فیبرومیالژیا یک سندروم مزمن است که با درد در نقاط خاص بدن، سفتی مفاصل در هنگام حرکت، احساس خستگی، اختلال در خواب، افسردگی و اضطراب همراه می‌باشد. این اختلال، به بروز دردهای گسترده و عمومی در بدن، مشکلات خواب، خستگی و اختلالات خلقی منجر می‌شود. افراد مبتلا به این بیماری به دلیل پردازش غیرطبیعی و حساسیت بالای مغز نسبت به درد، معمولاً بیشتر از سایرین به درد احساس حساسیت می‌کنند.
علائم سندروم فیبرومیالژیا
فیبرومیالژیا می‌تواند علائم متنوعی را در افراد مختلف ایجاد کند و این علائم می‌توانند در هر سنی بروز نمایند؛ هرچند که عمدتاً در افراد بین ۳۰ تا ۵۰ سالگی مشاهده می‌شوند. اما درد منتشر در بدن، بارزترین علامت این بیماری است.
سه علامت مهم فیبرومیالژیا به شرح زیر است:
درد منتشر در بدن
درد منتشر بیانگر دردی است که هر دو طرف بدن را تحت تأثیر قرار داده و می‌تواند نواحی بالایی و پایینی را شامل شود. اگرچه در برخی نواحی ممکن است شدت درد بالاتر باشد.
برای تشخیص فیبرومیالژیا، این درد باید حداقل به مدت ۳ ماه وجود داشته باشد.
خستگی
افراد مبتلا به فیبرومیالژیا، علیرغم اینکه ممکن است مدت زیادی خوابیده باشند، اما در زمان بیداری همچنان احساس خستگی می‌کنند.
اختلالات شناختی
این اختلال، که به اصطلاح «مه مغزی» شناخته می‌شود، به مشکلاتی در تفکر، تمرکز، توجه و حافظه اشاره دارد.
دیگر علائم این بیماری شامل:
سفتی عضلات و مفاصل پس از بیدار شدن از خواب
سردرد
الگوی خواب نامنظم
احساس سوزن سوزن شدن یا بی‌حسی در دست‌ها و پاها
سندرم پای بی‌قرار
حساسیت نسبت به دماها (گرما و سرما)
سندرم روده تحریک‌پذیر
اضطراب
استرس
اختلالات ریتم قلب
مشکلات مرتبط با مثانه
اختلال در مفصل فک تحتانی
افزایش وزن ناگهانی
علل ایجاد فیبرومیالژیا
جزئیات دقیقی درباره علت ایجاد این سندروم در دست نیست، اما می‌توان عوامل متفاوتی همچون سیستم عصبی مرکزی، هورمون‌ها، انتقال‌دهنده‌های عصبی، سیستم ایمنی، محرک‌های بیرونی، و جنبه‌های روانی را به عنوان عوامل مؤثر بر این بیماری اشاره کرد. همچنین سابقه ابتلا به برخی عفونت‌ها می‌تواند به بروز یا تشدید علائم فیبرومیالژیا منجر شود.
درمان فیبرومیالژیا چگونه است؟
با اینکه منبع دقیق ایجاد فیبرومیالژیا مشخص نیست، پزشکان معمولاً با استفاده از ترکیبی از روش‌های درمانی اقدام به مدیریت این بیماری می‌کنند. این درمان‌ها شامل:
درمان‌های دارویی، ورزش و … می‌باشد. درد که بارزترین علامت فیبرومیالژیا محسوب می‌شود، در اکثر زوایای بدن وجود دارد و شدت آن در هر فرد می‌تواند متفاوت باشد. به عبارت دیگر، درد ناشی از فیبرومیالژیا منتشر بوده و باید دست‌کم به مدت ۳ ماه طول بکشد.
فیبرومیالژیا چه عوارضی دارد؟
این بیماری ممکن است باعث ایجاد درد، ناتوانی و کاهش کیفیت زندگی شود. همچنین ابتلا به فیبرومیالژیا می‌تواند به مشکلات زیر منجر شود:
احتمال بستری شدن در افراد مبتلا به فیبرومیالژیا نسبت به دیگران دو برابر بیشتر است.
میزان ابتلا به افسردگی در این افراد سه برابر بیش از عموم مردم است.
نرخ مرگ و میر ناشی از خودکشی و جراحات در بین بیماران فیبرومیالژیا بیش از دیگران است، اگرچه می‌توان گفت که میزان کلی مرگ و میر در بزرگسالان مبتلا به این بیماری مشابه دیگر افراد جامعه می‌باشد.
این بیماران به طور برجسته‌تری به سایر بیماری‌های روماتیسمی مبتلا می‌شوند. فیبرومیالژیا معمولاً با انواع مختلفی از آرتریت، نظیر آرتروز، آرتریت روماتوئید، و بیماری لوپوس همراه است.
چه عواملی فیبرومیالژیا را تشدید می‌کنند؟
در زندگی برخی افراد، علائم فیبرومیالژیا پس از یک واقعه ناخوشایند و تنش‌زا جسمی یا روانی آغاز می‌شود؛ به عنوان مثال، یک تصادف جدی.
علاوه بر این، کسانی که با اختلال استرس پس از سانحه دست و پنجه نرم می‌کنند، بیشتر در معرض ابتلا به فیبرومیالژیا قرار دارند. به نظر می‌رسد وجود یک زمینه وراثتی نیز در ایجاد فیبرومیالژیا نقش دارد.
پیشگیری از بیماری فیبرومیالژیا
به دلیل نامشخص بودن مکانیسم ایجاد فیبرومیالژیا، هیچ روش تضمینی برای پیشگیری یا حذف آن وجود ندارد. مراقبت از خود برای مدیریت علائم و نشانه‌های این بیماری و حفظ کیفیت زندگی بسیار حیاتی است.
تأمین سلامت عمومی بدن از طریق اقدامات زیر به کاهش شدت علائم فیبرومیالژیا کمک خواهد کرد:
کنترل استرس
رعایت رژیم غذایی مناسب و ورزش منظم
خواب کافی
تشخیص به موقع این بیماری به ما و پزشک معالج کمک می‌کند تا بتوانیم به مدیریت هرچه سریع‌تر این بیماری پرداخته و کیفیت زندگی خود را بهبود ببخشیم.
جمال شمس، استاد روانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، در گفت‌وگو با خبرنگار سلامت خبرگزاری فارس به پرسش «بیماری فیبرومیالژیا چیست؟» پاسخ داد و بیان کرد: این بیماری بدون علت مشخصی به وجود می‌آید و درد مزمن در نقاط مختلف بدن را به همراه دارد و دلایل متنوعی برای آن مطرح شده است.
او افزود: مسائل مرتبط با عضلات، اختلالات بافت همبند و جنبه‌های روانشناختی از جمله عواملی هستند که این بیماری را به دنبال دارد؛ ضمن اینکه بیشتر در اواخر دوران جوانی و میانسالی افراد را تحت تاثیر قرار می‌دهد و با توجه به دلایل متعدد، دردهای مداومی را ایجاد کرده و افراد مجبور به مراجعه به پزشکان متعدد می‌شوند.
این استاد روانپزشکی خاطر نشان کرد: درمان این بیماری نیازمند رویکرد چند تخصصی است و بهترین نتایج معمولاً در کلینیک‌های چند تخصصی حاصل می‌شود و معمولاً بیماران به الروماتولوژست و متخصصین درد مراجعه می‌کنند.
شمس ادامه داد: افرادی که مبتلا هستند علاوه بر درد، با مشکلاتی در سایر سیستم‌های بدن مواجهند و از لحاظ خلق و خو نیز دچار تغییراتی می‌شوند و علائم جسمی افسردگی مانند خستگی و اختلال شناختی را تجربه می‌کنند.
او در پایان اشاره کرد: درمان این بیماری یک فرایند پیچیده است.