به نقل از روابط عمومی کانون نمایشنامه‌نویسان و مترجمان تئاتر ایران، سومین نشست از سلسله گردهمایی‌های «صدای نمایشنامه‌نویس» به خوانش اثر «معمار و امپراطور آشور» اثر فرناندو آرابال، اختصاص یافته بود. در این برنامه، رامین ناصرنصیر و شهرام زرگر، مترجمان اثر، به همراه راضیه قلی‌پور، به قرائت نمایشنامه پرداختند.
طبق این گزارش، این نشست در شامگاه روز شنبه، یازدهم شهریور ماه، در سالن عباس جوانمرد واقع در عمارت خانه تئاتر برگزار شد. پس از اجرای نمایشنامهخوانی، دو مترجم توضیحات خود را درباره آثار آرابال عنوان کردند. رامین ناصرنصیر در این نشست متذکر شد که حدود ۲۴ سال پیش همراه با شهرام زرگر این نمایشنامه را به طور مشترک به زبان فارسی ترجمه کرده‌اند.
او اضافه کرد: در آن دوران، ترجمه این اثر برای ما به عنوان یک جشن اجرایی کوچک به شمار می‌رفت و ما سعی می‌کردیم جملات آن را به زیبایی اجرا کنیم، چرا که حتی بسیاری از مترجمان مشهور هم علی‌رغم زیبایی ترجمه‌هایشان، زبان آن‌ها برای اجرا در صحنه چندان خوش‌آهنگ و روان نبوده است.
وی ادامه داد: پیش از انجام ترجمه این نمایشنامه، در نمایشنامه دیگر آرابال با عنوان «پیک نیک در میدان جنگ» به ایفای نقش پرداخته بودم و آشنایی با دنیای این نویسنده بسیار جذاب بود. در آن زمان، نمایشنامه‌ها به سادگی در دسترس نبودند؛ لذا پیدا کردن متنی از این نویسنده برای ما جذابیت بالایی داشت.
ناصرنصیر، نمایشنامه «معمار و امپراتور آشور» را توصیف کرد به عنوان اثری پیچیده و پر از تمثیل، و با اشاره به تأثیرات ناشی از جنگ‌های جهانی بر آثار نمایشنامه‌نویسان اروپایی گفت: آثار تولید شده پس از جنگ‌های جهانی به شدت تحت تأثیر فضای پس از جنگ بوده‌اند. انسان در یک قرن، برای بار دوم خطای بزرگ‌تری مرتکب شده که فراتر از تخریب کشورهایش، همه باورهایش را نیز به چالش کشیده است. این نمایشنامه نیز همانند آثار ساموئل بکت، از پیامدهای پس از جنگ متاثر است.
این بازیگر خاطرنشان کرد: قبل از شیوع ویروس کرونا، آتیلا پسیانی قصد اجرای برداشت آزاد از این نمایشنامه را داشت، اما همه‌گیری کرونا مانع این اتفاق شد.
در این نشست، شهرام زرگر، دیگر مترجم اثر که خوانش آن را نیز در کنار ناصرنصیر اجرا کرد، بیان کرد: همکاری با رامین که بازیگر بسیار مؤثری است، نشان‌دهنده دشواری نمایشنامهخوانی است؛ زیرا شخصیت آرابال بسیار دراماتیک و دارای ستیزهای بسیاری است. موضع‌گیری‌های او باعث شده که آثارش در بسیاری از زمان‌ها نتوانند مجوز ترجمه و انتشار بگیرند.
زرگر خاطرنشان ساخت: برای ما، هدف از ترجمه یک نمایشنامه، اجرا است نه فقط خواندن آن. به همین دلیل، ما بر این باوریم که مترجم به عنوان نخستین واسطه بین نویسنده و خواننده، باید بهترین پیشنهادهای اجرایی را ارائه کند. در کشور ما نزدیک‌ترین شخصیت به آرابال، صادق هدایت محسوب می‌شود. هر دو بسیار صریح و بدون پرده‌پوشی هستند و این موضوع باعث شده آثارشان همواره با خطر سانسور مواجه شوند.
زرگر با اشاره به مهاجرت آرابال به فرانسه توضیح داد: آرابال اسپانیایی است، اما تمامی نمایشنامه‌های خود را به زبان فرانسوی نوشته است. البته در زمان نوشتن این متن، تسلط او به زبان فرانسوی چندان بالاترین سطح نبوده و همسر فرانسوی‌زبانش به او در نگارش متن یاری رسانده است. این نمایشنامه به ندرت در صحنه‌های تئاتر به اجرا درآمده است. اولین بار که آن روی صحنه رفت، کارگردانی ویکتور گارسیا، آنتونی هاپکینز به عنوان امپراتور در آن ایفای نقش کرد.
زرگر با اشاره به بافت فرهنگی نشاط‌آور منطقه آندلس و تأثیر آن بر نگارش آرابال افزود: منطقه آندلس، محل تقابل سه دین یهودیت، مسیحیت و اسلام است که تعامل بسیار نزدیک و جالبی با یکدیگر دارند. این سه فرهنگ در این منطقه به طرز شگفت‌انگیزی با هم ترکیب شده‌اند. رامین ناصرنصیر در پاسخ به سؤالی از حاضران پیرامون محتوای نمایشنامه «معمار و امپراتور آشور» توضیح داد: در آثار آرابال، بیشتر با عناصر هجو روبه‌رو هستیم. او بدون ملاحظه تمامی مسائل را به چالش می‌کشاند و به شکل هجوآمیز به آن‌ها می‌پردازد.
او با تأکید بر این نکته که در روند ترجمه هیچ‌گاه نمی‌توان برخی ظرایف را به طور کامل حفظ کرد، تصریح کرد: هر چه بیشتر از زبان اصلی فاصله بگیریم و به زبان‌های واسطه روی آوریم، جزئیات بیشتری از دست می‌رود. به همین دلیل، سال‌هاست که برای ترجمه، متن را از زبان اصلی انتخاب می‌کنم، اما ترجمه این نمایشنامه مربوط به دوران جوانی و بی‌تجربگی ماست. آرابال همواره آثارش را به زبان فرانسوی نوشته است. ما این نمایشنامه را از نسخه انگلیسی ترجمه کرده و با نسخه فرانسوی آن تطبیق دادیم.
در این نشست که به عنوان مجری، بهزاد صدیقی، عضو هیئت مدیره و سخنگوی کانون نمایشنامه‌نویسان و مترجمان تئاتر ایران و دبیر سلسله جلسات «صدای نمایشنامه‌نویس» بود، بیان کرد که احمد کامیابی مسک (مترجم و استاد دانشگاه) نمایشنامه «معمار و امپراطور آشور» را در سال ۹۰ ترجمه کرده، اما با توجه به میزان بالای ممیزی این اثر، از انتشار آن منصرف شده است.
او یادآور شد: بسیاری از ایرانیان با نمایشنامه «پیک نیک در میدان جنگ» آرابال آشنا هستند. علاوه بر این، زنده یاد مدیا کاشیگر و ناصر حسینی مهر نیز برخی از آثار او را به زبان فارسی ترجمه کرده‌اند.
صدیقی با اشاره به محتوای آثار آرابال بیان کرد: مواضیع شقاوت، مسائل جنسی و خشونت از مواردی هستند که در آثار آرابال به وضوح نمایان است. در ادامه این نشست، برخی حاضران دیدگاه‌هایی درباره ظرایف ترجمه نمایشنامه مطرح کردند و ناصر آقایی، کارگردان و استاد دانشگاه که در زمینه ترجمه نیز فعالیت دارد، ابراز تأسف کرد: در ایران، در زمینه ترجمه آثار کلاسیک دچار کمبود‌هایی هستیم؛ به عنوان مثال در آثار شکسپیر، زبان شخصیت‌ها در موقعیت‌های مختلف متفاوت است، اما در ترجمه‌های موجود از شکسپیر، معمولاً زبان تمام شخصیت‌ها یکسان ترجمه می‌شود.
در پایان نشست، لوح تقدیری از طرف کانون نمایشنامه‌نویسان و مترجمان تئاتر ایران به شهرام زرگر و رامین ناصرنصیر اعطاء گردید. در سومین نشست «صدای نمایشنامه‌نویس»، جمعی از هنرمندان تئاتر همچون ناصر آقایی، جمشید جهان‌زاده، فرزانه نشاط‌خواه، سلما سلامتی، رؤیا بختیاری، کوروش سلیمانی، شهرام ابوالقاسمی، رحیم رشیدی‌تبار و دیگران نیز حضور داشتند.