اختلالات بسیار جزئی در خواب ممکن است سرنخهایی درباره خطر ابتلا به آلزایمر نشان دهند؛ حتی سالها پیش از آنکه نخستین مشکلات حافظه ظاهر شوند.
به گزارش انتخاب و به نقل از ساینس دیلی؛ پژوهشگران دریافتند بزرگسالان میانسال سالمی که از نظر ژنتیکی بیشتر در معرض خطر ابتلا به آلزایمر قرار داشتند، در طول شب بیدارشدنهای بسیار کوتاه و مکررتری را تجربه میکردند. این افراد هیچ علامتی از بیماری نداشتند.
این یافته احتمال آن را مطرح میکند که تغییرات ظریف در الگوی خواب بتوانند در آینده بهعنوان یک هشدار زودهنگام برای شناسایی افراد در معرض خطر آلزایمر، سالها پیش از بروز مشکلات حافظه، مورد استفاده قرار گیرند.
آیا خواب میتواند سرنخهای آلزایمر را پیش از بروز علائم نشان دهد؟
پژوهشگران دانشگاه لیژ (ULiège) با حمایت بنیاد Stop Alzheimer’s، در حال بررسی این موضوع هستند که آیا مغز در هنگام خواب میتواند نشانههای اولیه آسیبپذیری در برابر بیماری آلزایمر را آشکار کند یا خیر.
دانشمندان آزمایشگاه علوم اعصاب GIGA در دانشگاه لیژ، الگوهای خواب بیش از ۵۰۰ فرد سالم را بررسی کردند. در میان شرکتکنندگان میانسال، هرچه بیدارشدنهای بسیار کوتاه در طول شب بیشتر بود، خطر ژنتیکی ابتلا به آلزایمر نیز بالاتر بود. این ارتباط در افراد جوانتر مشاهده نشد.
نتایج این مطالعه که در مجله Sleep منتشر شده است، نشان میدهد اندازهگیری برخی ویژگیهای خواب ممکن است در آینده به شناسایی افرادی کمک کند که پیش از بروز علائم، آسیبپذیری بیشتری نسبت به آلزایمر دارند.
جستوجوی نشانههای آلزایمر پیش از شروع علائم
دانشمندان سالهاست ارتباط میان اختلالات خواب و بیماریهای تخریبکننده سیستم عصبی را بررسی میکنند. مطالعه دانشگاه لیژ بخش دیگری به این تحقیقات اضافه کرده و نشان میدهد ارتباط میان خواب و خطر آلزایمر ممکن است بسیار زودتر از زمانی آغاز شود که علائم قابل تشخیص بیماری ظاهر شوند.
از آنجا که ژنتیک یکی از عوامل مؤثر در ابتلا به آلزایمر است، پژوهشگران با بررسی مجموعهای از عوامل ژنتیکی، میزان «خطر ژنتیکی چندژنی» را در بیش از ۵۰۰ فرد سالم محاسبه کردند.
بیشتر شرکتکنندگان جوان و بین ۱۸ تا ۳۱ ساله بودند، اما گروه دیگری از افراد ۵۰ تا ۶۹ ساله نیز در این مطالعه حضور داشتند.
البته باید توجه داشت که میزان خطر ژنتیکی بررسیشده در این پژوهش پایین بود و نمیتواند مشخص کند که یک فرد خاص در آینده حتماً به آلزایمر مبتلا خواهد شد یا خیر.
سپس پژوهشگران میزان خطر ژنتیکی افراد را با ویژگیهای مختلف خواب آنها مقایسه کردند.
بیدارشدنهای بسیار کوتاه در طول شب
تحلیل دادهها نشان داد میان خطر ژنتیکی آلزایمر و تعداد بیدارشدنهای بسیار کوتاه در طول شب ارتباط وجود دارد.
این بیدارشدنها در واقع انفجارهای بسیار کوتاه فعالیت مغز هستند که میتوانند چرخه طبیعی خواب را برای لحظاتی مختل کنند، بدون اینکه فرد کاملاً از خواب بیدار شود یا حتی متوجه این وقفه شود.
در افراد جوانتر، پژوهشگران هیچ ارتباطی میان این بیدارشدنهای کوتاه و خطر ژنتیکی آلزایمر پیدا نکردند. اما در گروه سنی بالاتر، الگوی متفاوتی مشاهده شد.
افرادی که با وجود سالم بودن و نداشتن هیچگونه علامت آلزایمر، بیدارشدنهای کوتاه بیشتری در طول شب داشتند، معمولاً از نظر ژنتیکی نیز در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به آلزایمر بودند.
پونیت تالوار، پژوهشگر آزمایشگاه GIGA دانشگاه لیژ، میگوید این بیدارشدنهای کوتاه ممکن است آنقدرها هم بیاهمیت نباشند. به گفته او، برخی الگوهای خواب ممکن است شرایطی ایجاد کنند که تجمع پروتئینهای مرتبط با آلزایمر را افزایش داده و آسیبپذیری فرد را بیشتر کند.
یک ناحیه بسیار کوچک از مغز مورد توجه قرار گرفته است
پژوهشگران همچنین «لوکوس سرولئوس» را بررسی کردند؛ ناحیهای بسیار کوچک در عمق ساقه مغز که تقریباً به اندازه یک دانه برنج است.
این بخش از مغز نقش مهمی در تنظیم بیداری، توجه و خواب دارد.
ژیل وانداول، مدیر مشترک پلتفرم فناوری تصویربرداری در مرکز تحقیقات GIGA و مدیر پژوهشی صندوق تحقیقات علمی FNRS در دانشگاه لیژ، میگوید این ناحیه بهدلیل اندازه و موقعیتش بهسختی قابل بررسی است، اما به نظر میرسد در مکانیسمهای اولیه مرتبط با آلزایمر نقش داشته باشد.
در سال ۲۰۲۵، یک مطالعه مقدماتی که با استفاده از دستگاه MRI قدرتمند ۷ تسلا در دانشگاه لیژ انجام شد، به پژوهشگران امکان داد این ناحیه از مغز را با جزئیات بیشتری بررسی کنند.
آنها دریافتند برخی ویژگیهای کیفیت خواب، از جمله سرعت به خواب رفتن و عمق خواب، با وضعیت ساقه مغز از سنین پایین ارتباط دارند.
همچنین مشخص شد عملکرد سالم لوکوس سرولئوس با کیفیت خواب REM، یعنی مرحلهای از خواب که نقش مهمی در حافظه دارد، ارتباط دارد.
چرا لوکوس سرولئوس برای پژوهشگران آلزایمر مهم است؟
لوکوس سرولئوس برای دانشمندان حوزه آلزایمر اهمیت ویژهای دارد، زیرا یکی از نخستین نواحی مغز است که ممکن است محل تجمع غیرطبیعی برخی پروتئینها قرار گیرد.
این تجمعات ممکن است حتی از دوران نوجوانی آغاز شوند، هرچند دانشمندان هنوز بهطور کامل نمیدانند این تغییرات بسیار زودهنگام دقیقاً چه معنایی دارند و تا چه اندازه با ابتلا به آلزایمر در سالهای بعد مرتبط هستند.
آیا خواب میتواند در آینده به یک نشانگر زودهنگام آلزایمر تبدیل شود؟
مجموع این یافتهها میتواند مسیرهای جدیدی برای شناسایی زودهنگام و پیشگیری از آلزایمر ایجاد کند.
در آینده ممکن است بررسی الگوهای خواب در کنار سایر روشهای پزشکی به شناسایی افرادی کمک کند که پیش از ظاهر شدن علائم، احتمال آسیبپذیری بیشتری نسبت به بیماری آلزایمر دارند.
ژیل وانداول میگوید خواب میتواند در آینده به یک شاخص در دسترس برای شناسایی زودهنگام افراد در معرض خطر تبدیل شود.
پژوهشگران همچنین در حال بررسی این موضوع هستند که آیا بهبود کیفیت خواب میتواند در افراد دارای زمینه ژنتیکی، به پیشگیری از بیماری یا کند کردن روند پیشرفت آن کمک کند یا خیر.
لوسی لورو، مدیر فعالیتهای فرانسویزبان بنیاد Stop Alzheimer’s، نیز معتقد است این پژوهش نشان میدهد خواب فقط یک شاخص برای وضعیت سلامت نیست، بلکه ممکن است در آینده به یکی از راههای مداخله و کمک به پیشگیری از بیماری تبدیل شود.
با این حال، این یافتهها هنوز به معنای آن نیستند که اختلال خواب باعث آلزایمر میشود یا میتوان از روی الگوی خواب، ابتلای یک فرد به آلزایمر را پیشبینی کرد.
این مطالعه تنها یک ارتباط آماری میان بیدارشدنهای کوتاه هنگام خواب و خطر ژنتیکی آلزایمر نشان داده است و برای تأیید این ارتباط، به پژوهشهای بیشتری نیاز است.
بنابراین، اگر فردی شبها چندین بار برای مدت کوتاهی از خواب خارج شود، به این معنی نیست که حتماً در آینده به آلزایمر مبتلا خواهد شد.