معده نظیر سوزش سر دل دارند، بهتر است از مصرف قهوه خودداری کنند. در دوران بارداری و شیردهی، استفاده از قهوه باید حتماً با مشورت پزشک باشد. برخی مقالات می‌گویند که یک یا دو فنجان قهوه در این دوران می‌تواند مجاز باشد، اما برای احتیاط بهتر است با پزشک متخصص مشورت شود، زیرا در این مدت بدن به‌شدت حساس است.
آیا مصرف این نوشیدنی برای کودکان مناسب است؟
کودکان زیر 12 سال به هیچ عنوان نباید قهوه مصرف کنند، زیرا ممکن است بر روی کیفیت خواب آنها تاثیر منفی بگذارد. در طول خواب، هورمون رشد برای کودکان ترشح می‌شود و اگر کیفیت خواب آنها مختل شود، این امر می‌تواند تأثیر منفی بر روی هورمون رشد داشته باشد. از جمله پیامدهای دیگر ممکن است اضطراب، افزایش ضربان قلب، وابستگی و اعتیاد، آسیب به دندان‌ها، بی‌اشتهایی، بیش فعالی و کاهش تمرکز باشد که همه این عوارض از نوشیدن قهوه در کودکان زیر 12 سال ناشی می‌شود. برای افراد 12 تا 18 سال هم وادار شده‌اند میزان کافئین مجاز دریافتی در روز تقریباً 100 میلی‌گرم، یا به عبارتی یک فنجان باشد.
مصرف قهوه به حالت ناشتا قطعاً توصیه نمی‌شود، زیرا وقتی فرد از خواب بیدار می‌شود، سطح هورمون کورتیزول (هورمون استرس) در بالاترین مقدار خود قرار دارد. در صورتی که فرد به‌طور ناشتا قهوه بنوشد، ترشح این هورمون افزایش یافته و تاثیرات منفی را بر بدن اعمال خواهد کرد.
آیا نوشیدن قهوه در حالی که شخص ناشتاست مضر است؟
ما به هیچ عنوان مصرف قهوه در حالت ناشتا را توصیه نمی‌کنیم، زیرا در این هنگام هورمون کورتیزول در قوی‌ترین حالت خود قرار دارد. مصرف قهوه در این حالت می‌تواند موجب افزایش ترشح این هورمون شده و پیامدهای منفی بر بدن بگذارد. حتی به افرادی که در حال رژیم غذایی برای کاهش وزن هستند نیز تأکید می‌کنیم که در صبح ناشتا قهوه مصرف نکنند، زیرا این موضوع می‌تواند بر روی فرایند کاهش وزن تاثیر منفی بگذارد. چرا که سطح بالای کورتیزول به کاهش بیشتر بافت چربی منجر نمی‌شود. از این‌رو، بهتر است که از نوشیدن قهوه به صورت ناشتا پرهیز شود.
افرادی که در صدد افزایش هوشیاری در صبح هستند، باید حداقل یک ساعت پس از بیداری قهوه مصرف کنند، زیرا در این زمان سطح هورمون کورتیزول کاهش می‌یابد و آنها می‌توانند از قهوه برای افزایش سطح هوشیاری خود بهره ببرند.
افرادی که معده حساسی دارند باید به هیچ عنوان قهوه را با معده خالی ننوشند، زیرا این کار می‌تواند منجر به افزایش شدید اسید معده شده و در نتیجه مشکلاتی مانند ریفلاکس ایجاد نماید. بنابراین حداکثر مقدار قهوه‌ای که یک فرد می‌تواند در طول روز نوشیدید، حدود 400 میلی‌گرم یا به‌طور متوسط چهار فنجان است، اما بهترین میزان مصرف برای حفظ سلامتی بین یک تا دو فنجان در روز توصیه می‌شود.