«جوکول» نوعی تنقلات است که از برنج نارس در استان گیلان تهیه می‌شود و در فرهنگ استان گیلان نشان‌دهنده سرسبزی و برکت به شمار می‌آید. به همین دلیل «مهارت تهیه جوکول و کارکردهای فرهنگی آن» به‌عنوان یکی از میراث‌های ناملموس استان گیلان در فهرست آثار ثبت شده است.
سپیده آشفته‌پور ـ مسئول ثبت میراث ناملموس استان گیلان ـ در گفت‌و‌گو با ایسنا در مورد «مهارت تهیه جوکول و کارکردهای فرهنگی آن» اظهار داشت: امروزه نقش غذا در زندگی انسان فراتر از یک نیاز فیزیولوژیک رفته و ابعاد اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی پیدا کرده است. بنابراین، با توجه به اهمیتی که برنج در فرهنگ گیلان دارد، بررسی آداب فرهنگی مرتبط با آن امری ضروری است. برنج از مهم‌ترین محصولات کشاورزی گیلان به شمار می‌آید و زیرساخت اقتصادی خانواده و جامعه را تشکیل می‌دهد. کشت برنج از دیرباز یکی از ارکان حیاتی اقتصاد کشاورزی و همچنین یکی از اصلی‌ترین مواد غذایی گیلانی‌ها به ویژه در فرهنگ‌های محلی بوده است. به همین دلیل، برنج و فرآیند برنج‌کاری در فرهنگ مردم گیلان نقش قابل توجهی داشته و در داستان‌ها و ترانه‌های گیلکی نیز به تصویر کشیده شده است. تأثیر گسترده این دانه کوچک را می‌توان در ابعاد مختلف زندگی مادی و معنوی برنجکاران گیلانی مشاهده کرد. از این رو، تحقیق و حمایت از این فرهنگ یا میراث فرهنگی می‌تواند به حفظ تنوع غذایی و نگهداری آثار معنوی و دانش بومی منجر شود.
او افزود: «جوکول» برنج نارس و معطر به حساب می‌آید و در واقع نوبرانه‌ای از برنج است که رنگی سبز متمایل به زرد دارد. واژه «جوکول» در زبان گیلکی از ترکیب دو بخش تشکیل شده است و «جو» به معنای برنج و «کول» به معنای نارس بوده و در فرهنگ استان گیلان به عنوان نشانی از سرسبزی و برکت قرار دارد. گیلانی‌ها پس از فرآوری این محصول، آن را به عنوان تنقلات مصرف می‌کنند.
آشفته‌پور افزود: جوکول از برنج شَلتوک ((برنج پوست‌نگرفته)) تهیه می‌شود. در این فرآیند، کشاورز خوشه‌هایی از بهترین برنج را از ساقه جدا کرده و دانه‌های آن را با وسیله‌ای به نام «کولوشدار» به آرامی بر روی آتش برشته می‌کند تا مغز شیری برنج خشک شود، سپس آن را در پادنگ می‌کوبد یا بین دو کف دست مالش می‌دهد. برنجی که در این مرحله پوست کنده می‌شود، «جوکول» نام دارد. این محصول عطری خوشبو دارد و باید به‌سرعت مصرف شود چرا که در غیر این صورت سفت می‌شود.
مسئول ثبت میراث ناملموس استان گیلان همچنین اشاره کرد که «جوکول» به دو صورت ساده و فرآوری‌شده مصرف می‌شود. در نوع دوم یا فرآوری‌شده، جوکول با مقدار کمی گلاب، شکر، دارچین و احتمالا مغز گردوی خرد شده مخلوط و مصرف می‌شود.
آشفته‌پور همچنین به چیدن جوکول که در اواسط مردادماه اتفاق می‌افتد، اشاره کرد و گفت: به این عمل «جوکول‌گیری» می‌گویند. در گذشته، گیلانی‌ها «جوکول» را به عنوان هدیه یا سوغاتی نزد بزرگترها و دیگر دوستان یا آشنایان در شهر می‌بردند و در عوض هدیه‌ای دریافت می‌کردند. این کار به این صورت انجام می‌شد که مقداری از جوکول را در یک دستمال ابریشمی می‌ریختند و لبه‌های دستمال را می‌بستند و به عنوان سوغات می‌بردند. سوغاتی که دریافت می‌شد نیز به‌عنوان کادو، پارچه‌ای در همان دستمال گذاشته می‌شد و به زارع یا همسرش هدیه می‌شد.
مسئول ثبت میراث ناملموس استان گیلان با اعلام این‌که «مهارت تهیه جوکول و کارکردهای فرهنگی آن» با شماره ثبت ۲۴۹۶ در دی‌ماه سال ۱۴۰۰ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است، خاطرنشان کرد که برداشت جوکول نشانه‌ای از نزدیک شدن به زمان برداشت محصول برنج و پایان یک دوره تلاش‌های کشاورزن و خانواده‌اش محسوب می‌شود.