تشدید فشارهای اقتصادی امریکا علیه ایران، به رویارویی نظامی منجر می شود؟

اسکات بسنت، وزیر خزانه داری آمریکا، روز دوشنبه اقداماتی را با هدف منزوی کردن اقتصاد ایران اعلام کرد، در حالی که آمریکا برای حل نظامی مناقشه با تهران با مشکل مواجه شده است. با این حال، او از اعمال شدیدترین تحریم‌های تنبیهی خودداری کرد و هشدار داد کشورهایی که همچنان با ایران تجارت می‌کنند، در معرض خطر قطع ارتباط با سیستم مالی مبتنی بر دلار قرار دارند.

وزارت خزانه داری آمریکا ۶۰ نهاد، شخص و کشتی را تحریم کرد و چندین مجوز عمومی از جمله مجوزهای مربوط به اجازه پرداخت‌های حواله به ایران را به حالت تعلیق درآورد. همچنین در حال همکاری با شرکا برای مختل کردن شبکه‌ها، تسهیل‌گرها و کانال‌های مالی است که «درآمد غیرقانونی» ایجاد می‌کنند.

از سوی دیگر، ایران لحنی مطمئن اتخاذ کرده که شرکای تجاری‌اش در برابر کارزار فشار آمریکا مقاومت خواهند کرد، اگرچه باید دید کشورهای منطقه چگونه واکنش نشان خواهند داد.

چین، عراق، پاکستان، ترکیه و برخی کشورهای حوزه خلیج فارس در طول سال‌ها، علیرغم تحریم‌های آمریکا که از زمان آغاز دومین دوره ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ در سال ۲۰۲۵ بیش از ۱۰۰۰ نفر، کشتی و هواپیما را شامل شده است، روابط تجاری خود با تهران را حفظ کرده‌اند.

بر اساس داده‌های سال ۲۰۲۵ از شرکت تحلیلی کپلر، چین بیش از ۸۰ درصد نفت صادراتی ایران را خریداری کرده است. با این حال، اقدامات روز دوشنبه هیچ یک از مؤسسات مالی چینی را که مظنون به تسهیل تجارت نفت ایران هستند، هدف قرار نداد. بسنت در پاسخ به این سؤال که آیا آمریکا قصد انجام این کار را دارد، اظهار نظری نکرد.

حتی در حالی که علی مدنی‌زاده، وزیر اقتصاد ایران، گفت شرکای تجاری در برابر فشار آمریکا مقاومت خواهند کرد و ایران «کاملاً آماده» این اقدامات تنبیهی است، ایرانیان احتمالاً تأثیر تحریم‌ها را احساس خواهند کرد.

رئیس کل بانک مرکزی ایران چهارشنبه گذشته گفت که صادرات نفت ایران در پی محاصره دریایی بنادر ایران توسط آمریکا به صفر رسیده است که بحران شدید اقتصادی کشور را تشدید می‌کند.

سؤال این است که آیا فشار اقتصادی، تهران را به سازش وادار خواهد کرد یا آن را به سمت تقابل بیشتر با واشنگتن و همسایگانش سوق خواهد داد.

مقاومت در برابر فشار اقتصادی

با پیش‌بینی اعلامیه آمریکا، محسن رضایی، دبیر جدید شورای عالی امنیت ملی ایران، روز شنبه تهدید کرد که تهران می‌تواند در تلافی، شرکت‌های «نفتی و اقتصادی آمریکا در اطراف ایران و جاهای دیگر» را هدف قرار دهد.

او همچنین به همسایگان خلیج فارس در برابر پیوستن به «جنگ اقتصادی» آمریکا هشدار داد و گفت که اگر چنین کنند، «قطره‌ای نفت از خلیج فارس و تنگه هرمز خارج نخواهد شد».

رضایی افزود که ایران می‌تواند سایر مسیرهای صادرات نفت در منطقه را نیز هدف قرار دهد.

در حالی که به نظر می‌رسد واشنگتن شرط بسته که فشار اقتصادی جمهوری اسلامی را تضعیف کرده، آن را به پای میز مذاکره بازگرداند و شاید اهرم فشارش بر تنگه هرمز را کاهش دهد، تهران به نظر آماده است تا برای مقابله با چنین فشاری، رویارویی نظامی مستقیم با آمریکا و متحدان عرب آن را از سر بگیرد.

امارات تجارت با ایران را متوقف کرد

تنها چند روز قبل از تحریم‌های آمریکا، امارات متحده عربی، یکی از بزرگترین شرکای تجاری ایران و یک مرکز کلیدی برای صادرات مجدد، تعلیق «تمام فعالیت‌ها، مبادلات تجاری و تراکنش‌های مالی» با تهران را تا اطلاع ثانوی اعلام کرد.

با وجود اینکه تجارت دوجانبه امارات و ایران سالانه حدود ۲۰ میلیارد دلار برآورد می‌شود، مشخص نیست دقیقاً چه چیزی باعث این اقدام شده است. وزارت خارجه امارات تنها گفت که این اقدام در پاسخ به «تشدید منطقه‌ای» بوده است.

چند ساعت قبل، وزارت دفاع امارات گزارش داده بود که ایران دو موشک بالستیک به سمت امارات پرتاب کرده است، ادعایی که تهران آن را رد کرد.

یک روز پس از اعلامیه امارات، در ۱۸ آگوست، ترامپ نسبت به اقدامات اقتصادی بیشتر علیه ایران هشدار داد.

زمان‌بندی ممکن است نشان دهد که در حالی که ابوظبی در حال نشان دادن هم‌راستایی با واشنگتن است، همزمان با تشدید تحریم‌های آمریکا، به طور مستقل نیز از تهران فاصله می‌گیرد.

بر اساس داده‌های سازمان تجارت جهانی، امارات در سال ۲۰۲۴ سهم ۳۰.۶ درصدی از واردات ایران را به خود اختصاص داده است.

همچنین سومین بازار صادراتی ایران بود و ۱۲ درصد از صادرات ایران را به ارزش بیش از ۷ میلیارد دلار تشکیل می‌داد.

1717