ترکیبات پرکاربرد در این نوع مکمل‌ها شامل املاح آهن فروس و آهن فریک می‌باشند که از جمله آنها می‌توان به فروس سولفات، فروس گلوکونات، فروس سیترات و فریک سولفات اشاره کرد. جذب آهن فروس معمولاً به دلیل حلالیت بالاتر، به نسبت آهن فریک بیشتر است.
مقدار آهن در مکمل‌ها متفاوت است
طبق گزارش همشهری، میزان آهن المنتال، که به معنی مقدار واقعی و قابل جذب آهن در مکمل است، بسته به نوع ترکیب یا فرمولاسیون آن متفاوت خواهد بود.
در مکمل فروس فومارات میزان آهن المنتال ۳۳ درصد، در فروس سولفات ۲۰ درصد و در فروس گلوکونات ۱۲ درصد اندازه‌گیری شده است. علاوه بر املاح آهن فروس و فریک، امروزه مکمل‌های آهن به شکل‌های دیگری مثل پلی‌پپتیدهای آهن، کربونیل آهن، کلات‌های آمینو اسید-آهن و کمپلکس‌های پلی‌ساکارید-آهن نیز موجود هستند.
کدام ترکیب یا فرمول بهتر است؟
بهینه‌ترین فرمولاسیون یا ترکیب مکمل آهن برای هر فرد به عوامل متعددی همچون نیازهای فردی، وضعیت سطح بهداشت و علایق شخصی بستگی دارد. به هر حال، برخی از ترکیب‌ها به طور کلی از نظر کارایی و تحمل، مؤثرتر از دیگران محسوب می‌شوند.
۱. سولفات آهن یا فروس سولفات: این نوع از مکمل‌ها به عنوان یکی از رایج‌ترین و اقتصادی‌ترین مکمل‌های آهن شناخته می‌شود. این ترکیب دارای مقدار آهن بالایی است و به طور کلی جذب خوبی دارد. با این حال، ممکن است عوارض جانبی گوارشی همچون یبوست، اسهال و حالت تهوع را به وجود آورد.
۲. گلوکونات آهن یا فروس گلوکونات: این فرمول معمولاً بهتر از سولفات آهن تحمل می‌شود و به‌خصوص برای افرادی که دارای معده حساس هستند توصیف می‌شود. محتوای آهن آن به نسبت سولفات آهن کمتر است که ممکن است نیاز به مصرف بیشتر برای دستیابی به جذب برابر داشته باشد.
۳. سیترات آهن یا فروس سیترات: این ترکیب نیز جذب خوبی دارد و به نسبت سولفات آهن کمتر موجب تحریک معده می‌شود. اغلب برای کسانی که مشکلات گوارشی دارند، توصیه می‌شود.
۴. کمپلکس پلی ساکارید-آهن: این ترکیب نوعی مکمل نسبتاً جدید است که بدون تحریک معده عمل می‌کند و جذب بالایی دارد. این فرمول معمولاً برای افرادی که به کم‌خونی ناشی از فقر آهن دچارند و نمی‌توانند سایر مکمل‌ها را تحمل کنند، مناسب است.
۵. فومارات آهن فروس فومارات: این فرمولاسیون گزینه دیگری برای کسانی است که معده حساسی دارند. این ترکیب به خوبی جذب می‌شود و می‌تواند در درمان کم‌خونی ناشی از فقر آهن مؤثر واقع شود.
۶. ساکاروز آهن: ساکاروز آهن یک مکمل وریدی است که برای درمان کم‌خونی شدید ناشی از فقر آهن به کار می‌رود و معمولاً در مکمل‌های خوراکی استفاده نمی‌شود.
عوارض جانبی مکمل‌های آهن
شایع‌ترین عارضه جانبی ناشی از مصرف مکمل‌های آهن، یبوست است که این عارضه به میزان آهن المنتال موجود در مکمل ارتباط دارد.
به‌طور معمول، زمانی که میزان دریافت آهن المنتال از طریق مکمل به ۴۵ میلی‌گرم در روز یا بیشتر برسد، احتمال بروز یبوست افزایش می‌یابد. از این‌رو، مکمل‌هایی که آهن المنتال کمتری دارند، معمولاً عوارض یبوست کمتری ایجاد می‌کنند.
دیگر عوارض جانبی ممکن شامل ناراحتی معده و دل‌آشوبه است که ممکن است در زمان مصرف مکمل با معده خالی تشدید شود. برای کاهش این مشکل، توصیه می‌شود مکمل آهن خود را دو ساعت پس از وعده غذایی اولیه و دو ساعت قبل از وعده غذایی بعدی مصرف کنید تا ضمن حداکثر جذب مکمل، عوارض گوارشی کاهش یابد.
تداخل‌های دارویی مکمل‌های آهن
برخی داروها، از جمله داروهای ضداسید (حاوی کلسیم) نظیر کربنات کلسیم و داروهای کاهش‌دهنده اسید معده از نوع مهارکننده‌های پمپ پروتون (PPI) مانند اومپرازول و همچنین داروهای کاهنده اسید معده از نوع مسدودکننده‌های گیرنده هیستامین (H۲ blocker)، می‌توانند جذب آهن را پایین بیاورند.
بیماران باید بین مصرف مکمل آهن و این داروها چند ساعت فاصله ایجاد کنند یا در صورت امکان، از مصرف آنها پرهیز نمایند.
این داروها ممکن است با مکمل‌های آهن تداخل داشته باشند:
- آنتی‌بیوتیک‌هایی نظیر تتراسایکلین، داکسی‌سایکلین، پنی‌سیلین و سیپروفلوکساسین
- لووتیروکسین (هورمون تیروئید)
- آلندرونات (مناسب برای درمان پوکی استخوان)
تأثیر بیماری‌ها
برخی بیماری‌های زمینه‌ای ممکن است بر جذب آهن تأثیر بگذارند. افرادی که به عفونت‌های مزمن مانند هپاتیت C، عفونت با ویروس ایدز یا اچ‌آی‌وی، مالاریا و بیماری‌های التهابی روده (که شامل کولیت زخمی و بیماری کرون می‌شود) دچارند، باید از مصرف مکمل آهن خودداری کنند مگر اینکه پزشک آنها چنین تجویزی داشته باشد. در این موارد، احتمال افزایش خطر عفونت یا تجمع بیش از حد آهن در کبد و خسارت به آن وجود دارد.