خطر به شکلی جدی از کنار کتیبه های گنجنامه عبور کرد

این سنگ‌نوشته‌ها که متعلق به دوران داریوش بزرگ و خشایارشاه هخامنشی هستند، بر روی یکی از صخره‌های کوه الوند، واقع در پنج کیلومتری غرب همدان و در انتهای دره عباس‌آباد، حکاکی شده‌اند.

هر ساله، گردشگران بسیاری از نقاط مختلف کشور و حتی دیگر کشورهای جهان به دیدار این اثر تاریخی شگفت‌انگیز می‌آیند تا با شگفتی، عظمت تاریخ و تمدن ایران استان همدان را از نزدیک تجربه کنند.

چند ماه پیش، تصاویری از فردی که به بدنه کتیبه گنجنامه صعود کرده بود، در فضای مجازی انتقادهای فراوانی را در میان دوستداران میراث فرهنگی برانگیخت و توجه‌ها را به موضوع حفاظت از این اثر افزایش داد.

این نگرانی مشترک سبب شد که میراث فرهنگی با همکاری شهرداری اقدام به نصب نرده‌هایی در اطراف کتیبه کند تا از نزدیک شدن افراد به آن جلوگیری کند؛ اما به‌نظر می‌رسد این اقدام تأثیر چندانی در ایمنی و حفاظت از کتیبه نداشته است.

متأسفانه، یک شب پس از شب چهارشنبه‌سوری، فرد یا افرادی در عمل ناپسند با پرتاب نارنجک دست‌ساز به کتیبه ۲۵۰۰ ساله هخامنشی گنجنامه، به آن آسیب زدند و این اقدام موجب برانگیختن احساسات مردم فرهنگ‌دوست و علاقه‌مند به تاریخ و تمدن کشور در فضای مجازی شد.

سوال این است که آیا این آسیب قابل ترمیم و مرمت است؟ و میراث فرهنگی چگونه به چنین حوادثی برای حفظ و نگهداری از این اثر تاریخی بی‌نظیر در پایتخت هگمتانه پاسخ می‌دهد؟ معاون میراث فرهنگی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان همدان به این سوالات پاسخ می‌دهد.

حمیدرضا حیدری، معاون میراث فرهنگی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی همدان ، در خصوص حادثه اخیر برای کتیبه‌های گنجنامه تصریح کرد: متأسفانه صبح امروز این موضوع به ما اطلاع داده شد که کتیبه گنجنامه از سوی مواد محترقه آسیب دیده است.

او توضیح داد که با حضور در محل متوجه شدیم که از دو کتیبه، قسمت پایین کتیبه سمت راست دچار صدمه شده، اما خوشبختانه کتیبه‌ها آسیب فیزیکی جدی ندیده‌اند و تنها اثر دوده و سیاهی بر روی آن‌ها باقی مانده است. وی افزود: با همکاری متخصصان، اقدامات لازم جهت پاکسازی دوده‌ها صورت گرفت و اثر آن‌ها به طور کامل از بین رفت.

حیدری همچنین به حادثه قبلی اشاره کرد که فردی به قصد گرفتن عکس از کتیبه‌ها به آن‌ها نزدیک شده بود. او تأکید کرد که اینگونه حوادث باعث شد تا با همکاری شهرداری، نرده‌هایی برای حفاظت از کتیبه‌ها نصب کنیم، اما متأسفانه این کار کافی نبوده و برخی افراد همچنان با روشن کردن آتش و پرتاب مواد محترقه، چنین حوادثی را به وجود می‌آورند. همچنین وی خاطرنشان کرد که در شب چهارشنبه‌سوری، نیروهای یگان حفاظت میراث فرهنگی در حالت آماده‌باش کامل بودند.

او در ادامه بر ضرورت آموزش و فرهنگ‌سازی در جامعه برای حفاظت از این اثر تاریخی با ارزش تأکید کرد و گفت: این اثر یک نماد ملی است که ۸۵ میلیون نفر از جمعیت ایران به آن مرتبط هستند و افرادی که به این گونه عمل می‌کنند، شدت بی‌فرهنگی خود را نشان می‌دهند.

معاون میراث فرهنگی استان همدان به برنامه‌های اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی برای حفاظت بیشتر از این اثر تاریخی اشاره کرد و اضافه کرد: بر اساس بررسی‌ها و برنامه‌ریزی‌ها، قصد داریم با همکاری شهرداری و نهادهای مربوطه، یک بخش خصوصی را برای حفظ این اثر تعیین کنیم که وظیفه بلیت‌فروشی و حفاظت فیزیکی و الکترونیکی آن را بر عهده گیرد. ما به‌صورت جدی پیگیر این موضوع هستیم و این برنامه به‌زودی اجرایی خواهد شد.

حیدری همچنین توضیح داد که اقدامات فنی دیگری نیز پیشنهاد شده است، مانند استفاده از شیشه‌های ضدگلوله و سکوریت برای حفاظت از کتیبه‌ها.

وی افزود: در این روش، شیشه سکوریت به‌طور جدا از اثر و با فاصله مناسب نصب خواهد شد تا مانع از حبس رطوبت شود و در صورت آسیب به کتیبه، این شیشه وظیفه ممانعت از آسیب بیشتر را بر عهده خواهد داشت و اگر شیشه آسیب ببیند، امکان تعویض آن وجود دارد.

معاون میراث فرهنگی استان همدان تأکید کرد: تمامی موارد ممکن برای حفاظت این کتیبه در دست بررسی و اجرا خواهد بود.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان همدان نیز در پیپر کردن تیرک کتیبه‌ها، بیان کرد: پس از پرتاب نارنجک در شب گذشته -چهارشنبه ۲۳ اسفند- به یکی از کتیبه‌های گنجنامه و تجمع دوده ناشی از آن بر روی کتیبه، بلافاصله با دریافت این خبر، گروه مرمت برای سامان‌دهی وضعیت به محل اعزام شد.

محسن معصوم علیزاده اظهار کرد: پس از بررسی کارشناسی، مشخص شد که هیچ آسیبی به بنا وارد نشده و تنها آثار دوده به درستی توانسته بودند نگرانی‌هایی برای فعالان میراث فرهنگی ایجاد کنند.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان همدان ادامه داد: عملیات پاکسازی دوده‌ها به پایان رسید و این کتیبه ارزشمند به وضعیت اولیه خود بازگشته است و امیدواریم دیگر شاهد حوادث از این دست نباشیم.

وی اضافه کرد: اقدامات حفاظتی مورد نیاز برای شب چهارشنبه‌سوری در تمامی نقاط استان پیش‌بینی شده بود، اما این رویداد به‌طور ناگهانی و در شب گذشته اتفاق افتاد که بلافاصله پس از اطلاع، اقدامات لازم انجام شد.

معصوم علیزاده با تأکید بر اینکه حفاظت از آثار نیاکان نیازمند فرهنگ‌سازی و کمک همه اقشار جامعه است، ابراز امیدواری کرد که عموم مردم در این مسیر به اداره کل کمک کنند.

ما امیدواریم که با اقدامات پیشگیرانه، ایمنی و حفاظت از این اثر تاریخی گرانقدر به طور چشمگیری افزایش یابد و همچنین در موضوع آموزش و فرهنگ‌سازی برای افزایش مسئولیت‌پذیری مردم در قبال آثار تاریخی کشور نیز غفلت نشود.