«عقاب فیلیپینی» که به نام‌های «عقاب میمون‌خوار» و «عقاب بزرگ فیلیپینی» نیز شناخته می‌شود، از گونه‌های عقاب در معرض خطر انقراض متعلق به خانواده Accipitridae است که به صورت خاص در جنگل‌های فیلیپین زندگی می‌کند. این پرنده بی‌نظیر با پرهای قهوه‌ای و سفید، تاجی پشمالو دارد و معمولاً در اندازه‌های بین ۸۶ تا ۱۰۲ سانتی‌متر طول و وزنی بین ۴ تا ۸ کیلوگرم قرار می‌گیرد.
عقاب فیلیپین به عنوان بزرگ‌ترین عقاب از نظر طول و سطح بال در دنیا شناخته می‌شود و تنها عقاب دریایی استلر و عقاب هارپی از لحاظ وزن و حجم بزرگتر از آن هستند. این پرنده به عنوان نماد ملی فیلیپین شناخته شده است. تهدید عمده‌ای که این گونه را تهدید می‌کند، از دست رفتن زیستگاه ناشی از جنگل‌زدایی وسیع در محدوده‌های زیستی آن است. بر این اساس، فهرست قرمز IUCN این گونه را به عنوان «به شدت در خطر انقراض» طبقه‌بندی کرده است.
کشتن عقاب فیلیپینی، یک جرم کیفری محسوب می‌شود و بر اساس قوانین مربوطه تا ۱۲ سال حبس و جریمه‌های سنگین به همراه دارد.
ویژگی‌های ظاهری عقاب میمون‌خوار
سپس قسمت گردن عقاب فیلیپینی با پرهای بلند و قهوه‌ای زینت داده شده و تاجی یال‌مانند را می‌سازد. صورت این عقاب تیره و گردن و تاج آن نیز رنگی بین کرم و قهوه‌ای دارد. پشت این عقاب قهوه‌ای تیره است، در حالی که زیر بال‌هایش سفید رنگ است. پاهای سنگین و زرد، پنجه‌های بزرگ و قوی و منقار برجسته و بزرگ به رنگ خاکستری مایل به آبی است. به گفته گزارش راز بقا؛ چشمان این پرنده به رنگ آبی مایل به خاکستری است. جوجه‌های این گونه شبیه بالغ‌ها هستند ولی پرهای بال آن‌ها دارای حاشیه‌های کم‌رنگ‌تری است. عقاب فیلیپینی معمولاً بین ۸۶ تا ۱۰۲ سانتی‌متر طول دارد، اما بررسی‌های انجام شده روی چند نمونه از بزرگ‌ترین آن‌ها در مجموعه‌های تاریخ طبیعی جهانی نشان می‌دهد که میانگین طول نرها به ۹۵ سانتی‌متر و ماده‌ها به ۱۰۵ سانتی‌متر می‌رسد.
طبق اندازه‌گیری‌های اخیر، این گونه به عنوان بلندترین گونه عقاب شناخته می‌شود؛ چرا که طول متوسط ماده‌ها برابری می‌کند با حداکثر طول گزارش شده برای عقاب هارپی و عقاب دریایی استلر. طولانی‌ترین عقاب فیلیپینی که گزارش شده و همچنین رکورد طولانی‌ترین عقاب از میان گونه‌های منقرض شده در موزه تاریخ طبیعی ثبت شده، با طول ۱۱۲ سانتی‌متر بوده و در اسارت نگاه‌داری می‌شد.
گفته می‌شود که نر این گونه معمولاً حدود ۱۰ درصد کوچکتر از ماده است. در بسیاری از گونه‌های دیگر عقاب‌های بزرگ، تفاوت سایز میان ماده‌ها و نرهای بالغ می‌تواند بیشتر از ۲۰ درصد باشد. در مورد عقاب‌های فیلیپینی بالغ، محدوده وزنی کامل بین ۴.۷ تا ۸.۰ کیلوگرم گزارش شده است، در حالی که برخی تحقیقات میانگین کمتری یعنی ۴.۵ کیلوگرم برای نرها و ۶.۰ کیلوگرم برای ماده‌ها ارائه می‌دهند. طول بال این عقاب بین ۱۸۴ تا ۲۲۰ سانتی‌متر و طول وتر بال آن ۵۷.۴ تا ۶۱.۴ سانتی‌متر است.
تارسوس عقاب فیلیپینی به عنوان بلندترین تارسوس در بین عقاب‌ها شناخته می‌شود و طول آن بین ۱۲.۲ تا ۱۴.۵ سانتی‌متر است که تقریباً برابر با طول یک عقاب بسیار کوچکتر، ولی نسبتاً بلند گینه نو می‌باشد. منقار این عقاب، که به طور جانبی فشرده شده است، اندازه‌ای بسیار بزرگ دارد و تقریباً با اندازه منقار عقاب دریایی استلر به عنوان بزرگ‌ترین منقار یک عقاب موجود، رقابت می‌کند. طول منقار آن، به طور متوسط، ۷.۲۲ سانتی‌متر از شکاف است. دم این عقاب نسبتاً بلند و بین ۴۲ تا ۴۵.۳ سانتی‌متر اعلام شده است، در حالی که منابع دیگر طول آن را ۵۰ سانتی‌متر ذکر کرده‌اند.
پراکندگی و زیستگاه
عقاب فیلیپین به طور طبیعی بومی فیلیپین بوده و در چهار جزیره اصلی آن یافت می‌شود: لوزون شرقی، سامار، لیته و میندانائو. بیشترین جمعیت این عقاب‌ها در میندانائو زندگی می‌کنند که تعداد آن‌ها بین ۸۲ تا ۲۳۳ جفت تخمین زده می‌شود. در سامار تنها شش جفت، در لیته دو جفت و در لوزون تعداد کمی از آن‌ها مشاهده می‌شود. این عقاب را می‌توان در پارک ملی شمال سیرا مادره در لوزون و همچنین در کوه آپو، کوه مالیندانگ و پارک‌های ملی کوه کیتانگلاد در میندانائو یافت.
عقاب فیلیپینی به طور خاص در جنگل‌های دیپتروکارپ و کوهستانی میانی زندگی می‌کند، به ویژه در نواحی شیب‌دار. محدوده زیست این عقاب از نواحی پست تا ارتفاعات بیش از ۱۸۰۰ متر را در بر می‌گیرد. در حال حاضر، تنها حدود ۹۲۲۰ کیلومتر مربع از جنگل‌های قدیمی در محدوده زیستی این پرنده باقی مانده است، در حالی که مجموع برد تخمینی زیستگاه آن حدود ۱۴۶۰۰۰ کیلومتر مربع به حساب می‌آید.
رژیم غذایی عقاب میمون‌خوار
عقاب فیلیپینی به طور اولیه به عنوان عقاب میمون‌خوار فیلیپینی شناخته می‌شود، چرا که فرض بر این بود که عمدتاً از میمون‌ها تغذیه می‌کند. به‌طور کلی، در فیلیپین فقط دو گونه میمون بومی وجود دارد: ماکاک دم دراز فیلیپینی و ماکاک دم دراز معمولی که هر دو زیرگونه ماکاک خرچنگ‌خوار به شمار می‌روند و وزن آن‌ها بین ۴.۷ تا ۸.۳ کیلوگرم در نرها و ۲.۵ تا ۵.۷ کیلوگرم در ماده‌ها متغیر است. در حالی که عقاب‌های فیلیپینی این دو نوع میمون را شکار می‌کنند، اما آن‌ها یک شکارچی راس فرصت‌طلب بوده و با توجه به سطح فراوانی و سهولت شکار، طعمه‌ی خود را انتخاب می‌کنند. تصور نادرست مبنی بر اینکه این عقاب‌ها فقط میمون‌ها را می‌خورند احتمالاً ناشی از اولین نمونه بررسی تاریخ آن‌هاست که در شکم آن تکه‌های هضم نشده یک میمون وجود داشت.
نمونه‌هایی از طعمه‌های یافت‌شده در لانه عقاب از خفاش‌های کوچک با وزن ۱۰ گرم تا یک گوزن فیلیپینی به وزن ۱۴ کیلوگرم را شامل می‌شود. طعمه اصلی معمولاً شامل لمورهای پرنده‌ی فیلیپینی به اندازه سنجاب درختی است که در برخی مکان‌ها می‌تواند حدود ۹۰ درصد از رژیم غذایی این شکارچی را تشکیل دهد. با این حال، نوع طعمه‌های اصلی بسته به تنوع زیستی‌های جزایر مختلف متفاوت است، به ویژه بین لوزون و میندانائو.
برای مثال، لمورهای پرنده طعمه ترجیحی عقاب فیلیپینی در میندانائو هستند، اما در لوزون این میمون‌ها وجود ندارند. طعمه‌های اصلی که در لوزون مشاهده می‌شوند، شامل ماکاک‌ها، خزندگان و موش ابر غول شمالی لوزون می‌شوند که ممکن است دو برابر وزن لمورهای پرنده یعنی حدود ۲ تا ۲.۵ کیلوگرم باشند.
تولید مثل
چرخه جفت‌گیری کامل عقاب فیلیپینی تقریباً دو سال به طول می‌انجامد. ماده در سن پنج سالگی و نر در سن هفت سالگی به بلوغ می‌رسند. عقاب فیلیپینی مانند بسیاری از عقاب‌ها، تک‌همسر است. پس از جفت شدن، این زوج‌ها معمولاً تا پایان عمر با یکدیگر می‌مانند و در صورت فوت یکی از آن‌ها، عقاب باقیمانده معمولاً به دنبال همسر جدیدی برای جایگزینی می‌گردد.
فصل جفت‌گیری معمولاً در ماه ژوئیه شروع می‌شود. پرندگان در جزایر مختلف، به ویژه در میندانائو و لوزون، معمولاً در انتهای این محدوده تولید مثل می‌کنند. بارندگی و تعداد طعمه‌ها نیز می‌تواند بر فصل تولید مثل تأثیر بگذارد. نرها معمولاً لانه خود را بر روی یک دوپتروکارپ نوظهور یا هر درخت بلندی در جنگل ساخته و آن را با برگ‌های سبز می‌پوشانند و می‌تواند به عرض حدود ۱.۵ متر برسد. این لانه‌ها معمولاً در ارتفاع ۳۰ متر یا بیشتر از سطح زمین قرار دارند.
عقاب‌ها عمدتاً از یک محل لانه‌گذاری برای چندین زاد و ولد در سال‌های مختلف استفاده می‌کنند. ۸ تا ۱۰ روز قبل از تخم‌گذاری، ماده به حالتی به نام «رخوت دوران تخم‌گذاری» می‌افتد. در این وضعیت، ماده معمولاً غذا نمی‌خورد و آب زیادی می‌نوشد و بال‌هایش را آویزان نگه می‌دارد. ماده معمولاً یک تخم را در اواخر روز یا هنگام غروب می‌گذارد و گاهی نیز تخم دوم گزارش می‌شود. اگر جوجه نتواند از تخم بیرون بیاید یا زودتر بمیرد، احتمالاً مادر سال بعد تخم دیگری خواهد گذاشت. جفت‌گیری ممکن است چند روز پس از تخم‌گذاری انجام شود تا در صورت ناموفق بودن تخم اول، تخم دیگری گذاشته شود. تخم‌های عقاب فیلیپینی معمولاً بین ۵۸ تا ۶۸ روز (به طور معمول ۶۲ روز) انکوبه می‌شوند. هر دو جنس در جوجه‌کشی شرکت دارند، اما مادر بیشتر جوجه‌کشی را در روز و به‌طور کامل در شب انجام می‌دهد.
اهمیت و ارزش عقاب فیلیپینی
عقاب فیلیپینی در تاریخ ۴ ژوئیه ۱۹۹۵ به طور رسمی توسط رئیس‌جمهور «فیدل وی. راموس» به عنوان پرنده ملی فیلیپین اعلام شد. با توجه به اندازه و نادر بودن این پرنده، این گونه همچنین برای پرنده‌نگرها جذابیت خاصی دارد.
عقاب فیلیپین بر روی حداقل ۱۲ تمبر فیلیپینی از سال ۱۹۶۷ تا ۲۰۰۷ به تصویر درآمده است. همچنین، از سال ۱۹۸۳ تا ۱۹۹۴ بر روی سکه ۵۰ سنتی فیلیپینی حک شده بود. در سال ۲۰۱۸، این پرنده روی سکه نقره یادبودی به ارزش ۵۰۰ پزویی، به مناسبت بیست و پنجمین سالگرد تاسیس بانک مرکزی فیلیپین نقش بسته است. در تاریخ ۱۸ ژانویه ۲۰۲۱، تصویری از این عقاب بر روی اسکناس یادبودی ۵۰۰۰ پزویی که تجلیل از «لاپولاپو» (شخصیت تاریخی فیلیپین) بود، درج گردید. در تاریخ ۱۱ دسامبر ۲۰۲۱، بانک مرکزی فیلیپین طرح اسکناس پلیمری ۱۰۰۰ پزوی جدید را رونمایی کرد که به‌طور بحث برانگیزی تصویر عقاب فیلیپینی جایگزین تصویر سه شهید جنگ جهانی دوم شامل رئیس دادگستری «خوزه آباد سانتوس»، «ژوزفا اسکودا» فعال هوادار حق رأی زنان و ژنرال «ویسنته لیم» شد.
به لحاظ تاریخی، حدود ۵۰ عقاب فیلیپینی در باغ وحش‌های مختلف اروپا (شامل انگلستان، آلمان، بلژیک، ایتالیا و فرانسه)، ایالات متحده و ژاپن به نمایش درآمده‌اند. اولین عقاب ماده که وارد باغ وحش لندن شد، در اوت ۱۹۰۹ بود و در فوریه ۱۹۱۰ در آنجا درگذشت. بیشتر عقاب‌های فیلیپینی بین سال‌های ۱۹۴۷ و ۱۹۶۵ به باغ وحش‌های اروپایی منتقل شدند. آخرین عقاب خارج از فیلیپین در سال ۱۹۸۸ در باغ وحش آنتورپ بلژیک فوت کرد، جایی که از سال ۱۹۶۴ در آن جا زندگی می‌کرد (به جز یک دوره کوتاه در باغ وحش پلانکندیل بلژیک). نخستین جفت‌گیری در اسارت در سال ۱۹۹۲ در بنیاد عقاب فیلیپینی واقع در شهر داوائو در فیلیپین انجام شد.