ایران برای چهارمین سال متوالی تحت تأثیر خشکسالی قرار دارد.
«فیروز قاسم‌زاده» با اشاره به هشدارهای مربوط به بارندگی در روزهای آینده، گفت: در این هفته دو سامانه جوی مناطق شمالی و شمال غربی کشور را تحت تأثیر قرار خواهند داد. اگرچه بارش برف مناسبی دردسترس خواهد بود، اما قادر به جبران کمبود بارش‌های فصل پاییز نخواهد بود.
به نقل از شرکت مدیریت منابع آب ایران، وی تصریح کرد: این سامانه‌های جوی به مراتب نیرومندتر از سامانه‌های بارشی که انتظار می‌رود در فصل زمستان رخ دهند، نیستند و به جز برخی استان‌ها همچون آذربایجان غربی و مازندران که بارش مناسبی خواهند داشت، برای دیگر استان‌های کشور بارش قابل توجهی پیش‌بینی نمی‌شود.
سخنگوی صنعت آب، ادامه کم‌بارشی‌ها در پاییز و زمستان امسال را ناشی از تغییرات اقلیمی دانست و گفت: این تغییرات اثرات جدی بر روی سامانه‌های بارشی گذاشته و نتایج آن در سال جاری به‌صورت خشکسالی برای ایران نمایان می‌شود و این کشور چهارمین سال است که با این پدیده مواجه است.
قاسم‌زاده اضافه کرد: به‌طور میانگین، ایران هر دهه نزدیک به نیم درجه سانتی‌گراد گرم‌تر می‌شود و این افزایش دما به‌شدت بر بارش‌ها و به‌تبع آن بر منابع آبی قابل تجدید تأثیر می‌گذارد.
وی همچنین به ضرورت اجرای دقیق طرح‌ها و برنامه‌های سازگاری با کم‌آبی و مدیریت مصرف آب در شرایط کنونی اشاره کرد.
ورودی آب سد کرج نصف خروجی آن شده است
مدیرعامل آب منطقه‌ای استان البرز در این زمینه گفت: متأسفانه خشکسالی‌ها ادامه‌دار شده و اگر نیاز باشد، ما از دشت‌های ممنوعه برای تأمین آب شرب برداشت خواهیم کرد. میزان ورودی به سد کرج به نصف آموزش خروجی کاهش یافته است و ما در حال استفاده از ذخایر مخزن هستیم.
سد امیرکبیر، که بر روی رودخانه کرج در ۲۵ کیلومتری شمال کرج و در کنار جاده چالوس قرار دارد، به‌عنوان یکی از منابع کلیدی تأمین آب شهر تهران، این روزها به‌وضوح در وضعیت نامطلوبی به سر می‌برد. بر اساس گزارش‌های خبرنگار تسنیم، سطح آب در برخی نقاط این سد به ۲۰ متر کاهش یافته است. در همین حال، ظرفیت پرشدگی سدهای پنج‌گانه تهران، از جمله امیرکبیر، طالقان، لتیان، لار و ماملو، در ۳۹ روز اول سال آبی جاری (از آغاز مهر ۱۴۰۲ تا پایان شهریور ۱۴۰۳) به تنها ۱۸ درصد رسیده، در حالی که این رقم در کشور به ۴۰ درصد بالغ می‌شود. این آمار نشان‌دهنده این است که بارش‌ها تأثیر محسوسی بر افزایش حجم ذخایر آبی سدهای کشور نداشته‌اند.
بخشی از بحران آب ناشی از عدم وجود سیاست‌های توزیع جمعیتی است
نجفیان، مدیرعامل آب منطقه‌ای البرز، در یک نشست خبری به وضعیت ذخیره آب در سد کرج اشارات مهمی داشت.
وی تأکید کرد که کم‌آبی نه‌تنها مختص این استان است، بلکه به‌طور جهانی، مسئله آب دیگر به‌مانند گذشته فراوان نیست و در برخی کشورها به‌ویژه ترکیه، آب به موضوعی سیاسی تبدیل شده است. این کشورها با توجه به منابع آبی خود، ممکن است قوانینی را نقض کرده و آب را از کشورهایی که در پایین‌دست قرار دارند، مصادره کنند. همچنین، بخشی از مشکلات کاهش حق‌آبه ما نتیجه مدیریت و تصمیمات نادرست است.
او همچنین به سیاست‌های مرتبط با توزیع مناسب جمعیت اشاره کرده و گفت: اگر کشورها در سیاستگذاری‌های آب به نحو صحیح جمعیت را توزیع نکنند، خود به یک چالش تبدیل خواهد شد. اگر در این زمینه سیاست‌های موجهی برقرار بود، اکنون با این مشکلات مواجه نمی‌شدیم و در حال حاضر به‌دلیل این چالش‌ها ناچار به پرداخت هزینه‌های سنگین و مشکلات زیست‌محیطی هستیم.
امکان برداشت آب از دشت‌های ممنوعه
نجفیان بیان داشت که “گذشتگان اعتقاد داشتند در مواقع خشکسالی، اصلی‌ترین منبع برای تأمین آب شرب، منابع آب‌های زیرزمینی هستند، اما بهره‌برداری از آن زمان‌بر است” و افزود: متأسفانه خشکسالی‌ها به‌طور متوالی ادامه‌دار شده‌اند. در برخی دشت‌ها که ممنوعه محسوب می‌شوند، ما برای تأمین آب شرب هیچ ممنوعیتی نداریم و اگر الزامی باشد که چاهی حفاری کنیم، این کار انجام خواهد شد، چرا که چاره‌ای نداریم.
وی همچنین تأکید کرد: امسال برای تأمین آب نیازمند معجزه‌بارش‌ها هستیم و در کنار آن باید مدیریت جمعیت کشور به‌طور جدی در شرایط بحرانی برای کاهش مصرف آب در نظر گرفته شود. با توجه به بحران آب سال گذشته، طبق اعلام وزیر، برای تأمین آب شرب بدترین حالت ممکن را تخمین زده‌ایم و با برنامه‌ریزی‌های موجود، توانسته‌ایم بخشی از آب شرب مورد نیاز را تأمین کنیم.
مدیرعامل آب منطقه‌ای البرز اعلام کرد که ” امسال هدف ما انسداد یک‌هزار حلقه چاه غیرمجاز در البرز است و تاکنون ۷۶۰ حلقه به‌طور کامل مسدود شده است و بقیه نیز تا پایان سال بسته خواهند شد.” در این مدت، ۶۳ دستگاه حفاری چاه در البرز توقیف شد. از سوی دیگر، در ۱۰ سال گذشته، حدود ۴ هزار و ۸۲۱ حلقه چاه غیرمجاز در استان البرز مسدود شده که با انسداد آنها، ۸۱ میلیون مترمکعب آب ذخیره‌سازی شده است.
نجفیان با اشاره به موارد بارش‌های سال زراعی در سال جاری، توضیح داد که بر اساس آمار، میزان بارش در البرز نسبت به میانگین بلندمدت شاهد کاهش ۵۰ درصدی بوده و تا به امروز، تنها ۵۹ میلی‌متر بارندگی در البرز ثبت شده است. در حال حاضر، سد طالقان نسبت به زمان مشابه در سال قبل، دارای ۸ درصد تراز مثبت آبی است و ذخایر آن بالغ بر ۱۶۸ میلیون مترمکعب است. در این میان، ذخایر کنونی آب سد کرج ۵۴ میلیون مترمکعب است، در حالی که سال گذشته این رقم ۳۵ میلیون مترمکعب بود. آب شرب البرز از ۷۰۰ حلقه چاه و نیز سدها تأمین می‌شود.
احتمال اخذ تصمیمات سخت برای تأمین آب
نجفیان در مورد ورود و خروج آب سد کرج گفت: در حال حاضر، به‌دلیل نبود بارش، ورودی آب به سد به نصف میزان خروجی آن رسیده و از مخزن در حال برداشت هستیم. متأسفانه، بارش برف امسال به‌طور استثنایی پایین بوده و اگر این روند ادامه یابد، خطرات جدی به وجود خواهد آمد و ناچار به اتخاذ تصمیمات دشواری خواهیم بود.
وی تأکید نمود: در حال حاضر، حدود ۷۰۰ چاه آب شرب در استان البرز فعال است و آبدهی برخی از این چاه‌ها به‌دلیل حفر چاه‌های غیرمجاز در حریم آنها، کاهش یافته است. لذا، انسداد چاه‌های غیرمجاز، خصوصاً چاه‌هایی که در نزدیکی چاه‌های آب شرب واقع هستند، در اولویت خواهد بود.
وی همچنین افزود: جهاد کشاورزی باید الگوی کشت استان را تحت کنترل داشته باشد، چرا که زمین‌های خاصی باید آیش شوند و نباید در آنها کشت دو تا سه بار در سال انجام شود. سیاست کشت باید ساماندهی گردد و باید از هر کشت خارج از سیاست‌های اصلی بخش کشاورزی و مدیریت آبخوان جلوگیری شود.
به نقل از خبرگزاری تسنیم، به‌نظر می‌رسد وضعیت سد کرج با توجه به آماری که از آن موجود است، خوب نیست. لذا با توجه به این که پیش‌بینی‌های سازمان هواشناسی در مورد جبران بخشی از کم بارش‌ها در زمستان تا کنون محقق نشده، ضروری به‌نظر می‌رسد نسبت به مدیریت مصرف آب و صرفه‌جویی در تمامی جوانب، از کشاورزی گرفته تا آب شرب و صنعتی، از سوی مسئولان و همچنین مردم، اهتمام ویژه‌ای صورت گیرد. کارشناسان معتقدند که با تغییر در باورهای مردم و حساس ساختن آنها به مسأله سلامت، با کاهش ۳۰ درصدی در بخش شرب و ۱۰ درصدی در بخش کشاورزی می‌توان به ساماندهی بهینه مصرف آب در کشور اقدام کرد.
سد امیرکبیر، نخستین سد بزرگ چندمنظوره کشور محسوب می‌شود. ساخت این سد از سال ۱۳۳۶ آغاز شده و در سال ۱۳۴۰ مورد بهره‌برداری قرار گرفته است. این سد در شمال شهر کرج و در فاصله ۲۵ کیلومتری در مسیر جاده کرج به چالوس قرار دارد.
مجموع هزینه‌های سد و تأسیسات مربوط به آن و خرید زمین‌های روستاهایی که در دریاچه‌های پشت سد غرق شدند، به حدود ۴۵۰ میلیون تومان بالغ می‌شود که از این مقدار، ۱۲ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان در ابتدای کار از سوی ادارهٔ کمک‌های فنی تأمین شده و مابقی از اعتبارات سازمان برنامه تأمین گردید؛ همچنین یک‌سوم هزینه‌ها به صورت ارزی بوده است.
ارتفاع سد حدود ۱۸۰ متر و طول آن ۳۹۰ متر است و متوسط سالانه جریان آب به مخزن این سد حدود ۴۷۲ میلیون مترمکعب می‌باشد. ظرفیت کل مخزن سد برابر ۲۰۲ میلیون مترمکعب است. ارتفاع پایین مخزن و سطح طبیعی آب مخزن به‌ترتیب ۱۵۴۵ متر (۵۰۶۹ فوت) و ۱۶۱۰ متر (۵۲۸۰ فوت) اعلام شده است. سد کرج یا امیرکبیر به عنوان یک سد چندمنظوره طراحی شده که وظیفه تأمین آب شرب شهر تهران، تولید برق و آبیاری اراضی کشاورزی کرج را دارد.