سفر به شمال کشور برای بسیاری از ایرانی‌ها بدین شکل برگزار می‌شود که تعدادی از دوستان و خانواده‌ها یک خودروی شخصی و مکانی برای اقامت مانند ویلا یا منزل اجاره‌ای ترتیب می‌دهند. آنها مواد غذایی لازم را نیز به همراه می‌برند و از طریق جاده‌های چالوس یا هراز به دورترین شهرهای شمالی ایران سفر می‌کنند. تفریحات رایج معمولاً به گشت‌وگذار در سواحل و جنگل‌ها، کباب‌پزی در دل طبیعت و فعالیت‌هایی از این دست محدود می‌شود؛ اما آیا راهی برای تجربه‌ای متمایز و به یادماندنی در سفر به شمال ایران وجود دارد؟
استان‌های شمالی ایران به عنوان یکی از مقاصد سفر در چهار فصل سال شناخته می‌شوند، با این حال، این مناطق گزینه‌های مختلفی برای تعطیلاتی کوتاه یا بلندمدت به مسافران ارائه می‌دهند. متاسفانه، بیشتر این سفرها عمدتاً به چند شهر محدود می‌شوند که عموماً تحت عنوان «شمال» شناخته می‌شوند و فعالیت‌های موجود به شکل سنتی برگزار می‌گردد. اوج این ماجراجویی‌ها معمولاً در چشیدن طعم غذاهای محلی، کمپ‌زنی و شب‌مانی در دل طبیعت، پیاده‌روی در سواحل و جنگل‌ها یا کوهنوردی خلاصه می‌شود، در حالی که برای افرادی که به دنبال کشف رازهای زندگی در مناطق شمالی ایران هستند، گزینه‌های بی‌شماری وجود دارد تا سفری متفاوت را تجربه کنند.
این سفرنامه به تنکابن اختصاص دارد؛ منطقه‌ای واقع در میان رامسر، عباس‌آباد و چالوس، که تجارب خاصی برای ایجاد تفاوت در سفر به این ناحیه ارائه می‌شود. تنکابن در همجواری دریای کاسپین (خزر) و جنگل‌های هیرکانی با تاریخچه‌ای چندین میلیون ساله واقع شده و به عنوان مقصدی دلپذیر برای علاقمندان چای، مرکبات و گیاه‌خواری شناخته می‌شود.
غذاهای لذیذ شمالی
غذاهای بخش غربی مازندران شباهت زیادی به غذاهای گیلانی دارند. برخی از خوراک‌های پیشنهادی محلی‌ها شامل ماهی سفید کبابی، مرغ دشتی و مرغ ترش شکم‌پر است که در اکثر رستوران‌های تنکابن قابل یافت هستند، اما احتمالاً لذیذترین آنها را باید در آشپزخانه‌های محلی و بومگردی‌ها جستجو کرد، فرضاً در یک آشپزخانه بومی در عِسل (اِسل) محله، جایی که غذاهای آن برای پیش از و پس از کوه‌پیمایی در دشت دریاسر و احتمالا بعد از صعود به قله سیالان، بسیار دلچسب خواهد بود. این آشپزخانه توسط بانویی اداره می‌شود که علاوه بر آشپزی، با مهمانانش گفتگو می‌کند، داستان‌هایی را تعریف می‌کند و گاهی نیز از رازهای خوشمزگی غذاهایش پرده برمی‌دارد.
ژرفای طعم غذایی متفاوت‌ترین بشقاب غذا در شهسوار (تنکابن) را نیز در دل جنگل‌های چند میلیون ساله هیرکانی می‌توان تجربه کرد، در خانه روستایی بانویی که سفره‌اش معمولاً شامل ترکیبی از غذاهای گیاهی چون پولا سرتره، بادمجان کباب و پنیر پخته و نان محلی کلوا است که بی‌شک برای دوستداران گیاه‌خواری جذاب می‌باشد.
از دیگر جذابیت‌های تنکابن می‌توان به کوچه کبابی‌ها اشاره کرد که فضایی شبیه به دیگر بازارهای خوردنی دارد و عبور دوستداران گوشت و کباب از آن جدا متمایز است. این کوچه از بازارهای قدیمی شهسوار به حساب می‌آید و کبابی‌های موجود در آن در زمره اولین کسب و کارهای این شهر محسوب می‌شوند. بوی مطبوع کباب این کوچه حتی به هفت کوچه آن‌طرف‌تر هم به مشام می‌رسد و پیشنهاد می‌شود که بازدید از این مکان همزمان با گشت‌وگذار در شهر و پس از پیاده‌روی در کنار رودخانه «چشمه کیله» انجام شود.
دیدار با آخرین نسل از ساکنان جنگل‌های باستانی
نقطه‌ای در روستای حاجته که از طریق جاده لشتو قابل دسترسی است، صرفاً یک مکان خوشمزه محسوب نمی‌شود؛ اینجا جایی است که می‌توان تجربه زندگی مشترک با خانواده‌ای را داشت که جزو آخرین نسل روستاییان ساکن در جنگل‌ها هستند. این روستاییان هنوز بخش اعظم مواد غذایی مورد نیاز زندگی را خود تأمین می‌کنند و جمعیت روستای آنها به شدت در حال کاهش است.
در این مکان می‌توان در فرآیند تهیه چای به شیوه سنتی مشارکت کرد و از نزدیک با فرآیند تولید چادرشب‌بافی و پارچه‌های منقرض‌شده‌ای که احیا شده‌اند آشنا شد، و زندگی با روستاییانی که در جنگلی گاهی به دوران دایناسورها برمی‌گردد را تجربه کرد. نکته حائز اهمیت این است که برای بهره‌مندی از این تجربیات ناب و در عین حال احترام به جامعه محلی، باید با راهنمایان و آژانس‌های گردشگری محلی هماهنگ کنید تا آرامش و نظم روستا و ساکنان آن حفظ گردد.
خواب آرام در باغ چای
باغات چای در منطقه تنکابن در وسعت هستند، هرچند که بخش زیادی از آنها به ویلا تبدیل شده‌اند، اما هنوز هم این ناحیه به خاطر چای و مرکباتش شناخته شده است. اگر در روستای حاجته امکان مشارکت در فرآیند تولید دستی چای وجود دارد و در بازار سنتی ماهیگیران تنکابن می‌توان طعم چای دمی ایرانی را چشید، در روستای گرماپشته شما قادر خواهید بود چای‌چینی و البته عمیق‌ترین خواب را در باغ‌های شیب‌دار چای تجربه کنید؛ باغی که حالا خرده‌فروشی‌ها و خانه‌های کاه‌گلی و چوبی آن به بومگردی تبدیل شده و یکی از بهترین تجربیات را برای مسافران ماجراجو، ورزشکار و طبیعت‌دوست به ارمغان می‌آورد.
گذراندن زمان در باغ چای و مشارکت در جمع‌آوری برگ‌های چای که این کار باید در زمان برداشت انجام شود، برای مسافران شمال به‌عنوان تجربه‌ای متمایز به شمار می‌آید. برگ سبز چای معمولاً در سه نوبت بهاره، تابستانه و پاییزه برداشت می‌شود و تنها سه برگ سبز از هر بوته چای چیده می‌شوند.
انتخاب شما کدام است؛ انبار شالی، خانه اعیانی یک خان یا هتلی لوکس؟
تنکابن حدوداً ۶۰ بومگردی و ۱۶ هتل، متل و مهمانپذیر دارد که تقریباً پاسخگوی هر سلیقه‌ای است و این ویژگی خاصی در میان دیگر شهرهای گردشگری به شمار می‌آید و می‌تواند تجربه‌ای متفاوت را در سفر فراهم کند. این اقامتگاه‌ها از هر نوع و شکلی هستند؛ از کندوج‌ها تا خانه‌های اعیانی و هتل‌ویلاهایی که به تازگی ساخته شده‌اند.
کندوج، سازه‌ای است که سیاه‌کاران برای نگهداری و انبار کردن ساقه‌های برنج از آن استفاده می‌کنند و امروزه در بسیاری از روستاهای تنکابن، نمونه‌هایی از این کندوج‌ها به اقامتگاه بومگردی مبدل شده‌اند. در یکی از باغ‌های چای روستای گرماپشته، نمونه‌ای از کندوج‌ها برای اقامت گردشگران ساخته شده تا امکان فرار از روزمرگی‌ها و استراحت در باغ چای را فراهم کند.
در روستای چلاسر، یک خانه اعیانی متعلق به یک خاندان نیز به اقامتگاه بومگردی تبدیل شده است؛خانه‌ای با قدمتی نزدیک به یک قرن که در باغی دو هکتاری از مرکبات واقع شده و یک حمام صدساله قدیمی دارد که قصد دارند به کاربری اولیه خود بازگردانند. معماری این خانه به شکلی حفظ شده که امکان تجربه اقامتی متفاوت در یک خانه اعیانی خاص شمال غرب ایران را فراهم می‌آورد و همچنین می‌توان در چیدن چای و مرکبات نیز فعالیت کرد.
در جنگل‌های سه‌هزار، در روستای کلاچ‌پا، بعد از امامزاده یحیی توساکلام، مکانی وجود دارد که جاده به پایان می‌رسد و دیگر نشانی از حیات انسان مشاهده نمی‌شود، در این ناحیه تعداد کمی اقامتگاه وجود دارد که می‌تواند تجربه‌ای خلوت‌گزین و دوری از شهر را برای مسافران فراهم کند. این اقامتگاه‌ها در عمق جنگل، زیست متفاوتی را برای کسانی که به هتل‌ها یا ویلاهای کرایه‌ای عادت کرده‌اند، به ارمغان می‌آورند.
درباره بومگردی‌های جنگلی و روستایی باید گفت که بیشتر این اقامتگاه‌ها برای همه افراد مناسب‌سازی نشده‌اند و اغلب آنها دارای پله‌های زیادی هستند. همچنین این اقامتگاه‌ها در محیطی جنگلی و بکر قرار دارند و از گزند حشرات در امان نیستند و برخی از آنها نیز دارای سرویس بهداشتی و حمام اختصاصی نمی‌باشند. بنابراین مسافر باید تمام این شرایط را مدنظر داشته باشد و یا در نهایت به سمت اقامتگاه‌هایی با امکانات هتلی برود.
دهکده ملی سفال
در دره‌ای سرسبز واقع در روستای سلیم‌آباد، خانواده‌ای بزرگ که شامل حدود چهل نفر هستند، در حوزه سفالگری فعالیت می‌کنند. پدر خانواده، که نام دهکده از او گرفته شده است، «بابا محب» نام دارد و زندگی این خانواده او را مدیون سبک زندگی خود می‌باشد. مردی که سفالگری شغف اجدادش بوده و حالا همسر، فرزندان، عروس‌ها، نوه‌ها و نتیجه‌هایش را نیز درگیر این صنعت کرده و باعث ثبت روستای سلیم‌آباد به عنوان روستای ملی سفال در سال ۱۳۹۹ شده است.
روستای سفال بابا محب به عنوان مقصد گردشگری شناخته می‌شود و در هر بار بازدید از آن با گروهی از گردشگران و مسافران مواجه خواهید شد که به تماشای مرد کهنسالی نشسته‌اند که هنوز با انگیزه در پشت چرخ سفالگری نشسته و به سرعت آثار خود را خلق می‌کند. این خانواده به تولید کوزه‌های بزرگ و همچنین کلاهک‌های سفالی برای آلاچیق‌ها نیز مشغول‌اند. به دور از تماشای جذاب یک روستای سفالی، زندگی با یک خانواده بزرگ که در عین حال ساکن یک روستای واحد هستند، جالب به نظر می‌رسد و سفر به این دهکده صنایع دستی ارزشمند خواهد بود.
برای سفر به این منطقه بهتر است وسیله نقلیه مناسب در اختیار داشته باشید و یا استفاده از راهنماها، آژانس‌های گردشگری و یا رانندگان محلی پیشنهاد می‌شود. همچنین می‌توانید اطلاعات اولیه درباره اقامتگاه‌ها، راهنماها و آژانس‌های گردشگری محلی را در وب‌سایت شهرداری این منطقه پیدا کنید.
هزینه سفر
طبق گفته الهام کریمی، راهنما و فعال گردشگری، تنکابن‌گردی معمولاً بدون هزینه خواهد بود و برای یافتن مسیر پیاده‌روی در شهر نیز نقشه‌هایی تهیه شده که به زودی در اختیار مسافران قرار خواهد گرفت، اما هزینه تجربه‌گرایی در منطقه تنکابن به‌ویژه در زمینه‌هایی چون همزیستی، گیاه‌شناسی، رد پای حیوانات، چیدن چای و مکان‌های مشابه بستگی به مدت زمان و تعداد شرکت‌کنندگان دارد. برآورد می‌شود که هزینه یک سفر کوتاه با یک شب اقامت در خانه روستایی و دو روز تجربه‌گرایی با کارشناس و متخصص و وعده‌های غذایی کامل برای هر نفر حدود یک و نیم میلیون تومان خواهد بود.
عکس‌ها از سمیه حسنلو، خبرنگار ایسنا