ایسنا/اصفهان عمق فاجعه‌ای که در غزه رخ می‌دهد به حدی است که هیچ رسانه‌ای نمی‌تواند به‌طور کامل آن را منعکس کند. با این حال، مردم عادی با تلاش‌های خود سهم بسزایی در انتقال اخبار ایفا کردند و بدون وجود شهروند خبرنگاران، قطعاً جنایت اسرائیل شدت بیشتری پیدا می‌کرد.
این بخش از صحبت‌ها در نشست «جنگ غزه، رسانه‌ها و روایت‌ها» مطرح شد که به همت فرهنگسرای پایداری، فرهنگسرای رسانه اصفهان، معاونت فرهنگی و هنری شهرداری اصفهان و انجمن‌های علوم سیاسی ایران، در شامگاه پنجشنبه، ۳۰ فروردین‌ماه ۱۴۰۳، در سالن پایداری گلستان شهدای اصفهان برگزار گردید.
قدرت شهروند خبرنگاران غزه در مقایسه با رسانه‌های دولتی
در آغاز این نشست که یازدهمین رویداد «عصرهای رسانه» محسوب می‌شود، مهدی صالح، فعال رسانه‌ای اهل غزه، بیان داشت: عمق فاجعه در غزه به قدری است که هرگز نمی‌توان آن را به‌خوبی از طریق هیچ رسانه‌ای عرضه کرد. محله‌هایی در غزه به‌طور کامل نابود شده‌اند، اما از آنها خبرهایی منتشر نمی‌شود. تعداد زیادی از شهدا هنوز زیر ویرانه‌ها گرفتار هستند.
وی ادامه داد: اقدام‌های نظامی فلسطینی‌ها و مبارزان هم به‌طور کامل منعکس نشده و دلایل متعددی برای این امر وجود دارد. پیش از آغاز جنگ، غزه در حوزه رسانه‌ای دچار ضعف بود. در برخی مناطق حتی امکان پخش زنده نیز وجود نداشت و به دلیل کمبود زیرساخت‌های رسانه‌ای، با چالش‌های جدی روبه‌رو بود.
این کارشناس به بحث مستندسازی اشاره کرده و بیان کرد: بسیاری از مستندسازان از اهالی غزه هستند و تعدادی از آنها با کیفیت بالا فعالیت می‌کنند. بخش عمده‌ای از آنان سابقه خبرنگاری دارند و با وجود تلاش‌ها، هنوز با محدودیت‌هایی مواجه هستند.
این فعال رسانه‌ای به نقش خبرنگار شهروند اشاره کرد و توضیح داد: این مفهوم در رسانه‌های غزه اهمیت بسیاری دارد. اگر رسانه‌های غزه به‌صورت دولتی فعالیت می‌کردند، به چنین موفقیت‌هایی نمی‌رسیدند. اما مردم عادی به‌خوبی عمل کردند و خبرهای فوری را به‌طور قابل اعتمادی منتشر ساختند. این خبرنگاران توانستند تأثیرات بسیاری بر رسانه‌های جهانی بگذارند و تظاهراتی را به‌منظور حمایت از فلسطین برپا کنند.
وی گفت: اگر شهروند خبرنگاران نبودند که اخبار را به‌چشم ببینند و منتشر کنند، قطعاً جنایت اسرائیل افزایش می‌یافت. مردم عادی با پشتکار بسیاری خبرها را منعکس کردند و هرکدام به‌سادگی با یک گوشی موبایل توانستند نقش‌آفرینی کنند؛ اما در مواردی، برخی مناطق به‌طور کامل از بین می‌روند و به علت حملات مستمر، امکان گزارش‌دهی وجود ندارد. همچنین اینترنت در برخی نواحی به‌کلی قطع شده و مانع مهمی جهت انتقال اخبار و گزارش‌ها گردیده است.
روایت‌های رسانه‌های ایرانی ناقص است
در این نشست همچنین منصور براتی، کارشناس مسائل اسرائیل، گفت: در تحلیل روایت‌هایی که از جنگ مطرح می‌شود، باید به روایت‌های اسرائیلی‌ها نیز پرداخت. ارتش اسرائیل سعی دارد چند گزاره را به مخاطبان خود منتقل کند. نکته اساسی در این ۶ تا ۷ ماه اخیر این است که اسرائیل می‌گوید که غزه آباد بوده و هیچ جنگی در آن وجود نداشته، بلکه جنگ از طرف حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شده است. اما ما باید بپذیریم که این منازعه ریشه‌های تاریخی از سال ۱۹۱۸ و سپس ۱۹۴۸ دارد.
براتی ادامه داد: در اوایل سال ۲۰۲۳، اسرائیل که تحت رهبری مذهبی‌ترین و راست‌گراترین دولت خود قرار دارد، طرحی را به مجلس ارائه داد که در آن به الحاق رسمی کرانه باختری به اسرائیل اشاره شده بود.
وی افزود: سازمان آزادی‌بخش فلسطین سال‌ها در برابر اسرائیل مبارزه کرده بود، اما در مراحل بعدی به صلح روی آورد تا اسرائیل کرانه باختری را به‌عنوان سرزمین فلسطین به‌رسمیت بشناسد. اما اکنون اسرائیل اعلام می‌کند که می‌خواهد بخش‌های باقیمانده را نیز به قلمرو خود ملحق کند و کرانه باختری به چالش کشیده شده است. به همین دلیل اسرائیل نمی‌توانست سکوت کند و نیازی به یادآوری نیست که فلسطین جنگ را آغاز کرد.
این متخصص در زمینه رسانه ادامه داد: با آغاز سال ۲۰۲۳، اسرائیل ساخت و ساز شهرک‌ها در کرانه باختری را آغاز کرد که مغایر با توافقات اسرائیل و فلسطین تلقی می‌شود. این اقدام اسرائیل خلاف صلح‌طلبی است.
ترابی تأکید کرد: در زمان بروز هر جنگی، اهمیت نقش رسانه‌ها دوچندان می‌شود. حتی ائتلاف‌های رسانه‌ای بین دولت‌های مختلف شکل می‌گیرد تا یک کشور را به‌عنوان متجاوز معرفی کنند. رسانه می‌تواند شدت و ضعف عملیات‌های نظامی را نشان دهد و تأثیری بی‌نظیر را ایفا کند. رسانۀ الجزیره تاکنون تأثیری شگرف داشته است، هرچند در برخی جوانب را می‌توان نقد کرد؛ اما الجزیره واقعاً در این زمینه پیشتاز است.
او درباره خبرنگاران موبایلی و شهروند خبرنگاران گفت: شمار بسیاری از این خبرنگاران با آغاز جنگ در میان مردم شناخته شدند و در شبکه‌های اجتماعی برخی از آنان به مرجع اطلاعات تبدیل گشته‌اند.
ترابی همچنین درباره خبرنگاران ایرانی که در غزه حاضر نیستند اما در کشورهایی چون لبنان فعالیت دارند، خاطرنشان کرد: خبرنگاران ایرانی در اطراف مناطق جنگی قوی عمل نمی‌کنند و بیشتر روایت‌ها را بازسازی می‌کنند. به‌عنوان مثال، از رسانه‌های الجزیره استفاده می‌کنند.
این کارشناس مسائل سیاسی بیان کرد: در حال حاضر، روایتی ایجابی در جنگ شکل گرفته است که بدین معناست که با جزئیات و به‌طور دقیق یک رویداد را توضیح می‌دهد. اما در ادبیات رسانه‌ای ما به‌طور مکرر فقط عنوان می‌شود که اسرائیل جنایتکار است و هیچکدام از آنها نمی‌توانند روایت ایجابی و شفافی ارائه دهند. رسانه الجزیره به‌دلیل ایجابی بودن از رسانه‌های ایرانی موفق‌تر بوده است.
این متخصص در مسائل اسرائیل توضیح داد: برخی از رسانه‌ها بی‌طرف هستند و این حس را به‌روشنی نشان می‌دهند. در رسانه‌های ایرانی، چه ۱۰ نفر کشته شده باشند و چه ۵۰ نفر، واکنش‌ها یکسان است. در برخی موارد حتی بزرگنمایی می‌شود که در نهایت به ضرر خودشان تمام می‌شود. نباید بدون تحقیق و با بی‌دقتی آمار منتشر کنند.
او سپس دوباره به بحث روایت‌های اسرائیلی برگشت و افزود: کشتار گسترده فلسطینی‌ها و ویرانی‌های قابل توجهی که در این کشور رخ می‌دهد، آمارهایی بسیار شوک‌آور دارند و باید گفت که اسرائیلی‌ها در تلاش نابودی این ملت و سرزمین هستند. در حالی که در روایت‌های خود فقط حماس را به‌عنوان دشمن معرفی می‌کنند و ادعا می‌کنند که نمی‌خواهند به غیرنظامیان آسیبی برسانند؛ اما این اقدام را انجام می‌دهند.
ترابی در پایان اشاره کرد: یکی از اهداف اسرائیل این است که به جایی برسد که فلسطینی‌ها تسلیم شده و نسبت به مقاومت پشیمان شوند.
روایت الجزیره: واقع‌گرا و انسانی
عبدالقادر فائز، مسئول دفتر الجزیره در ایران، توضیح داد: در رسانه الجزیره، موضوع غزه بخشی از مسئله فلسطین است و هرگز خط‌مشی خود را تغییر نخواهد داد. غزه بخش جدایی‌ناپذیر از خاک فلسطین است.
این روزنامه‌نگار افزود: الجزیره همواره بررسی مسائل فلسطین را در اولویت خود قرار داده که بزرگ‌ترین مسئله حل‌نشده در عرصه بین‌المللی به شمار می‌آید. چالش مهم در خاورمیانه، مسئله فلسطین است.
وی سپس درباره جنگ اخیر تصریح کرد: در این جنگ می‌توان از اصطلاح جنگ رسانه‌ای سخن گفت. یعنی چند روایت درباره یک موضوع وجود دارد. اسرائیل در زمینه رسانه‌ای حضوری فعال و پررنگ دارد و الجزیره نیز توانسته است در مناطق جنگی حاضر شود که خود موفقیتی بزرگ تلقی می‌شود.
این کارشناس ادامه داد: الجزیره رسانه‌ای است که مورد توجه قرار گرفته و تحلیل‌ها و تأیید و رد آن از جانب دیگران جایگاه ویژه‌ای دارد. در پی پوشش جنگ اخیر، غالباً اسرائیل به‌عنوان متهم شناخته شده و علی‌رغم تلاش‌های گسترده‌اش، هیچ تصویری مثبت از خود نشان نداده است.
مسئول دفتر الجزیره در ایران بیان کرد: تمامی ابعاد این جنگ برای الجزیره مهم است. این جنگ تنها یک درگیری میان دو کشور نیست، بلکه بین دو جنبش وسیع است و بعد نظامی آن به شدت قابل توجه است. از طرف دیگر، بعد جهانی این جنگ و بازتاب آن در سطح بین‌الملل نیز باید مورد بررسی قرار گیرد. رسانه‌های غیر دولتی بسیار تأثیرگذار و مهم هستند.
این کارشناس اظهار داشت: بعد انسانی در دیگر رسانه‌ها از جنبه‌های مختلف کاملاً روشن است. به عنوان مثال، نشان دادن اشک‌های مظلومین یا کسانی که نسبت به فلسطین نگرانند. روایت گرسنگی و قحطی نیز نمونه‌ای از این دست است.
وی در مورد روایت الجزیره تأکید کرد: ما روایت خاص خود را داریم و گروه‌های بسیاری از سوی ما در حال فعالیت هستند و ما به‌عنوان یک رسانه دیگر محسوب می‌شویم. البته این کار برای ما هزینه‌بر است. امروز، خبرنگاران الجزیره به‌طور مکرر مورد هدف قرار می‌گیرند. اسرائیل به‌شدت تلاش می‌کند خبرنگاران ما را حذف کرده و حتی تلاش دارد تا این رسانه را تعطیل نماید.
فائز همچنین اشاره کرد: اسرائیل در تلاش است تا قوانینی جهانی برای محدودیت فعالیت خبرنگاران ما به تصویب برساند. هرچند اهالی رسانه ما با مشکلات عدیده‌ای دست و پنجه نرم می‌کنند، اما تلا تلاش‌ها خود را به‌خوبی به نمایش می‌گذارند. امروزه ما به‌عنوان یک رسانه موفق شناخته می‌شویم زیرا روایتی اصیل، انسانی و هدف‌دار داریم. ما به‌واسطه ارائه واقعیت‌ها بر مخاطبان تأثیر می‌گذاریم.