۲۱۰ هزار پرستار مشغول به کار در کشور و اعتراضات منطقی آن‌ها

دکتر عباس عبادی ، به مناسبت روز پرستار با تأکید بر شعار امسال با محوریت «مردم در قلب پرستاران؛ پرستاران در قلب مردم»، گفت: در دو سال اخیر بیشتر بر روی واژه مردم متمرکز شده‌ایم زیرا بقای همه حرفه‌ها وابسته به مردم است. بنابراین باید انرژی و تلاش خود را برای ارتقاء سلامت مردم بکار گیریم تا آن‌ها از خدمات ما رضایت بیشتری داشته باشند. در این راستا، حتی مردم نیز پیگیر خواسته‌های ما خواهند شد چرا که از کیفیت خدمات ارائه‌شده رضایت دارند.

رفع موانع خدمتی، کلید ارتقاء کیفیت خدمات پرستاری

ایشان همچنین بر ضرورت افزایش کیفیت خدمات پرستاری تأکید نمود و بر این باور بود که پاکسازی موانع خدمتی نقش تعیین‌کننده‌ای در رسیدن به این هدف ایفا می‌کند. وی ذکر کرد که در مواقعی که خدمات دچار افت کیفیت می‌شود، اغلب به خاطر وجود همین موانع است. ارائه خدمات باکیفیت مستلزم برقراری ارتباط موثر مردم با پزشک و پرستارانی متخصص و آموزش‌دیده است؛ بنابراین ضعف در آموزش به عنوان مانعی در ارایه خدمات مطرح می‌شود. همچنین نسبت پرسنل به دریافت‌کنندگان خدمات یکی دیگر از مسایل کلیدی است؛ چرا که افزایش فشار کاری بر پرستاران می‌تواند از کیفیت خدمات کاسته و فرصت آن‌ها را برای انجام خدمات مطلوب محدود کند. به همین دلیل، از سیاست‌گذاران تا کاربران خدمات، ضروری است این مهم را درک نمایند که برای دستیابی به خدمات با کیفیت، نیاز به پرستار و پزشک کافی داریم.

وی مثال جالبی از این موضوع ارائه داد و گفت: مشابه این روند در آموزش نیز دیده می‌شود؛ به عنوان نمونه یک معلم قادر به تدریس در کلاس ۸۰ نفره است اما قطعا کیفیت آموزش در مقایسه با کلاس ۲۵ نفره متفاوت خواهد بود. در پرستاری نیز همین گونه است؛ ممکن است یک پرستار بتواند شیفت شب خود را با ۱۵ بیمار بگذراند، اما آیا همه این بیماران خدمات کافی دریافت کرده‌اند؟ با وجود تلاش و فداکاری پرستار، او پس از مدتی دچار مشکلات جسمی و روانی خواهد شد و این فرسودگی می‌تواند بر کیفیت خدماتی که ارائه می‌دهد، تاثیرگذار باشد.

اثربخشی نهادها در تسهیل مسائل وزارت بهداشت

عبادی افزود: اگر بار کاری پرستار افزایش یابد، این موضوع می‌تواند تأثیر منفی بر ارائه خدمات با کیفیت بگذارد و در طول ۱۰ تا ۱۵ سال کار، پرستار ممکن است با مشکلات و بیماری‌های مختلفی مواجه شود. از این رو، برای بهبود کیفیت خدمات پرستاری، ضروری است تا موانع خدمتی حذف شوند، و این اقدامات برای رفاه مردم انجام شود. همچنین، سازمان‌ها و نهادهای مرتبط باید در راستای تسهیل امور وزارت بهداشت همکاری کنند.

کم‌توجهی به پرستاری، بی‌توجهی به مردم است

وی ادامه داد: تمامی حوزه‌های سلامت در همکاری تیمی عمل می‌کنند و باید به تمامی آن‌ها به‌طور منصفانه توجه کرد تا هر یک در جایگاه خود از امکانات لازم بهره‌مند شوند و خدمات مؤثری ارائه دهند. تأکید بر محوریت مردم در ارائه خدمات در دو سال اخیر به منظور یادآوری اهمیت خدمت به آن‌ها است، و همچنین سایر نهادها باید بدانند که هر گونه کوتاهی در این بخش به معنای کوتاهی در حق مردم است.

شکایت‌های معقول پرستاران در زمینه پرداخت‌ها

معاون پرستاری وزارت بهداشت همچنین خاطرنشان کرد: در طی دو سال اخیر سعی شده تا وضعیت پرداخت‌ها به پرستاران بهبود یابد؛ با وجود تلاش‌های جدی، کندی در نظام پرداخت منجر به باقی ماندن گلایه‌های بحق پرستاران شده است. ما در تلاشیم تا این مشکلات حل شوند و همکاران نیز باید ما را درک کنند و صبوری به خرج دهند تا شرایط هر روز بهبود یابد. هدف ما افزایش کیفیت کار برای پرستاران از طریق تخصصی‌سازی خدمات است.

ضرورت افزایش حضور پرستار در جامعه

ایشان با تأکید بر اینکه پرستاران باید فراتر از محیط بیمارستانی عمل کنند، اظهار داشت: ارائه خدمات جامعه محور، نظیر خدمات پرستاری در منزل، از جمله شیوه‌های کارآمد به شمار می‌آید که می‌تواند به بهبود هزینه‌های خدمات منجر شود. این امر هم برای مردم و هم برای نظام سلامت مفید است. از این رو، نیاز است که سازمان برنامه و بودجه و بیمه‌گرها در تصویب تعرفه‌های خدمات مراقبت در منزل تسهیل‌گری کنند تا تعداد بیشتری از مردم از این خدمات بهره‌مند شوند و برای بیماری‌های مزمن به جای بستری شدن در بیمارستان، در منزل تحت مراقبت قرار گیرند؛ که این روش ریسک عفونت‌های بیمارستانی را نیز کاهش می‌دهد.

وضعیت پوشش بیمه خدمات پرستاری در منزل

عبادی در خصوص خدمات پرستاری در منزل یادآور شد: طبق برنامه هفتم توسعه، دولت و وزارت بهداشت موظف به تحت پوشش قرار دادن خدمات پرستاری در منزل با همکاری بیمه‌ها هستند، اما در حال حاضر این خدمات تحت پوشش بیمه قرار ندارند. خود تعرفه‌ها به میزان اندکی تعیین شده‌اند اما به تضمین پوشش بیمه‌ای آن‌ها به شدت نیاز داریم.

وی اضافه کرد: تنها پرستارانی که دارای پروانه صلاحیت حرفه‌ای هستند، مجوز ارائه خدمات پرستاری در منزل را خواهند داشت؛ بنابراین تأکید می‌شود که خدمات را تنها از مراکز مجاز دریافت نمایند تا در صورت بروز مشکلات بتوانند پیگیری‌های لازم را انجام دهند. لیست مراکز مجاز در هر استان در وب‌سایت دانشگاه علوم پزشکی همان منطقه قابل دسترسی است.

کمبود جهانی نیروی پرستاری

عبادی با تأکید بر افزایش نیاز به تعداد پرستاران در آینده، گفت: با توجه به سالمند شدن جمعیت و افزایش بیماری‌های مزمن، طبیعی است که نیاز به گسترش خدمات سلامت بیشتر شود، که بسیاری از آن‌ها می‌توانند خارج از بیمارستان‌ها ارائه شوند. این مشکل کمبود نیروی پرستاری مختص ایران نیست و در سطح جهانی نیاز به ۳۴ میلیون پرستار وجود دارد، در حالی که تعداد پرستاران موجود ۲۸ میلیون نفر است و این کمبود به ویژه در کشورهای با جمعیت مسن‌تر بیشتر محسوس است.

تأسیس ۲۰ مرکز جدید آموزش پرستاری در دو سال گذشته

وی همچنین بر اهمیت تربیت نیروی انسانی تأکید کرده و اشاره کرد: در این راستا، در این مدت ۳ راهکار اصلی را مورد نظر قرار دادیم. گام اول، تربیت کافی نیروی انسانی در ابعاد کمیت و کیفیت آموزش است. در دو سال اخیر تقریباً ۲۰ دانشکده و مرکز آموزشی جدید پرستاری راه‌اندازی شده و تعداد مراکز آموزشی پرستاری از ۱۹۶ به ۲۱۲ رسیده که تعداد دانشجویان پرستاری از ۷۰۰۰ در سال ۱۳۹۹ به ۱۰۵۰۰ نفر افزایش یافته است. با احتساب دانشجویان رشته‌های اتاق عمل و هوشبری، این آمار به نزدیک ۱۴ هزار نفر می‌رسد. بنابراین ما به ضرورت احساس نیاز، شتابی در تربیت نیروی انسانی ایجاد کرده‌ایم، اما نتایج این تصمیمات مربوط به چهار سال آینده خواهد بود.

افزایش ظرفیت دانشجویان دکتری

معاون پرستاری وزارت بهداشت بر حفظ کیفیت آموزش پرستاران تأکید کرد و افزود: یکی از شروط اساسی برای این منظور، افزایش ظرفیت اعضای هیئت علمی است. ما در دو جذب اخیر نسبت به سایر گروه‌های بهداشتی سهم بیشتری از ظرفیت را به پرستاری اختصاص دادیم. با وجود اینکه نسبت استاد به دانشجو در پرستاری در مقایسه با میانگین کشوری عقب‌مانده است، اما با برنامه‌ریزی‌های انجام شده، ظرفیت دانشجویان دکتری را افزایش داده‌ایم که به جبران این عقب‌ماندگی کمک خواهد کرد؛ در کنار این، در حال انجام پروژه‌ای به نام «هیئت علمی» هستیم که در آن بتوانیم از توانایی کارشناسان ارشد پرستاری شاغل در محیط‌های بالینی بهره‌مند شویم.

مجوزهای جذب پرستاران باید گسترش یابد

وی همچنین خاطرنشان کرد: لازم است ظرفیت استخدام‌ها افزایش یابد و نهادهای خارج از وزارت بهداشت نیز در این زمینه همکاری کنند. در آخرین مجوزهای استخدام وزارت بهداشت، فقط به بیمارستان‌های تازه تأسیس اجازه جذب پرستار داده شد؛ در حالی که تعدادی از پرستاران به دلیل بازنشستگی، مهاجرت یا دلایل دیگر در حال خروج از سیستم هستند و باید به این مسئله توجه شود تا ورودی نیرو با خروجی‌های آن همخوانی داشته باشد.

حفظ نیروی انسانی، مسئله‌ای حساس

او ادامه داد: حفظ نیروی انسانی باید به عنوان یک اصل مهم مورد توجه قرار گیرد؛ پرستارانی که جذب می‌شوند، باید انگیزه‌ای برای ماندن و انجام خدمات مطلوب داشته باشند. این موارد می‌تواند از طریق توانمندسازی، برگزاری دوره‌های آموزشی و تخصصی‌سازی پرستاری دنبال شود. توجه به این مقوله و اتخاذ تدابیر مناسب برای ارتقاء نظام پرداخت در نظام سلامت یکی از کلیدهای اصلی برای جلوگیری از کم‌توجهی به پرستاران و ارائه‌ی کیفیت مناسب به مردم است. فشار کاری زیاد باعث خستگی پرستاران می‌شود که بدون شک بر کارایی خدماتی که ارائه می‌دهند اثر می‌گذارد.

عبادی در این زمینه تأکید کرد که برای تربیت نیروی انسانی، باید سالی ۲۰ تا ۲۵ درصد افزایش ظرفیت داشته باشیم؛ اما برای جذب نیروی انسانی، نیاز داریم که به این موضوع با حساسیت بیشتری توجه شود. همچنین در زمینه پرداخت‌ها، ضروری است که به صورت مناسب و به موقع اجرا شوند.

۲۱۰ هزار پرستار فعال در کشور

وی در ارتباط با خروج پرستاران از چرخه خدمات، مطرح کرد: در حال حاضر ۲۱۰ هزار پرستار در بخش درمان کشور در بیش از ۱۰۵۰ بیمارستان مشغول به کار هستند. به دلیل اینکه در پنج سال اخیر آمار استخدام افزایش یافته، نیمه از همکارانی که سابقه کاری کمتر از ۱۰ سال دارند، عمده نیروها را تشکیل می‌دهند و در مقابل، پرستارانی که سابقه بالای ۲۵ سال دارند، کمتر از ۷ درصد کل نیروها هستند؛ اما به مرور زمان موعد بازنشستگی این افراد فرا می‌رسد و تعدادی از نیروها از کار خارج می‌شوند.

آمار ۱۵ درصدی ترک خدمت پرستاران زن

وی در ادامه بیان کرد: بنا بر اطلاعات دریافتی از همکاران معاونت توسعه وزارت بهداشت، سالانه در نظام سلامت حدود ۴۰۰۰ تا ۵۰۰۰ نفر شامل پزشک، کارمند عادی و پرستار بازنشسته می‌شوند. گروهی دیگر از پرستاران نیز ممکن است پس از اتمام طرح، تمایلی به ادامه کار نداشته باشند، چرا که پرستاری شغلی سخت و مشقت‌بار است و ساعت‌های طولانی شیفت‌ها روحیه کارکنان را تحت تأثیر قرار می‌دهد؛ این موضوع برای همکاران بانوان ما که با مشکلات موجود روبرو هستند، بیشتر نمود دارد که در نهایت منجر به ترک خدمت حدود ۱۵ درصدی می‌شود.

در مورد روند مهاجرت پرستاران، وی اذعان داشت: اطلاعات منتشره چندان دقیق نیست، زیرا طبق گفته همکاران سازمان نظام پرستاری، ماهانه حدود ۱۰۰ نفر برای دریافت گواهی گوداستندینگ اقدام می‌کنند، اما نمی‌دانیم که آیا همه این افراد به قصد مهاجرت اقدام کرده‌اند یا خیر. مهاجرت پرستاران با توجه به نیاز کشورها به نیروهای پرستاری امری طبیعی است، اما افزایش آن می‌تواند دغدغه‌ای به شمار رود.

علاقه پرستاران به کار در شهرهای کوچک‌تر

وی مشکلات اقتصادی به ویژه در زمینه مسکن را یکی از معضلات دیگر پرستاران مطرح کرد و گفت: با افزایش هزینه مسکن، رغبت پرستاران برای ماندن در شهرهای بزرگ کاهش یافته و آن‌ها تمایل بیشتری به کار در شهرهای کوچک‌تر پیدا کرده‌اند، در حالی که در این شهرها نیز ظرفیت کافی برای همه وجود ندارد.

وی ضمن تأکید بر همکاری سازمان نظام پرستاری، خانه پرستار و سایر انجمن‌های علمی، افزود: این نهادها باید علاوه بر پیگیری مطالبات خود، در راستای رفع مشکلات موثر باشند تا مردم از کمبود خدمات سلامت زیان نبینند.

تأخیر ۶ تا ۸ ماهه در پرداختی‌ها

عبادی خاطرنشان کرد: تعرفه‌گذاری خدمات پرستاری تقریباً دو سال است که به مرحله اجرا درآمده، اما به دلیل مشکلات اقتصادی نتوانسته‌ایم رضایت کامل همکاران را جلب کنیم و با عدم پرداخت به موقع و ایجاد تأخیر، در مقداری در راستای واریز پرداخت‌ها با مشکل مواجه شده‌ایم و میانگین این تأخیر حدود ۶ تا ۸ ماه است؛ هرچند در برخی مناطق، این تأخیر به یک یا دو ماه و در مناطقی دیگر به هشت ماه نیز کشیده می‌شود. باید نهادهای بیمه‌گر در این راستا یاری‌رسان باشند تا پایه K پرستاری، ارزش نسبی و ضرایب ریالی، به همراه تعداد بسته‌ها افزایش یابد. برخی از گلایه‌های پرستاران به حق و باید اصلاح گردد.

وی افزود: در دستورالعمل جدید، برخی از نقاط مانند اتاق عمل، اورژانس و دیالیز تحت ترمیم تعرفه قرار گرفته و برای سال آینده، جلسات کارشناسی شورای عالی بیمه آغاز خواهد شد تا تغییرات بهتری در این حوزه اعمال شود.

سیاست جدید وزارت بهداشت برای ارتقاء ماندگاری نیروها

معاون پرستاری وزارت بهداشت خاطرنشان کرد: میانگین پرستاری به تخت در حال حاضر ۱.۲ است در حالی که استاندارد آن ۱.۸ است و در برخی مناطق این عدد به ۰.۷ یا ۰.۶ هم می‌رسد. دستور مستقیم وزیر بهداشت به این سمت است که در بیمارستان‌های جدیدالتاسیس، مسکن برای کارکنان و پرسنل نیز فراهم کنیم تا ماندگاری در کنار بیمارستان‌ها افزایش یابد.

فرسودگی پرستاران به دلیل حجم کار بالا

او بر اهمیت افزایش مجوزهای استخدام پرستاران تأکید کرد و گفت: وزارت بهداشت این درخواست را ارائه داده است و ما به دنبال ۷۵ هزار مجوز برای کل نظام سلامت هستیم که ۴۰ تا ۴۵ درصد آن به حوزه پرستاری مربوط می‌شود. بهتر است اگر مجوزها به تمامی بیمارستان‌ها داده شود، بیشتر موجب ارتقاء کیفیت خدمات می‌گردد. فرسودگی پرستاران به دلیل کمبود نیروی انسانی است و اگر جذب افزایش یابد، فشار کاری کمتری بر دوش نیروها خواهد بود؛ همچنین باید به پرستاری به عنوان شغل‌های سخت و زیان‌آور نگاه ویژه‌ای شود.

وی ادامه داد: آزمون استخدامی اخیر وزارت بهداشت در مهرماه برگزار شد و به زودی نتایج اولیه اعلام خواهد شد تا فرآیند گزینش و استخدام آغاز شود. سهم پرستاران از این آزمون با ۱۲ هزار نفر محاسبه شده است و از این تعداد، ۱۰ هزار نفر در حوزه درمان و ۲ هزار نفر در بخش بهداشت و پیش‌بیمارستانی می‌توانند به کار جذب شوند.

نهایی‌سازی پرونده ۷۰ پرستار مدافع سلامت

او همچنین در خصوص شهدای پرستاری که در دوران کرونا جان خود را فدای خدمت کردند، اشاره کرد و گفت: به طور کلی حدود ۳۲۰ پرونده به مرحله نهایی رسید که حدود ۷۰ پرونده مربوط به پرستاران است.