بسیاری از کارشناسان در تلاش‌اند تا عوامل خطرزای مرتبط با افزایش احتمال ابتلا به زوال عقل و در particular بیماری آلزایمر را شناسایی کنند. این رویکرد بسیار مفید است، زیرا هر چه اطلاعات بیشتری در مورد این خطرات داشته باشیم، به‌راحتی قادر به پیشگیری از بروز این بیماری خواهیم بود.
بر اساس گزارش «وب ام دی»، درمانی برای زوال عقل شناسایی نشده و برآورد می‌شود که ۱۰ درصد از افراد بالای ۶۵ سال در ایالات متحده به این بیماری مبتلا هستند که از این تعداد، ۶.۷ میلیون نفر به آلزایمر دچارند.
بنابر اظهارات متخصصان، انتظار می‌رود که این آمار در سال‌های آینده افزایش یابد.
داروی «لکانمب» به عنوان درمانی برای مراحل اولیه بیماری آلزایمر، امسال از سوی سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA) تأیید شده است. اما برای افرادی که از نظر شناختی در وضعیت نرمال هستند و به دنبال راهکارهایی برای پیشگیری از زوال عقل هستند، چه گزینه‌هایی وجود دارد؟
تعدادی از متخصصان تحقیقات فراوانی را در راستای شناسایی عوامل خطرزای مرتبط با زوال عقل یا آلزایمر به انجام رسانده‌اند، اما همچنان به مطالعات بیشتری در این زمینه نیاز است.
طبق آمار رسمی، فعلاً بیش از ۵۵ میلیون نفر در سطح جهانی از زوال عقل رنج می‌برند و هر سال تقریباً ۱۰ میلیون مورد جدید ابتلا به این عارضه گزارش می‌شود.
آمارهای ارائه‌شده توسط سازمان جهانی بهداشت (WHO) نیز حاکی از این است که بیش از ۶۰ درصد مبتلایان به زوال عقل از کشورهای با درآمد کم یا متوسط هستند.
این سازمان همچنین بیان کرده است که زوال عقل اصطلاحی کلی برای چندین بیماری است که بر روی حافظه، تفکر و توانایی انجام کارهای روزمره تأثیر می‌گذارند و آلزایمر، یکی از شایع‌ترین انواع این اختلالات به شمار می‌رود.
سازمان جهانی بهداشت تأکید می‌کند که این بیماری به تدریج وخیم‌تر می‌شود و عمدتاً افراد مسن را هدف قرار می‌دهد، با این حال تمام کسانی که به سن بالا می‌رسند به آن مبتلا نمی‌شوند.
مهم‌ترین عوامل ممکن که با خطر ابتلا به آلزایمر یا زوال عقل مرتبط هستند، شامل:
– آلودگی هوا
– کاهش دفعات اجابت مزاج
– ابتلا به دیابت نوع دو در سنین جوانی
– افسردگی
– صرع
– فشار خون بالا
– درد مزمن
– آپنه خواب
– سطح پایین ویتامین دی در بدن
– مشکلات بینایی
– پاهای بی‌قرار
– مصرف الکل
– از دست دادن حس بویایی
– سلامت ضعیف استخوان‌ها
– کم شنوایی
– استفاده از قرص‌های خواب‌آور
– استعمال ملین (ملین ماده یا دارویی است که به منظور افزایش اجابت مزاج برای جلوگیری یا رفع یبوست به کار می‌رود)
– اضافه وزن و چاقی
– زمین‌خوردن و افتادن
– تغییرات در سطح کلسترول
– داروهای ریفلاکس بدون نسخه (اُ تی سی)
– کابوس‌های مداوم در دوران کودکی
– درمان جایگزینی هورمون برای زنان جوان‌تر
– مسمومیت‌های ناشی از آلومینیوم، منگنز و مسمومیت‌های غذایی
علاوه بر این، «امیلی مک‌دونالد»، دانشجوی دکترای علوم اعصاب، سه فعالیتی را که به‌طور روزانه برای بهبود سلامت مغز خود انجام می‌دهد و پیشنهاد می‌کند، به شرح زیر مطرح می‌کند:
– در صبح‌ها تلفن خود را خاموش کنید.
– افکار مثبت داشته باشید.
– از مصرف غذاهای فرآوری‌شده دوری کنید.
همچنین، دکتر «جیسون شپرد»، دانشیار عصب‌شناسی در دانشگاه «یوتا» و «تالیا لرنر»، استادیار علوم اعصاب در دانشگاه «نورت‌وسترن»، به نشریه «اینسایدر» توصیه‌هایی عملی برای حفظ سلامت مغز مطرح کرده‌اند که عبارتند از:
۱ــ خواب کافی داشته باشید
دکتر شپرد بیان می‌کند: ایجاد عادت خواب مؤثر، یعنی شش تا هشت ساعت خواب شبانه، یکی از بهترین اقداماتی است که می‌توانید برای سلامت مغز خود انجام دهید.
خواب به تقویت انعطاف‌پذیری مغزو توانایی آن برای تطبیق با موقعیت‌ها و تجربیات جدید کمک می‌کند. نتایج تحقیقات حاکی از آن است که تطبیق مغز با چالش‌های تازه، کارایی و عملکرد شناختی آن را با افزایش سن بهبود می‌بخشد.
۲ــ بهبود گردش خون قلب
این عصب‌شناس روزانه با ورزش تلاش می‌کند تا سلامت مغز خود را حفظ کند، چرا که ورزش منظم جریان خون به مغز را افزایش می‌دهد. به واقع، یک قلب قوی از طریق گردش خون کافی به مغز کمک می‌کند تا عملکرد بهینه خود را حفظ نماید.
تحقیقات نشان می‌دهد افرادی که به طور منظم ورزش می‌کنند، کمتر با خطر ابتلا به آلزایمر مواجه‌اند. علاوه بر این، ورزش می‌تواند ابتلا به آلزایمر یا کاهش قابلیت شناختی مغز را که با افزایش سن ممکن است ایجاد شود، به تأخیر بیندازد.
توصیه می‌شود هفته‌ای ۱۵۰ دقیقه ورزش کنید، اما هر حرکتی که انجام دهید بهتر از هیچ است.
۳ــ با دوستان خود وقت بگذرانید
به گفته دکتر لرنر، تنهایی می‌تواند به سلامت روان، سلامت عاطفی و سلامت مغز آسیب بزند. ارتباط با دیگران از اهمیت بالایی برخوردار است. به طور کلی، افرادی که دارای ارتباط اجتماعی گسترده هستند، عمر طولانی‌تری دارند. سپری کردن زمان با دیگران به زندگی عاطفی ما کمک زیادی می‌کند و به نوبه خود بر سلامت مغز نیز تأثیر مثبتی خواهد گذاشت.
مطالعات نشان می‌دهد ارتباطات اجتماعی قوی به کاهش علائم افسردگی و اضطراب کمک می‌کند و به افراد یاری می‌رساند تا با چالش‌های زندگی بهتر کنار بیایند.
البته لرنر یادآور می‌شود برقراری ارتباط با دیگران می‌تواند بنابر سن افراد چالش‌هایی نیز به همراه داشته باشد. او توصیه می‌کند که با استفاده از رسانه‌های اجتماعی و اپلیکیشن‌های پیام‌رسان، حتی اگر دوستانی در دوردست دارید، می‌توانید ارتباط خود را با عزیزان حفظ کنید.
۴ــ تجربیات جدید را امتحان کنید
قرار گرفتن در معرض افراد، مکان‌ها و چالش‌های جدید می‌تواند نشاط ذهن را حفظ کند و بر انعطاف‌پذیری مغز تأثیر مثبت بگذارد و آن را تقویت کند.
در این زمینه، دکتر شپرد با سفر به جاهای جدید و آشنایی با فرهنگ‌های متفاوت تجربه‌های جدیدی کسب می‌کند. همچنین او از فعالیت‌های سرگرم‌کننده‌ای مثل عکاسی و گوش دادن به موسیقی کلاسیک، که متفاوت از شغل او به عنوان محقق و استاد است، لذت می‌برد؛ زیرا تجربه فعالیت‌های جدید لزوما به معنای صرف هزینه نمی‌باشد.
این فعالیت می‌تواند حتی شامل حل یک پازل دشوار باشد که قبلاً امتحان نکرده‌اید. همچنین، ورود به جمع‌های جدید مغز را ترغیب می‌کند که با افراد مختلف سازگاری یابد.
۵ــ رژیم غذایی متعادل و سالم داشته باشید
غذاهای فرآوری‌شده با افزایش خطر ابتلا به آلزایمر و زوال عقل ارتباط نزدیکی دارند. مطالعات بسیاری نشان داده‌اند که غذاهای بسیار فرآوری‌شده، مانند غذاهای نیمه‌آماده یا سیب‌زمینی سرخ‌کرده، نه‌تنها برای سلامت جسمی مضر هستند بلکه می‌توانند خطر ابتلا به بیماری‌هایی چون دیابت و سطح کلسترول بالا یا فشار خون بالا را افزایش دهند.
در ابتدا، لرنر تاکید می‌کند که در صورت داشتن فشار خون بالا، احتمال بیشتری برای ابتلا به مشکلات مغزی مانند سکته یا زوال عقل وجود دارد. به همین دلیل، می بایست آگاه باشید که غذاهای فرآوری‌شده می‌توانند سلامت مغز شما را تحت تأثیر منفی قرار دهند. برای حفظ سلامت مغز و بدن، از این نوع غذاها دوری کرده و تلاش کنید رژیم غذایی کاملی شامل میوه‌ها، سبزیجات، گوشت لخم و غلات کامل را دنبال کنید.
لرنر خاطرنشان می‌کند: مغز شما از جهات بسیاری از بدن‌تان جدایی ندارد؛ بنابراین آنچه برای بدن مفید است، برای مغز هم مفید خواهد بود.