اظهارات علی‌اکبر صالحی، وزیر پیشین امور خارجه و رئیس بنیاد ایران‌شناسی در آیین رونمایی از کتاب «شرق‌شناسی در روسیه (ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی)» اثر مهدی سنایی، سفیر پیشین ایران در روسیه، مشاور سیاسی پیشین رئیس‌جمهور، بنیان‌گذار و رئیس هیئت‌مدیره موسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس)، بازتاب گسترده‌ای در میان صاحب‌نظران بین‌المللی پیدا کرد.
صالحی در آن نشست با تفکیک میان جرقه‌های ظاهری و علل ساختاری جنگ‌ها تصریح کرده بود که هر منازعه‌ای دستاویز خاص خود را دارد، اما وجه مشترک تمام آن‌ها فقدان شناخت و آگاهی عمیق طرفین نسبت به یکدیگر است؛ غفلتی که به سوءادراک دامن زده و با همراه شدن لفاظی‌های تحریک‌آمیز، تصمیم‌گیری‌های پرهزینه را تحمیل می‌کند.
تشکیک آلن ایر در کفایت اطلاعات و مفهوم «بازی حاصل‌جمع صفر»
این سخنان با واکنش انتقادی آلن ایر، دیپلمات پیشین آمریکا و پژوهشگر ارشد اندیشکده مؤسسه خاورمیانه (MEI) در شبکه اجتماعی ایکس روبه‌رو شد.
ایر در پیامی با احترام به صالحی نوشت: «با کمال احترام، با جناب آقای دکتر صالحی مخالفم؛ نزاع لزوماً صرفاً تابعی از سوءتفاهم متقابل نیست و دستیابی به “اطلاعات و داده‌های بهتر” پیرامون طرف مقابل نیز ضرورتاً به حل‌وفصل اختلافات منجر نخواهد شد.»
وی با تبیین سرشت تنش میان دو کشور افزود: «این نکته را می‌پذیرم که ایالات متحده و ایران در مقیاسی بزرگ دچار سوءفهم نسبت به یکدیگر هستند و این مسئله دامنه بحران را تشدید می‌کند، اما ماهیت حاصل‌جمع صفر (Zero-Sum) این منازعه حتی در صورت رفع این سوءتفاهم‌ها همچنان پابرجا باقی خواهد ماند.»
صالحی: وظیفه دیپلماسی تعمیق آگاهی و جلوگیری از جنگ است
رئیس بنیاد ایران‌شناسی در بازنشر موضع این دیپلمات آمریکایی، بر ضرورت پایبندی به اصول بنیادین حل منازعه پافشاری کرد.
صالحی در پاسخ نوشت: «با سلام و احترام متقابل به آقای آلن ایر؛ نکته‌ای که بنده بر آن تاکید کرده‌ام این است که هر نزاع و جنگی بهانه ویژه خود را داشته، اما تمامی آن‌ها یک خصلت مشترک دارند که آن هم فقدان شناخت و آگاهی عمیق طرفین نسبت به یکدیگر است؛ وظیفه دیپلماسی دقیقاً تعمیق آگاهی و جلوگیری از نزاع و جنگ است.»
برخی اوقات با شناخت عمیق نیز نزاع اصلی باقی می‌ماند
سخنگوی پیشین فارسی‌زبان وزارت خارجه آمریکا نیز در ریپلای پایانی خود با تایید چارچوب کلی سخنان صالحی، مرز میان سوءفهم روانی و تزاحم منافع عینی را شفاف‌تر کرد.
ایر خاطرنشان ساخت: «با سلام و احترام به جناب آقای دکتر صالحی؛ کاملاً موافقم که وظیفه دیپلماسی تعمیق آگاهی و جلوگیری از نزاع و جنگ است، اما نکته این حقیر فقط این بود که برخی وقت‌ها علی‌رغم رفع سوءتفاهم متقابل و با وجود شناخت و آگاهی عمیق طرفین نسبت به یکدیگر، نزاع اصلی باقی می‌ماند.»
وی در پایان تاکید کرد: «همچنین موافقم که در فضای جنگی و بحران کنونی، سوءتفاهم‌های فراوان و فقدان اعتماد متقابل میان طرفین، فرآیند حل بحران را به غایت دشوار ساخته است.»
۴۲/۲۴