وزارت میراث فرهنگی، با وجود اینکه وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در مقام دفاع از برگزاری کنسرت جنجالی علیرضا قربانی در تخت جمشید برآمده و آن را به عنوان یک «تابوشکنی» تلقی کرده، اما هنوز رهنمودهای مشخصی برای اجرای کنسرتها، نمایشها و ضبط ویدئو در اماکن تاریخی تحت مدیریت خود ارائه نکرده است.
در شرایطی که نگرانیها به دلیل وضعیت ایمنی و محافظت از آثار تاریخی، به ویژه پس از برگزاری کنسرت در تخت جمشید، شدت گرفته، و انتظار میرفت گزارشهای کارشناسی و ارزیابیهای لازم در این زمینه منتشر شود، وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی تنها به ارائه آمار بسنده کرد و اعلام کرده که «هماکنون هر شب تقریباً ۱۱ هزار نفر از برنامههای فرهنگی موسیقی در اماکن تاریخی بهرهمند میشوند.»
طبق تفکیک آماری که وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ارائه کرده است، کنسرت علیرضا قربانی هر شب در تخت جمشید با حضور ۵۴۰۰ تماشاگر برگزار میشود. به موازات آن، در کاخ سعدآباد ۴۰۰۰ نفر به تماشای کنسرت نمایش «سی صد» نشستهاند و در کاخ نیاوران نیز ۱۲۰۰ نفر هر شب کنسرت «پرواز همای» را تماشا میکنند. همچنین، کنسرت نمایش «کوچه عاشقی» تا ۱۵ تیرماه در ایوان عطار کاخ سعدآباد در حال اجراست و نمایش «ناصرالدین شاه و ببری خان بدغذا» نیز جمعه ۱۵ تیرماه در موزه آشپزخانه و فضای طبیعی مجموعه سعدآباد روی صحنه خواهد رفت.
عزتالله ضرغامی ـ وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ـ بر این باور است که برگزاری کنسرتها و نمایشها در کاخهای سعدآباد، نیاوران و تخت جمشید میتواند به «رونق گردشگری» منجر شود و وی وعده داده که «در آینده، کوشش خواهد شد تا این کنسرتها به صورت بینالمللی برگزار شوند و هم ایرانیان و هم گردشگران خارجی بتوانند در این رویدادهای هنری شرکت کنند. گردشگری هنری ابعاد مهمی در رشد اقتصادی گردشگری دارد.»
وزیر همچنین بیان کرده است: «تابوی برگزار کردن کنسرت در پایگاههای تاریخی در دولت شهید رئیسی شکسته شده است. سالهاست که هنرمندان مایل بودند در این فضا کنسرتهایی ترتیب دهند و گسترش هنر و موسیقی را پیگیری کنند. این اقدامات با برنامهریزی و همکاری بین نهادهای مختلف و انتخاب دقیق موسیقی متناسب با فرهنگ و تاریخ ما انجام میشود.»
علاوه بر این بحث، این واقعیت که انتخاب اماکن تاریخی برای برگزاری کنسرتها و نمایشهای جمعیتمحور در شرایطی که زیرساختهای لازم برای استقرار جمعیت بهویژه برای پارک خودرو مناسب نیست، از این رو به تقویت جنبه تجاری این اجراها در چنین مکانهایی منجر میشود، موضوع مهمی است. همچنین نیاز به یادآوری دارد که برگزاری کنسرت و نمایش در بناهای تاریخی امری جدید نیست؛ در دهه ۸۰ تا اوایل دهه ۹۰، کاخها و مکانهای تاریخی در شهرهای مختلفی مانند تهران، شیراز، کرمان و اصفهان به محل برگزاری کنسرتهای هنرمندان معروف و تصویربرداریهای سینمایی و تلویزیونی تبدیل شده بودند. ولی حادثهای که در نیمههای دهه هشتاد (۱۳۸۵) در حین فیلمبرداری سریال «مدار صفر درجه» در تخت جمشید رخ داد، بهطوری که بخشی از نقشبرجسته یکی از پلکانها به طرز عمدی و با استفاده از شیء فلزی تخریب شد و همچنین گفته شده است که برخی از قسمتهای کاخ خشایارشا به علت استفاده از رنگهای شیمیایی در یک سکانس تیراندازی دچار خسارات گزافی گردید، باعث شد تا مدیران سابق سازمان میراث فرهنگی محدودیتهای جدیتری برای ورود این گروهها به اماکن تاریخی وضع کنند. علاوه بر این، شرایط اجاره اماکن تاریخی به گروههای موسیقی و تولیدکنندگان هنری نیز با تعیین اجارهبهایی ساماندهی شد. با این حال، منطق تعیینشده در آن برهه شفاف نبود و مسائلی در خصوص محل تأدیه اجارهبها نیز بدون پاسخ ماند.
بعد از خسارتهای ناشی از سریالهای «تبریز در مه» و «معمای شاه» به کاخهای گلستان و نیاوران، در سال ۱۳۹۲ تصمیم به ممنوعیت ورود گروههای فیلمبرداری به اماکن تاریخی گرفته شد و در ادامه در سال ۱۳۹۳ ورود این گروهها به موزهها و بناهای تاریخی کشور به طور کامل منع گردید. علیرغم این، در سالهای اخیر (۱۳۹۶)، استثناءهایی برای برگزاری بهویژه کنسرت «سی» در کاخ سعدآباد و نشستهای فستیوال موسیقی در کاخ نیاوران برقرار شد و آن ممنوعیت بهطور کلی لغو نشد.
در سال ۱۳۹۸ نیز یک دستورالعمل تحت عنوان «فیلمبرداری و عکاسی از اماکن تاریخی و اموال منقول فرهنگی ـ تاریخی» تهیه و تنظیم گردید، اما وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی هرگز نسبت به چگونگی اجرای آن پاسخگوی مناسبی نبود. در آن زمان، مدیرعامل شرکت مادر تخصصی ایرانگردی و جهانگردی وابسته به وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی مسئولیت اجاره دادن بناهای تاریخی را به عهده داشت و مدیرعامل وقت آن، به ایسنا اعلام کرده بود که وزارتخانه مستندات لازم را آماده کرده که براساس آن، مکانهای تاریخی برای فیلمبرداری در اختیار گروهها قرار میگیرد. البته برای بسیاری از فیلمها توافقی انجام میشود که به صورت رایگان فیلمبرداری انجام پذیرد؛ به عنوان مثال، فیلمبرداری «قهرمان» رایگان بوده یا پروژه ملی «سلمان فارسی» بدون هزینه صورت گرفته است. فقط برای پروژههای «جیران» و «خاتون» که عمارت «مسعودیه» محل فیلمبرداری بود، اجارهای در نظر گرفته شد.
علیرغم همه این موارد، هیچگاه مشخص نشد که این گروهها چه تعهداتی نسبت به حفاظت از اماکن تاریخی داشتند و چه مقدار از درآمد کسبشده به این بناها اختصاص یافته و متعلق به این بناها کجا و برای چه مقاصدی صرف شده است.
در سال ۱۴۰۰، ساخت سریال «سووشون» در باغ تاریخی «عفیفآباد» شیراز به دلیل ساخت و ساز در بنا و نامشخص بودن قرارداد و تعهدات سازندگان اثر، اعتراضات بیشتری را برانگیخت. وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی هیچگاه در مورد جزئیات ضوابط و دستورالعملهای فعالیت گروههای هنری در اماکن تاریخی و تعهدات آنها پاسخی واضح و روشن نداد و به این مقوله شفافیت لازم را ارائه نکرد، در حالی که ساخت آن سریال نیز با اختلال در خانههای تاریخی شیراز ادامه یافت.
اکنون با اجرای کنسرت در تخت جمشید و همچنین سایر اجراهای پرجمعیت در کاخهای سعدآباد و نیاوران و فعالیت گروههای فیلمبرداری که در خانهها و مکانهای تاریخی دیگر در حال کارند، سؤالها همچنان مطرح است که ضوابط و راهنماییهای حاکم بر حضور این گروهها در اماکن تاریخی چیست؟ چه عهد و پیمانی این گروهها در برابر بناهای تاریخی دارند و سهم این بناها از درآمدهای حاصل از اجاره و توافقات مالی چه مقدار است و این سهم احتمالی در کجا و برای چه منظوری مصرف میشود؟ چرا با وجود درخواستهای فراوان کارشناسان میراث فرهنگی و بخشی از افکار عمومی، گزارشهای کارشناسی و ارزیابیهای دقیقی از وضعیت بناها پیش و پس از حضور این گروهها برای روشنگری و رفع نگرانیها منتشر نمیشود؟
