به گزارش بی‌بی‌سی، زمانی که جیک تنها پنج ماه داشت، برای نخستین بار دچار تشنجی از نوع تونیک-کلونیک شد. بدن کوچکش به شدت سفت شد و سپس لرزشی شدید به او دست داد. مادرش، استفانی اسمیت، بیان می‌کند: «هوا بسیار گرم بود. او گرمازده شد و ما شاهد اتفاقی بودیم که به گمان‌مان ترسناک‌ترین تجربه‌مان در زندگی بود؛ اما متاسفانه این گونه نبود.»
با افزایش دما، تعداد تشنج‌ها نیز بیشتر شد. به محض فرارسیدن روزهای شرجی و داغ تابستان، خانواده برای خنک نگه داشتن جیک به هر روشی متوسل می‌شدند و نبردی سخت برای جلوگیری از بروز تشنج‌ها آغاز کردند.
در ۱۸ ماهگی، آزمایش‌های ژنتیکی نشان داد که جیک به سندرم «دراوه» مبتلاست. سندرم دراوه نوعی اختلال عصبی و از انواع نادر صرع به شمار می‌رود و از هر ۱۵ هزار کودک یک نفر به آن دچار است. تشنج‌ها معمولاً با ناتوانی‌های ذهنی و دیگر اختلالات همچون اوتیسم و اختلال کم‌توجهی-بیش‌فعالی (ADHD) همراه هستند. افراد مبتلا ممکن است در وظایفی مانند سخن‌گفتن، حرکت، خوردن غذا و خواب با مشکل روبرو شوند و دماهای بالا یا تغییرات سریع دما می‌تواند باعث بروز تشنج گردد.
اکنون که جیک ۱۳ ساله است، مادرش می‌گوید که او با هر تغییر آب و هوایی بارها دچار تشنج شده است: «موج‌های گرما و تابستان‌هایی که هرسال گرم‌تر می‌شوند، زندگی با این بیماری ویرانگر را سخت و دشوار کرده است.»
سانجی سیسودیا، از کالج دانشگاهی لندن و یکی از متخصصان پیشگام در رابطه با تأثیر تغییرات آب و هوایی بر روی مغز، معتقد است که سندرم دراوه تنها یکی از بیماری‌های عصبی متعددی است که با افزایش دما تشدید می‌گردند.
این پزشک متخصص مغز و اعصاب که در زمینه صرع تخصص دارد، بارها از خانواده بیماران شنیده که در طول موج‌های گرما، مشکلاتشان تشدید می‌شود. وی می‌افزاید: «به این فکر می‌کردم که چرا تغییرات اقلیمی نباید بر مغز تأثیر بگذارد؟ زیرا بسیاری از فرآیندهای مغزی در نحوه واکنش بدن به گرما دخیل هستند.»
او از طریق مطالعه مقالات علمی دریافت که مجموعه وسیعی از بیماری‌های عصبی به هنگام افزایش گرما و رطوبت تشدید می‌شوند. از جمله این بیماری‌ها می‌توان به صرع، سکته مغزی، آنسفالیت، ام‌اس، میگرن و چند مورد دیگر اشاره کرد.
او همچنین متوجه شد که اثرات تغییرات آب و هوایی بر مغز ما همین حالا هم قابل مشاهده است.
به عنوان نمونه، در طول موج گرمای سال ۲۰۰۳ در اروپا، حدود ۷ درصد از مرگ‌ومیرهای اضافی به طور مستقیم با مشکلات عصبی مرتبط بودند. آمار مشابهی نیز در موج گرمای سال ۲۰۲۲ در بریتانیا مشاهده شده است.
گرما همچنین می‌تواند بر جنبه‌های دیگر عملکرد مغز اثرات منفی بگذارد و موجب پرخاشگری، بدخلقی و افسردگی در افراد شود. بنابراین با گرم شدن زمین بر اثر تغییرات اقلیمی، چه تغییراتی می‌توان انتظار داشت که بر روی مغز انسان تأثیر بگذارد؟
دمای مغز انسان به طور میانگین معمولاً بیش از یک درجه سانتی‌گراد بالاتر از دمای مرکزی بدن نمی‌رود. با این حال، مغز به عنوان یکی از اندام‌های پرمصرف انرژی، هنگام تفکر، به یادآوری و واکنش به محرک‌های اطراف، مقدار زیادی گرما تولید می‌کند. این بدان معناست که بدن ما باید به سختی تلاش کند تا دمای مغز را در حد مطلوب حفظ کند. جریان خون در یک شبکه از عروق به کاهش گرما کمک می‌کند و به حفظ دمای مغز یاری رسانی می‌کند.
این موضوع بسیار حیاتی است چون سلول‌های مغزی نسبت به تغییرات دما بسیار حساس هستند. افزون بر این، دما تأثیر مستقیمی بر عملکرد مولکول‌های مسئول انتقال پیام‌ها بین این سلول‌ها دارد. به عبارت دیگر، اگر مغز بیش از حد گرم یا سرد شود، این مولکول‌ها به درستی عمل نخواهند کرد.
سیسودیا خاطرنشان می‌کند: «هنوز اطلاعات کاملی از نحوه تأثیر عوامل مختلف در این تصویر پیچیده نداریم. اما می‌توان آن را به یک ساعت تشبیه کرد که اجزای آن دیگر به درستی کار نمی‌کنند.»
درجه حرارت بالا هرچند بر عملکرد مغز تمام افراد تأثیر می‌گذارد – به عنوان مثال، ممکن است قدرت تصمیم‌گیری را تضعیف کند و منجر به افزایش ریسک‌پذیری در افراد شود – اما تأثیر آن بر افرادی که دارای بیماری‌های عصبی هستند، معمولاً به مراتب شدیدتر است. برای مثال در برخی از بیماران، این مسئله می‌تواند به اختلال در توانایی تعریق منجر شود. علل متعددی وجود دارد که به این مشکل دامن می‌زند.
سیسودیا اظهار می‌دارد: «تنظیم دما یکی از وظایف مغز است و اگر بخش‌های خاصی از مغز به درستی کار نکنند، ممکن است این وظیفه نیز مختل شود.» به عنوان مثال، در بعضی از اشکال ام‌اس، دمای مرکزی بدن ممکن است تغییر کند. به علاوه، برخی داروهایی که برای درمان اختلالات عصبی و روانی مانند اسکیزوفرنی تجویز می‌شوند، می‌توانند بر توانایی تنظیم دما تأثیر بگذارند. افرادی که این داروها را مصرف می‌کنند به افزایش خطر گرمازدگی و گرمایش شدید بدن حساس‌تر هستند و احتمال مرگ ناشی از گرما در آنها افزایش می‌یابد.
سیسودیا می‌گوید: «موج‌های گرما و خصوصاً افزایش دما در شب، می‌تواند بر خواب افراد تأثیر گذاشته و باعث تغییرات در خلق و خو و احتمالاً تشدید علائم برخی اختلالات گردد. برای بسیاری از افراد مبتلا به صرع، خواب ناکافی می‌تواند خطر تشنج را افزایش دهد.»
شواهد حاکی از آن است که نرخ بستری شدن در بیمارستان و همچنین مرگ‌ومیر در میان افرادی که به زوال عقل دچارند، در طول موج‌های گرما افزایش می‌یابد. یکی از دلایل این پدیده احتمالاً سن است، زیرا توانایی تنظیم دما در افراد مسن‌تر کمتر است. علاوه بر این، اختلالات شناختی در این افراد می‌تواند از تطابق مناسب آنها با شرایط گرمایی کم کند. به عنوان مثال، آنها ممکن است به اندازه کافی آب ننوشند، فراموش کنند پنجره‌ها را ببندند یا در زمان‌های نادرست به بیرون رفته و خود را در معرض هوای گرم قرار دهند.
افزایش دما همچنین با آمار بالاتر سکته‌های مغزی و مرگ و میر مربوط به آن ارتباط دارد. محققان با بررسی داده‌های مرگ و میر ناشی از سکته مغزی در ۲۵ کشور دریافتند که از هر ۱۰۰۰ مرگ به دلیل سکته مغزی ایسکمیک (مشکل در اکسیژن‌رسانی به مغز)، دو مورد مرگ اضافی به روزهای گرم مرتبط بوده‌اند.
بتان دیویس، متخصص طب سالمندان، می‌گوید: «این رقم شاید به نظر زیاد نیاید، اما با توجه به اینکه در سراسر جهان هرساله هفت میلیون نفر به دلیل سکته مغزی جان خود را از دست می‌دهند، گرما ممکن است در مرگ بیش از ۱۰ هزار نفر دیگر در سال نقش داشته باشد.» او و همکارانش هشدار می‌دهند که احتمالاً تغییرات اقلیمی این وضعیت را در سال‌های آینده بدتر خواهد کرد.
در این میان، میزان سکته‌های ناشی از گرما در کشورهای با درآمد متوسط و پایین به طور نامتناسبی بیشتر خواهد بود. این کشورها در حال حاضر آسیب‌های بیشتری از تغییرات اقلیمی را متحمل می‌شوند و بالاترین نرخ سکته را دارند.
دیویس تصریح می‌کند: «افزایش دما نابرابری‌ها در زمینه بهداشت و سلامت را هم در سطح جهانی و هم در داخل جوامع و طبقات اجتماعی تشدید خواهد کرد.» شواهد به طور فزاینده‌ای نشان می‌دهند که سالمندان و همچنین افرادی که از نظر اقتصادی در جایگاه پایینی قرار دارند، بیشتر در معرض خطر مرگ و میر ناشی از گرما قرار دارند.
از سوی دیگر، افزایش دما ممکن است آسیب‌های جدی به رشد و تکامل عصبی کودکان وارد کند. جین هرست، استاد بهداشت عمومی زنان در کالج سلطنتی لندن، می‌گوید: «میان گرماهای شدید و پیامدهای نامطلوب بارداری مانند زایمان‌های زودرس ارتباط وجود دارد.» اخیراً دانشمندان با تجزیه و تحلیل سیستماتیک پژوهش‌های علمی به این نتیجه رسیدند که موج‌های گرما با افزایش ۲۶ درصدی زایمان‌های زودرس مرتبط هستند، پدیده‌ای که می‌تواند به تاخیر در رشد عصبی و نارسایی‌های شناختی در کودکان منجر شود.
هرست اضافه می‌کند: «به هر حال، هنوز نکات زیادی وجود دارد که نمی‌دانیم. اینکه چه کسانی و به چه دلیلی آسیب‌پذیرتر هستند؟ واضح است که هر سال حدود ۱۳۰ میلیون زن در دنیا نوزاد به دنیا می‌آورند و بسیاری از آنها در مناطق گرم زندگی می‌کنند، اما این زایمان زودرس برای همه آنها اتفاق نمی‌افتد.»
گرمای شدیدی که ناشی از تغییرات اقلیمی به وجود می‌آید، همچنین می‌تواند فشار بیشتری بر مغز وارد کند و آن را در برابر آسیب‌هایی که ممکن است به بیماری‌های زوال عصبی منجر شوند، آسیب‌پذیرتر کند. افزایش دما بر سد محافظتی که معمولاً از مغز محافظت می‌کند، تأثیر می‌گذارد و عبور سموم، باکتری‌ها و ویروس‌ها به بافت مغز را آسان‌تر می‌سازد.
این معضل با افزایش دما می‌تواند اهمیت بیشتری نیز پیدا کند؛ چرا که در نتیجه آن، احتمال انتشار پشه‌هایی که ناقل ویروس‌های مرتبط با بیماری‌های عصبی همچون زیکا، چیکون‌گونیا و دنگی هستند، افزایش می‌یابد.
توبیاس سوتر، متخصص حشره‌شناسی پزشکی در موسسه بهداشت عمومی و گرمسیری سوئیس، می‌گوید: «ویروس زیکا می‌تواند بر جنین‌ها اثر گذاشته و موجب میکروسفالی (کوچکی جمجمه و اختلال رشد مغزی در نوزادان) شود. افزایش دما و ملایم‌تر شدن زمستان‌ها به این معناست که فصل تولیدمثل پشه‌ها زودتر آغاز شده و دیرتر خاتمه می‌یابد.»
موج‌های گرما می‌توانند بر دامنه وسیعی از عوامل تأثیرگذار باشند؛ از فعالیت‌های الکتریکی سلول‌های عصبی گرفته تا ریسک خودکشی، اضطراب ناشی از تغییرات اقلیمی و حتی پایداری داروهایی که به اختلالات عصبی مربوط می‌شوند.
شایان ذکر است که دانشمندان همچنان در حال بررسی چگونگی تأثیر افزایش دما بر مغز ما هستند. گرما افراد را به طرق مختلف تحت تأثیر قرار می‌دهد؛ عده‌ای در هوای گرم شاداب‌ترند، در حالی که برخی دیگر آن را غیرقابل تحمل می‌دانند. سیسودیا می‌گوید: «عوامل مختلفی ممکن است در این حساسیت متفاوت نقش ایفا کنند، یکی از آنها می‌تواند ژنتیک باشد.» واریانت‌های ژنتیکی می‌توانند باعث تغییر در ساختار پروتئین‌هایی گردند که ممکن است برخی افراد را نسبت به تأثیرات تغییرات اقلیمی آسیب‌پذیرتر کند.
وی ادامه می‌دهد: «ممکن است فنوتیپ‌های (رخنمود) پنهانی در برابر گرما وجود داشته باشند که تنها تحت فشارهای محیطی کافی مشخص شوند. آنچه امروز در افراد مبتلا به اختلالات عصبی مشاهده می‌کنیم، ممکن است در آینده در افراد فاقد این اختلالات نیز روی دهد.
هنوز هم سوالات دیگری وجود دارند که نیازمند پاسخ‌اند. برای مثال اینکه میان حداکثر دما، مدت زمان موج گرما یا دمای شبانه، کدام یک بیشترین تأثیر را خواهد داشت؟ پاسخ این سوال احتمالاً برای افراد و اختلالات عصبی مختلف، متفاوت خواهد بود.
زمانی که ژوئیه ۲۰۲۳ به عنوان گرم‌ترین ماه در تاریخ ثبت رکوردها اعلام شد، آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، بیان کرد: «دوران گرمایش جهانی به پایان رسیده و عصر جوشش جهانی آغاز شده است.» تغییرات اقلیمی در حال وقوع بوده و هر روز به وخامت می‌گراید. اکنون دیگر زمان «داغ شدن مغزها» فرارسیده است.