خواب یکی از رفتارهای اساسی و ذاتاً طبیعی انسان است، که بطور مرتب در هر ۲۴ ساعت یک مرتبه اتفاق می‌افتد و در این حالت فرد نسبت به محیط پیرامون خود در خواب به سر می‌برد.
به طور میانگین، هر انسان یک‌سوم از عمر خود را به خواب dedica داده و این بخش از زندگی تأثیر شگرفی بر دو بخش دیگر دارد. مقدار ساعاتی که هر فرد به خواب نیاز دارد، با توجه به سن متفاوت است.
نوزادان به طور متوسط ۱۶ تا ۱۷ ساعت در شبانه‌روز خواب می‌کنند و با افزایش سن، این نیاز به خواب کاهش می‌یابد؛ به طوری که در دوران نوجوانی به ۸.۵ ساعت تقلیل می‌یابد و در بزرگسالی، به دلیل تفاوت‌های فردی، میانگین خواب به حدود ۶.۵ ساعت می‌رسد.
خواب به ما کمک می‌کند تا توانایی‌های شناختی‌مان نظیر حافظه، تفکر و توانایی کلامی را در سطح قابل قبولی حفظ کنیم و هرگونه اختلالی در چرخه خواب می‌تواند باعث نگرانی فرد شود. بیش از ده گونه اختلال خواب وجود دارد که یکی از آنها خواب دیرهنگام است.
در روند خواب، مرحله‌ای پیش از خوابیدن وجود دارد که در آن عضلات شل می‌شوند، ضربان قلب کاهش پیدا می‌کند و دمای بدن پایین می‌آید. برخی افراد ممکن است با تأخیر به این مرحله برسند و هنگام رو به خواب رفتن دچار مشکل شوند.
نشانه‌های اختلال خواب دیرهنگام شامل:
ـ تلاش مکرر برای خوابیدن زودتر و عدم موفقیت در این امر
ـ تاخیر در خواب رفتن (بیش از دو ساعت)
ـ دشواری شدید و طولانی در بیدار شدن همراه با احساس گیجی در صبح
ـ خواب‌آلودگی شدید در اوایل روز
طبق آمار، ۱۷ درصد از افراد با اختلال خواب دیرهنگام درگیر هستند و این مشکل در ۷ درصد از جوانان نیز مشاهده می‌شود. این نشانه‌ها معمولاً در دوران نوجوانی یا اوایل بزرگسالی بروز پیدا می‌کند و روند این اختلال معمولاً دائمی بوده و بیشتر از سه ماه به طول می‌انجامد و شدت آن غالباً در بزرگسالی افزایش می‌یابد.
تغییر در برنامه‌های کاری یا تحصیلی که نیاز به بیدار شدن زودهنگام دارد، می‌تواند این اختلال را تشدید کند.
از عواقب این اختلال می‌توان به خواب‌آلودگی زیاد در طول روز و گیجی صبحگاهی اشاره کرد که در ابتلا به این اختلال شایع است.
برای درمان، ابتدا نیاز به تشخیص دقیق است و باید توجه داشت که خواب دیرهنگام می‌تواند نشانه‌ای از اختلال افسردگی یا سایر اختلالات شخصیتی و اضطرابی نیز باشد.
همچنین، شیوع این اختلال در نوجوانان ممکن است با تغییرات هورمونی مرتبط با دوران بلوغ در ارتباط باشد، لذا بررسی مسائل مرتبط با سن و تغییرات هورمونی نیز اهمیت دارد. پس از تشخیص، مداخلات درمانی آغاز می‌شود و در صورت وجود اختلالات همزمان، درمان‌ها به صورت ترکیبی انجام خواهد شد.
در فرآیند درمان، اصلاح سبک زندگی و فعالیت بدنی مرتب، به ویژه تمرینات هوازی نیز می‌تواند در بهبود وضعیت فرد مؤثر باشد.