مطالعه جدیدی که روی بیش از ۲۳ هزار فرد میانسال و مسن انجام شده، نشان میدهد برخی رفتارهای مرتبط با خواب ممکن است با افزایش خطر آسیب مغزی و زوال عقل ارتباط داشته باشند.
محققان در این پژوهش با استفاده از اسکنهای مغزی و پرسشنامهها، تأثیر چندین الگوی خواب را بر سلامت مغز بررسی کردند. این رفتارها شامل مدت زمان خواب، چرت زدن در طول روز، بیخوابی، خوابآلودگی غیرعمدی در طول روز و خروپف بودند.
نتایج اولیه نشان داد هر پنج رفتار با نوعی ارتباط با تسریع پیری مغز همراه هستند. با این حال، بررسیهای بیشتر نشان داد سه مورد از این عادات ارتباط مشخصتری با افزایش آسیب ماده سفید یا نواحی آسیبدیده مغز دارند؛ مناطقی که با افزایش خطر زوال عقل مرتبط هستند.
خواب کمتر یا بیشتر از حد توصیهشده
یکی از مهمترین یافتههای این مطالعه، ارتباط میان مدت خواب نامناسب و آسیب مغزی بود.
بر اساس نتایج پژوهش، افرادی که کمتر یا بیشتر از میزان توصیهشده میخوابند، ممکن است بیشتر در معرض آسیب ماده سفید مغز قرار داشته باشند. مدت خواب توصیهشده در این مطالعه هفت تا ۹ ساعت عنوان شده است.
البته این یافته به این معنا نیست که هر فردی که کمتر یا بیشتر از این میزان میخوابد، الزاماً در آینده به زوال عقل مبتلا خواهد شد. مطالعه، ارتباط میان الگوهای خواب و شاخصهای سلامت مغز را بررسی کرده است و چنین ارتباطی بهتنهایی به معنای اثبات رابطه علت و معلولی نیست.
با این حال، یافتهها نشان میدهند مدت خواب میتواند یکی از عواملی باشد که در بررسی سلامت مغز مورد توجه قرار میگیرد.
چرت زدن بیش از حد در طول روز
عامل دیگری که در این مطالعه با آسیب بیشتر مغزی ارتباط داشت، چرت زدن بیش از حد در طول روز بود.
چرت کوتاه در طول روز لزوماً به معنای عادت ناسالم نیست، اما یافتههای این پژوهش نشان میدهد چرت زدن بیش از اندازه ممکن است با شاخصهای نامطلوب سلامت مغز همراه باشد.
خوابآلودگی در طول روز نیز یکی از پنج رفتار مورد بررسی محققان بود. به این ترتیب، الگوی خواب شبانه و میزان خواب و استراحت در طول روز میتوانند در کنار یکدیگر تصویری از وضعیت خواب فرد ارائه دهند.
بیخوابی و سلامت مغز
بیخوابی سومین عاملی بود که در بررسیهای این پژوهش ارتباط مشخصتری با افزایش آسیب ماده سفید یا نواحی آسیبدیده مغز داشت.
بیخوابی میتواند مدت و کیفیت خواب فرد را تحت تأثیر قرار دهد و در صورت تداوم، الگوی طبیعی خواب را مختل کند. یافتههای مطالعه جدید نیز نشان میدهد این اختلال خواب ممکن است با تغییراتی در سلامت مغز همراه باشد.
در کنار بیخوابی، خروپف و خوابآلودگی غیرعمدی در طول روز نیز در میان رفتارهای بررسیشده قرار داشتند و هر پنج رفتار در ابتدا با تسریع پیری مغز ارتباط نشان دادند.
چرا خواب برای سلامت مغز اهمیت دارد؟
محققان تأکید میکنند که خواب فرایندی پیچیده است و هنوز اطلاعات زیادی درباره ارتباط میان جنبههای مختلف خواب و سلامت مغز وجود ندارد.
مادلین آلی، محقق ارشد این مطالعه، با اشاره به پیچیدگی خواب گفت که هنوز چیزهای زیادی برای یادگیری درباره رابطه میان جنبههای مختلف خواب و سلامت مغز وجود دارد.
به گفته او، خواب در چندین فرایند مهم بدن و مغز نقش دارد. یکی از این فرایندها ترمیم سلولها است. مغز همچنین در زمان خواب در پردازش و تثبیت خاطرات نقش دارد و خواب به از بین رفتن سموم و مواد زائد انباشتهشده در مغز کمک میکند.
به همین دلیل، خواب سالم تنها به احساس شادابی پس از بیدار شدن محدود نمیشود و میتواند برای عملکرد مناسب مغز نیز اهمیت داشته باشد.
آیا خواب بهتر میتواند خطر زوال عقل را کاهش دهد؟
یکی از نکات مهم مطرحشده در این مطالعه این است که اصلاح عادات خواب ممکن است راهی برای کمک به کاهش خطر ابتلا به زوال عقل باشد.
با این حال، یافتههای پژوهش را نباید به این معنا تفسیر کرد که تغییر الگوی خواب بهتنهایی میتواند از زوال عقل جلوگیری کند. زوال عقل پدیدهای پیچیده است و عوامل مختلفی میتوانند در سلامت مغز نقش داشته باشند.
آنچه این مطالعه بر آن تأکید دارد، اهمیت توجه به خواب به عنوان یکی از جنبههای مهم سلامت مغز است. داشتن یک الگوی خواب منظم، توجه به مدت زمان خواب و جدی گرفتن مشکلاتی مانند بیخوابی میتواند بخشی از رویکرد کلی برای حفظ سلامت مغز باشد.
در مجموع، این پژوهش نشان میدهد کیفیت و الگوی خواب ممکن است ارتباطی فراتر از میزان خستگی روزانه داشته باشد. خواب بسیار کم یا زیاد، چرت زدن بیش از حد در طول روز و بیخوابی در این مطالعه با شاخصهایی از آسیب مغزی مرتبط بودند. از سوی دیگر، نقش خواب در ترمیم سلولها، پردازش خاطرات و پاکسازی مواد زائد مغز نشان میدهد که داشتن خواب سالم و منظم میتواند یکی از عوامل مهم در مراقبت از سلامت مغز باشد.