پایگاه خبری تحلیلی انتخاب (Entekhab.ir):
گروهی از دانشمندان موفق به ترمیم گذرگاه طبیعی ارتباطی به مغز موش‌ها شده‌اند و به این ترتیب توانسته‌اند توده‌ها و تنیده‌گی‌های پروتئینی که در بیماری آلزایمر نقش دارند، از مغز آن‌ها پاک‌سازی کنند.
به گزارش انتخاب و به نقل از sciencealert؛ با انجام تنها سه بار تزریق دارویی، موش‌هایی که دارای ژن‌های مرتبط با آلزایمر بودند، نشانه‌هایی از بازگشت ویژگی‌های اساسی این بیماری را نشان دادند.
تنها چند ساعت پس از اولین تزریق، مغز این جانداران حدود ۴۵ درصد از توده‌های چسبنده «آمیلوئید بتا» – که یکی از علامات بارز آلزایمر به شمار می‌آید – را از دست داد.
پیش از شروع درمان، این موش‌ها نشانه‌هایی از زوال شناختی را بروز داده بودند؛ اما پس از دریافت تمامی سه دوز دارو، عملکرد آن‌ها در آزمون‌های حافظه و یادگیری فضایی به سطح موش‌های سالم رسید. این اثرات حداقل به مدت شش ماه ادامه داشت.
نتایج مراحل پیش‌بالینی هنوز نمی‌توانند تضمینی برای موفقیت در انسان‌ها باشند، اما محققان بر این باورند که این دستاوردها می‌تواند به عنوان «آغازی بر عصری نو» در حوزه تحقیقات درمانی به شمار آید. به گفته‌ی گروه بین‌المللی پژوهش، با هدایت دانشمندان «مؤسسه‌ی مهندسی زیستی کاتالونیا» (IBEC) و «بیمارستان وِست چاینا» وابسته به دانشگاه سیچوان، «پیامدهای درمانی این رویکرد بسیار عمیق و امیدبخش است.
در این روش، پژوهشگران به سد خونی-مغزی (blood-brain barrier) به عنوان مانعی برای عبور دارو نمی‌نگرند، بلکه آن را به عنوان «دروازه‌ای نیازمند ترمیم» تلقی می‌کنند.
سد خونی-مغزی به عنوان یک سپر محافظ عمل می‌کند که سیستم خونی مغز را از سایر قسمت‌های بدن تفکیک می‌کند و از ورود سموم و عوامل بیماری‌زا به مغز ممانعت به عمل می‌آورد. اما در عین حال، این سد نیز مانع ورود بسیاری از داروها می‌باشد.
محققان برای سال‌ها تلاش کرده‌اند تا با استفاده از ذرات نانویی یا امواج فراصوت، این سد را به‌طور موقت باز کنند تا دارو بتوانند وارد مغز گردند. اما در این مطالعه، تیم پژوهشی چینی و اسپانیایی مسیر متفاوتی را انتخاب کردند: به جای تلاش برای نفوذ دارو به مغز، آن‌ها به باز کردن مسیر خروج «آمیلوئید بتا» از مغز پرداخته‌اند.
این پژوهشگران با استفاده از نانوذرات ویژه توانستند مسیر پاک‌سازی طبیعی مغز را بازسازی نمایند. این ذرات به‌جای اینکه تنها به عنوان حامل دارو عمل کنند، همانند «مهندسان میکروسکوپی» عمل کرده و در سطح مولکولی اقدام به ترمیم عملکرد سلول‌های دیواره‌ی عروق مغزی می‌کنند.
هدف نهایی آن‌ها «پروتئین LRP1 اندوتلیال» می‌باشد – مولکولی که در فرآیند حذف پلاک‌های آمیلوئید بتا از سد خونی-مغزی نقشی اساسی ایفا می‌کند.
بر اساس اظهارات «جوزپه باتالیا»، زیست‌مهندس در IBEC، «اثر دیرپای این روش به خاطر بازسازی شبکه عروقی مغز به وجود می‌آید. زمانی که کارآیی این رگ‌ها تجدید گردد، مغز دوباره به قابلیت پاک‌سازی مولکول‌های سمی دست می‌یابد و به حالت طبیعی خود باز می‌گردد.»
باتالیا در ادامه تصریح کرد: «جالب است که نانوذرات ما همانند یک دارو عمل کرده و یک چرخه بازخوردی فعال ایجاد می‌کنند که مسیر پاک‌سازی را به حالت عادی باز می‌گرداند.»
امروزه هنوز درمان‌های مؤثری برای بیماری آلزایمر وجود ندارد. داروهایی نظیر Lecanemab و Donanemab می‌توانند کندی در روند بیماری ایجاد نمایند، اما قادر به متوقف کردن یا معکوس کردن آسیب‌ها نمی‌باشند.
برخی پژوهشگران بر این باورند که تمرکز بیش از حد بر پاک‌سازی توده‌ها در مغز ممکن است مسیر اصلی مشکل را نادیده گرفته باشد؛ زیرا ممکن است ریشه‌ی بیماری در مرزهای مغز – به‌ویژه در سد خونی-مغزی – نهفته باشد.
«جولیا دادلی»، رئیس بخش پژوهش در «مؤسسه‌ی تحقیقات آلزایمر بریتانیا»، که در این مطالعه مشارکت نداشته، می‌گوید: «هنوز خیلی زود است که بگوییم آیا این رویکرد در انسان نیز مؤثر خواهد بود، چراکه مغز موش‌ها از مغز انسان اختلالات بنیادینی برخوردار است و این مطالعه تنها نوع خاصی از زوال عقل را در یک گروه محدود از جوندگان مورد بررسی قرار داده است.»
با این وجود، او اضافه می‌کند: «این یافته‌ها به شواهد فزاینده‌ای می‌پیوندد که نشان می‌دهند ترمیم خودِ سد خونی-مغزی می‌تواند راهکاری نوین برای درمان آلزایمر باشد. چنین تحقیقات – هرچند در مراحل ابتدایی – برای رسیدن به درمان موثر بسیار حائز اهمیت هستند.»
این پژوهش در مجله‌ی Signal Transduction and Targeted Therapy منتشر شده است.