شکلگیری خستگی و اضافه وزن از مشکلات متداولی است که عموماً بسیاری از افراد با آن دست و پنجه نرم میکنند. این علائم عموماً به عنوان نتایج طبیعی استرس و کمبود خواب شناخته میشوند، اما ممکن است به دلیل وجود یک بیماری زمینهای نیز باشد. در این مقاله از دیجیکالا مگ، به بررسی رایجترین دلایل خستگی و افزایش وزن ناخواسته خواهیم پرداخت. با ما همراه باشید.
۱. کمکاری تیروئید
کمکاری تیروئید یا هیپوتیروئیدیسم زمانی رخ میدهد که غده تیروئید قادر به تولید هورمونی به اندازه کافی نیست. این عدم فعالیت منجر به کاهش متابولیسم بدن و در پی آن، افزایش وزن و خستگی میشود. سایر نشانههای کمکاری تیروئید شامل:
بیحسی و سوزنسوزن شدن در دستها
یبوست
درد در عضلات و بدن
افزایش سطح کلسترول خون
عدم تحمل سرما
خشکی و زبری پوست و مو
کاهش میل جنسی
قاعدگیهای مکرر و سنگین
افتادگی یا پفکردگی پلک
صدای ضعیف و خشن
کاهش حافظه
برای درمان کمکاری تیروئید معمولاً داروهایی تجویز میشود تا هورمونهای تیروئید جبران شوند. مصرف بیش از حد این داروها میتواند سطح هورمونهای تیروئید را بالا ببرد و منجر به خستگی، افزایش اشتها و در نتیجه افزایش وزن شود. بنابراین رعایت پزشک در طول درمان از اهمیت ویژهای برخوردار است.
۲. سندرم تخمدان پلیکیستیک
سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) زمانی به وجود میآید که تعادل هورمونهای جنسی در زنان برهم بریزد. در افرادی که مبتلا به PCOS هستند، افزایش وزن و دشواری در لاغر شدن به وضوح دیده میشود. این افزایش وزن معمولاً ناشی از مقاومت به انسولین است.
سلولهای بدن با جذب گلوکز از خون، آن را به نوعی انرژی تبدیل میکنند. در افراد مبتلا به مقاومت به انسولین، سلولها قادر به جذب گلوکز با کمک این هورمون نیستند که منجر به افزایش قند خون میشود. در نتیجه، تولید انسولین توسط بدن نیز افزایش مییابد که میتواند به چاقی و دیابت نوع ۲ منجر شود.
بهعلاوه، خستگی نیز در زنان مبتلا به PCOS شایع است. دیگر علائم این سندرم میتواند شامل:
قاعدگیهای نامنظم یا ناپدید شدن قاعدگی
ناباروری
افزایش کلسترول خون
علائم مربوط به افزایش هورمونهای مردانه (مانند رشد بیش از حد مو در صورت، بازوها، سینه و ناحیه شکم)
افسردگی
هیچ درمان خاصی برای PCOS وجود ندارد، اما بیماران میتوانند با استفاده از داروها علائم خود را بهبود ببخشند. درمانهای مرتبط شامل:
داروی متفورمین که قند خون را کاهش میدهد.
قرصهای پیشگیری از بارداری
هورموندرمانی با پروژسترون
درمانهای ناباروری مانند لقاح آزمایشگاهی (IVF)
همچنین، پیروی از یک رژیم غذایی سالم و مصرف غذاهای طبیعی و فرآورینشده نظیر ماهی، سبزیجات برگ سبز تیره و غذاهای غنی از فیبر میتواند به کنترل برخی از علائم PCOS کمک کند.
۳. افسردگی
افسردگی (اختلال افسردگی عمده) یک اختلال روحی است که احساس غم و اندوه بر عملکرد فرد تأثیر میگذارد. افراد مبتلا به افسردگی معمولاً با خستگی مزمن مواجهند. متأسفانه، یکی از عوارض جانبی معمول داروهای ضدافسردگی، بهخصوص مهارکنندههای انتخابی بازجذب سروتونین (SSRI)، ایجاد خستگی است.
علاوه بر این، ممکن است اشتهای فرد دچار تغییراتی شود که به تناسب با رفتار غذایی او میتواند منجر به کاهش یا افزایش وزن شود. آمار نشان میدهد که تقریباً ۴۳ درصد از افراد افسرده چاق هستند و احتمال چاقی در افراد افسرده به مراتب بیشتر از کسانی است که افسردگی ندارند.
به جز خستگی و افزایش وزن، افسردگی علائم دیگری را نیز شامل میشود:
از دست دادن علاقه به فعالیتهایی که قبلاً از آنها لذت میبردید.
مشکلات خواب یا خوابآلودگی زیادی
کندی در حرکات یا گفتار
احساس بیارزشی یا گناه
مشکلات در فکر، تمرکز یا تصمیمگیری
فکر کردن به مرگ یا خودکشی
برای درمان افسردگی میتوان از رواندرمانی، دارودرمانی و تغییر سبک زندگی کمک گرفت.
۴. بیخوابی
بیخوابی نوعی اختلال خواب است که خواب رفتن را دشوار میکند یا فرد را در طول شب بیدار میسازد. زمانی که یک شخص به دلیل بیخوابی بهاندازه کافی نمیخوابد، بهطور طبیعی احساس خستگی کرده و درگیر آن میشود. این اختلال خواب همچنین با افزایش وزن و چاقی ارتباط دارد، زیرا:
بر احساس گرسنگی تأثیر میگذارد.
تحقیقات نشان دادهاند که نتایج کمبود خواب در بدن تقریباً مشابه فعالسازی سیستم اندوکانابینوئید (ECS) است که در تنظیم اشتها و سطوح انرژی نقش اساسی دارد. این مطالعه حاکی از آن است که در بعدازظهرها، سطح ECS در افرادی که کمخواب بودهاند، افزایش مییابد. این افزایش سطح تقریباً همزمان با احساس گرسنگی و افزایش اشتها در این اشخاص بود که آنها را به مصرف میان وعدههای ناسالمتر ترغیب میکرد.
با افسردگی مرتبط است.
بیخوابی با دیگر مشکلات، از جمله افسردگی، در ارتباط است که میتواند به خستگی و افزایش وزن ناخواسته منجر شود. بیخوابی یکی از نشانههای تشخیص اختلال افسردگی عمده است، زیرا تقریبا ۹۰ درصد افراد مبتلا به افسردگی با بیخوابی یا خوابآلودگی خلال روز مواجه هستند.
۵. یائسگی
یائسگی زمانی به وقوع میپیوندد که قاعدگیها برای ۱۲ ماه متوالی متوقف میشوند. این حالت عموماً بعد از ۴۵ سالگی رخ داده و در این مدت، تولید دو هورمون استروژن و پروژسترون به طور قابل توجهی کاهش مییابد.
افزایش وزن
در دوران پیشیائسگی، سطح استروژن آغاز به کاهش میکند که تغییرات هورمونی، متابولیسم بدن را تحت تأثیر قرار میدهد. به همین دلیل حتی اگر فرد رژیم غذایی سلامت را ادامه دهد، احتمال افزایش وزن او بسیار بالا خواهد بود.
خستگی
خستگی در افرادی که در آستانهی یائسگی قرار دارند، بسیار شایع است، زیرا هر دو هورمون استروژن و پروژسترون نقش بسزایی در خواب دارند. استروژن میتواند سروتونین و دیگر نوروترنسمیترها (پیامرسانهای شیمیایی) را متابولیزه کند که بر چرخه خواب و بیداری تأثیر میگذارند. استروژن کمک میکند تا دمای بدن در شب پایینتر بماند، و به همین دلیل برای خواب مناسب است.
بهعلاوه، گرگرفتگی یا تعریق شبانه که در حین خواب به وقوع میپیوندد، میتواند احساسات ناخوشایندی را ایجاد کند که خواب را مختل کرده و به بیخوابی منتهی شود.
سایر علائم
دیگر نشانههای مرتبط با یائسگی شامل:
تغییر در چرخههای قاعدگی (کوتاهتر یا طولانیتر شدن دوره قاعدگی، افزایش یا کاهش مقدار خونریزی و تغییر فاصله زمانی بین دو پریود)
گرگرفتگی و تعریق شبانه
خشکی واژن
نوسانات خلقی
کاهش موهای سر و افزایش موهای صورت
گاهی اوقات پزشکان توصیه به درمان با استروژن یا ترکیب استروژن و پروژسترون برای تسکین گرگرفتگی، تعریق شبانه و تغییرات خلقی میکنند. داروهای غیرهورمونی نیز میتوانند به کاهش افسردگی و اضطراب و رفع خشکی واژن کمک کنند.
۶. بیماری کوشینگ
بیماری کوشینگ یک اختلال غدد درونریز است که در آن سطح هورمون کورتیزول (هورمون استرس) در بدن افزایش مییابد. ترشح هورمون آدرنوکورتیکوتروپین (ACTH) از غده هیپوفیز موجب تولید کورتیزول میشود. در برخی موارد، وجود تومور در غده هیپوفیز باعث افزایش تولید کورتیزول میشود.
در اکثر موارد، افزایش وزن به عنوان اولین علامت بیماری کوشینگ ظاهر میشود، زیرا افزایش کورتیزول میتواند بر میزان چربی بدن و الگوی توزیع آن تأثیر بگذارد. در افراد مبتلا به این بیماری، چربی بیشتر در ناحیه صورت، قسمت میانی و بالای کمر و میان شانهها تجمع مییابد.
بهعلاوه، بیماران مبتلا به کوشینگ با خستگی شدید روبرو میشوند. دیگر نشانههای این بیماری میتواند شامل:
ضعف عضلانی
استخوانهای نازک و شکننده که به زودی به پوکی استخوان منجر میشوند
کاهش عملکرد سیستم ایمنی
نوسانات خلقی
مشکلات در تمرکز و حافظه
افزایش فشار خون
نازک شدن پوست که میتواند به کبودی و ترکهای پوستی منجر گردد
اختلال در تنظیم قند خون که خطر ابتلا به دیابت را افزایش میدهد
رشد غیر عادی مو در صورت
اگر وجود تومور در غده هیپوفیز موجب بروز کوشینگ باشد، نیاز است که به همراه درمانهای پرتودرمانی و شیمیدرمانی، جراحی نیز برای برداشت آن انجام شود. پزشک ممکن است داروهای مهارکننده هورمون را برای کاهش سطح کورتیزول تجویز کند.
۷. استفاده از داروها
چندین نوع از داروها میتوانند به افزایش وزن منجر شوند؛ از جمله:
داروهای مخصوص دیابت
داروهای ضدروانپریشی مانند لیتیوم
داروهای ضدافسردگی
داروهای مربوط به صرع
استروئیدها (کورتونها)
داروهای پیشگیری از بارداری
داروهای کاهنده فشار خون
داروهای ضدافسردگی، داروهای کاهنده فشار خون و برخی داروهای ضدتشنج و آنتیهیستامینها میتوانند باعث ایجاد خستگی شوند.
۸. نارسایی احتقانی قلب
افرادی که مبتلا به نارسایی احتقانی قلب (CHF) هستند، قلبشان قادر به پمپاژ مقدار کافی خون به سایر قسمتهای بدن نیست. این امر میتواند سبب انباشت آب و مایعات در بدن افراد مبتلا گردد. افزایش وزن ناگهانی (۱ تا ۱.۳ کیلوگرم در ۲۴ ساعت یا ۲.۲ کیلوگرم در چند هفته) میتواند نشانهای از احتباس مایعات باشد و احتمالاً به نارسایی احتقانی قلب اشاره دارد.
نارسایی احتقانی قلب میتواند باعث خستگی شود، زیرا در این حالت قلب قادر به فراهم آوردن خون و اکسیژن کافی برای مغز نیست. دیگر علائم CHF شامل:
تنگی نفس
ضعف پا
سرگیجه، گیجی یا دشواری در تمرکز
ضربات قلب نامنظم یا تند
درمان CHF بر کاهش علائم و جلوگیری از آسیب بیشتر به قلب متمرکز میشود و معمولاً شامل تغییر در سبک زندگی و مصرف داروهایی برای کاهش احتباس مایعات و بهبود عملکرد قلب است.
کلام پایانی
عوامل متعددی میتوانند به خستگی و افزایش وزن ناخواسته منجر شوند، از جمله مشکلات هورمونی، بیخوابی، افسردگی و یائسگی. از آنجایی که خستگی و افزایش وزن از علائم شایع بسیاری از بیماریها هستند، شناسایی دلیل اصلی این علائم بسیار حائز اهمیت است. تنها در این صورت است که میتوانیم اقدام به درمان این علائم نماییم.
اگر با خستگی و افزایش وزن غیرقابل توجیه مواجه هستید، به محض امکان به پزشک مراجعه کنید تا بیماری زمینهایتان شناسایی و درمان شود. تشخیص بهموقع به درمان سریعتر و بهبود کیفیت زندگیتان کمک خواهد کرد.
بهداشتنیوز