سرطان روده بزرگ (کولورکتال) یکی از شایعترین سرطانها در جهان است و آنچه میخوریم میتواند تأثیر چشمگیری بر خطر ابتلا به این بیماری داشته باشد.
بهگزارشانتخابو بهنقل از sciencealert؛ سالهاست که پژوهشگران میدانند رژیم غذایی به سبک غربی، که معمولاً سرشار از چربی و گوشت و در عین حال کمفیبر است، با افزایش خطر سرطان روده بزرگ ارتباط دارد. با این حال، سازوکار دقیق این ارتباط تاکنون بهخوبی شناخته نشده بود.
اکنون مطالعهای جدید که در مجله Gut منتشر شده، گامی مهم در روشن شدن این معما برداشته است.
بر اساس این پژوهش، برخی از باکتریهای ساکن روده که در اثر رژیم غذایی غربی رشد بیشتری پیدا میکنند، مادهای تولید میکنند که میتواند رشد تومورهای روده را تحریک کند.
این تحقیق توسط گروهی بینالمللی به سرپرستی مؤسسات پژوهشی آلمان انجام شد. پژوهشگران با ترکیب آزمایشهایی روی خوکهای مهندسی ژنتیکشده، موشها و بافت روده انسان که در آزمایشگاه پرورش یافته بود، و همچنین بررسی دادههای میکروبی بیش از دو هزار نفر مبتلا و غیرمبتلا به سرطان روده بزرگ، به نتایج مهمی دست یافتند.
نتایج نشان داد مادهای به نام دئوکسیکولیک اسید (DCA) نقش مهمی در این روند دارد. این ماده زمانی تولید میشود که برخی باکتریهای روده، اسیدهای صفراوی ساختهشده در کبد را از طریق واکنشهای شیمیایی تغییر دهند.
اسیدهای صفراوی برای هضم غذا ضروری هستند. این ترکیبات از کلسترول در کبد ساخته شده و وارد روده باریک میشوند تا به هضم و جذب چربیها کمک کنند.
بیشتر اسیدهای صفراوی دوباره جذب شده و به کبد بازمیگردند، اما مقدار کمی از آنها وارد روده بزرگ میشود. در آنجا، گروهی از باکتریها که توانایی انجام فرآیندی به نام «۷-آلفا دهیدروکسیلاسیون» را دارند، اسیدهای صفراوی اولیه را به اسیدهای صفراوی ثانویه، از جمله DCA، تبدیل میکنند.
مطالعات پیشین نیز نشان داده بودند که میزان DCA و باکتریهای تولیدکننده آن در افراد مبتلا به سرطان روده بزرگ بیشتر است.
همچنین پژوهشی که در سال ۲۰۲۴ در مجله Immunity منتشر شد، نشان داد DCA فعالیت سلولهای ایمنی مسئول حمله به تومورها را کاهش داده و رشد تومورهای روده را در موشها افزایش میدهد.
با وجود این یافتهها، هنوز مشخص نبود که آیا تولید DCA توسط باکتریهای روده همان حلقه گمشدهای است که رژیم غذایی غربی را به سرطان روده بزرگ مرتبط میکند یا خیر.
برای بررسی این موضوع، پژوهشگران ابتدا خوکهایی را مطالعه کردند که از نظر ژنتیکی مستعد ایجاد پولیپ در روده بودند.
زمانی که این حیوانات با رژیم غذایی غربی تغذیه شدند، رشد تومورهای روده در آنها شدت گرفت. همزمان، مقدار DCA موجود در مدفوع افزایش یافت و سلولهای پوشاننده دیواره روده بزرگ با سرعت بیشتری تکثیر شدند.
در مرحله بعد، پژوهشگران به برخی از این خوکها داروی کلستیرامین (Cholestyramine) دادند؛ دارویی که اسیدهای صفراوی را در دستگاه گوارش به خود متصل کرده و باعث دفع آنها از بدن میشود.
پس از حذف این اسیدهای صفراوی، تکثیر غیرطبیعی سلولهای روده کاهش یافت و این موضوع ارتباط میان اسیدهای صفراوی و رشد تومورها را تقویت کرد.
در ادامه، پژوهشگران از موشهایی استفاده کردند که فاقد میکروبهای طبیعی روده بودند و میشد ترکیب میکروبی روده آنها را بهطور دقیق کنترل کرد.
وقتی باکتریهای تولیدکننده DCA مانند Clostridium scindens و Extibacter muris به روده این موشها اضافه شدند، میزان تولید DCA افزایش یافت و تعداد تومورهای روده نیز در دو مدل مختلف سرطان روده بزرگ بیشتر شد.
در آزمایشی دیگر، دانشمندان باکتری Faecalicatena contorta را بهگونهای دستکاری ژنتیکی کردند که دیگر قادر به تولید DCA نباشد.
موشهایی که این باکتری اصلاحشده را در روده خود داشتند، نسبت به موشهایی که باکتری طبیعی و تولیدکننده DCA را حمل میکردند، تومورهای بسیار کمتری ایجاد کردند.
این باکتری اصلاحشده همچنین باعث شد سلولهای پوششی بافت روده انسان که در آزمایشگاه رشد داده شده بودند، کمتر تکثیر شوند.
برای بررسی اینکه آیا همین الگو در انسان نیز وجود دارد، پژوهشگران DNA میکروبهای موجود در نمونههای مدفوع ۲۱۴۲ نفر را بررسی کردند؛ شامل ۱۰۳۴ بیمار مبتلا به سرطان روده بزرگ و ۱۱۰۸ فرد سالم.
نتایج نشان داد ژنهای مسئول تولید DCA، بهویژه ژنهای مربوط به باکتری Clostridium scindens و گونههای نزدیک به آن، در افراد مبتلا به سرطان روده بزرگ بسیار بیشتر از افراد سالم دیده میشوند.
مجموع این یافتهها از یک زنجیره احتمالی حمایت میکند: رژیم غذایی پرچرب غربی باعث تغییر در متابولیسم اسیدهای صفراوی میشود، این تغییر رشد برخی باکتریهای خاص روده را افزایش میدهد، این باکتریها اسیدهای صفراوی اولیه را به DCA تبدیل میکنند و در نهایت DCA با تحریک تکثیر غیرطبیعی سلولهای روده، شرایط را برای رشد تومورها فراهم میکند.
«سورن اوکفیرک»، میکروبشناس مؤسسه تغذیه انسانی آلمان، میگوید: «نتایج ما نشان میدهد که رژیم غذایی پرچرب به سبک غربی و تغییراتی که در میکروبیوم روده ایجاد میکند، تا چه اندازه میتواند بر سلامت روده انسان تأثیر بگذارد.»
پژوهشگران تأکید میکنند که هنوز این نتایج به معنای دستیابی به یک درمان جدید نیست. آزمایشهای اصلی روی حیواناتی انجام شده بود که از قبل استعداد ابتلا به سرطان داشتند و بخش مربوط به انسان نیز یک مطالعه مشاهدهای بود؛ بنابراین تنها وجود ارتباط را نشان میدهد و ثابت نمیکند که DCA مستقیماً باعث ایجاد سرطان در انسان میشود.
همچنین این مطالعه نشان نمیدهد که داروی کلستیرامین میتواند از سرطان روده بزرگ پیشگیری یا آن را درمان کند. برای رسیدن به چنین نتیجهای، انجام مطالعات بالینی روی انسان ضروری است.
با وجود این محدودیتها، این پژوهش توضیح زیستی قانعکنندهای برای ارتباط میان رژیم غذایی غربی و سرطان روده بزرگ ارائه میدهد؛ ارتباطی که سالها توسط دانشمندان مشاهده شده بود اما علت آن مشخص نبود.
در آینده، این یافتهها ممکن است به شناسایی افرادی کمک کند که به دلیل ترکیب خاص میکروبیوم روده خود، نسبت به رژیمهای غذایی ناسالم آسیبپذیرتر هستند.
تا آن زمان، توصیه متخصصان تغذیه همچنان همان است: مصرف بیشتر فیبر، میوه، سبزیجات و غلات کامل و کاهش مصرف گوشت قرمز و گوشتهای فرآوریشده، همچنان یکی از مؤثرترین راهکارها برای کاهش خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ به شمار میرود.
این مطالعه در مجله معتبر Gut منتشر شده است.