پیش از آن که انسولین و داروهای مدرن دیابت به عرصه بیایند، درمان بیماران دیابتی به کمک گیاهان دارویی و روش‌های سنتی صورت می‌گرفت. تا به امروز، اثر مثبت بیش از ۱۲۰۰ نوع گیاه دارویی در مدیریت سطح گلوکز خون و کاهش عوارض ناشی از آن مشخص شده است.
در دو دهه اخیر، تحقیقات متعددی در زمینه گیاهان دارویی که برای درمان دیابت استفاده می‌شوند، در مقاطع آزمایشگاهی و بالینی انجام شده است. در برخی از این پژوهش‌ها، نتایج معناداری در کاهش سطح گلوکز خون بیماران دیابتی مشاهده گردید. با توجه به دسترسی آسان به منابع گیاهی، عوارض کمتر ناشی از درمان‌های گیاهی و محبوبیت این روش‌ها در میان بیماران، تأمین و تحقیق برای دستیابی به منابع مؤثر دارویی گیاهی به نظر ضروری می‌رسد.
این گزارش، خلاصه‌ای از تأثیر تعدادی از گیاهان دارویی با خاصیت کاهش‌دهندگی سطح گلوکز خون را که طبق طب سنتی ایران در درمان دیابت تجویز می‌گردد و همچنین شواهد بالینی و آزمایشگاهی مثبت در ایران و کشورهای دیگر در مورد مؤثر بودن آنها موجود است، ارائه می‌دهد.
شنبلیله (Trigonella foenum-graecum): این گیاه نهاندانه که به عنوان شنبلیله یا شنبلید شناخته می‌شود، از خانواده دولپه‌ای‌ها و از دسته گل‌های پروانه‌ای محسوب می‌گردد (۵). بر اساس نظرات حکمای طب سنتی ایران، شنبلیله دارای طبیعت گرم و خشک است و برگ‌های آن برای درمان سرفه‌های سرد، ورم طحال و کبد، درد کمر و کاهش برودت مثانه استفاده می‌شده است (۶). زکریای رازی نیز از شنبلیله به عنوان درمان دیابت بهره می‌برد. استفاده‌های دارویی از شنبلیله در طب سنتی کشورهای دیگر شامل رم و مصر باستان است که در آن زمان برای تسهیل زایمان و افزایش شیردهی مادران، درمان دردهای قاعدگی و اختلالات گوارشی به کار می‌رفته است. دانه‌های این گیاه عمدتاً حاوی ساپونین‌ها، آلکالوئیدها و فیبرهای موسیلاژی هستند. همچنین بذرهای شنبلیله دارای روغن ثابت حاوی ۶ درصد اسیدهای چرب و ترکیبات موسیلاژی به میزان ۲۸ درصد و پروتئین ۲۲ درصد، به علاوه اسید آمینه‌های آزاد، کربوهیدرات‌ها، فلاونوئیدها و استرول‌ها می‌باشند. تحقیقات روی حیوانات نشان داده است که مصرف بذر شنبلیله به طور حاد و مزمن سطح گلوکز خون ناشتا را کاهش می‌دهد.
در یک مطالعه بر روی حیوانات، عصاره خشک بذر شنبلیله به میزان ۱۵ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم وزن حیوان، قند خون را در موش‌های سوری مبتلا به دیابت کاهش داد. همچنین، عصاره‌های غنی از فیبر این گیاه توانسته‌اند گلوکز و کلسترول خون را در سگ‌های دیابتی کاهش دهند. در مطالعات بالینی بر روی انسان‌های دیابتی نیز تأثیر مثبت این گیاه در کاهش قند خون مشاهده گردید.
در یکی از مطالعات، تجویز روزانه ۱ گرم از عصاره خشک هیدروالکلی بذر شنبلیله به بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ به مدت ۲ ماه، منجر به کنترل سطح قند خون شد. محققان نتیجه‌گیری کردند که علاوه بر مصرف شنبلیله، رعایت رژیم غذایی مناسب و انجام ورزش نیز هر دو به طور مؤثری در کنترل و کاهش قند خون بیماران دیابتی نوع ۲ تأثیر دارد.
در دو مطالعه مشابه، مصرف دانه شنبلیله سطح قند خون بیماران دیابتی نوع ۲ را بهبود بخشید. با این حال، در برخی از مطالعات بالینی، مؤثر بودن این گیاه رد شده است. همچنین، در یک تحقیقات بالینی که در پژوهشکده گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی انجام شد، ترکیب بذر این گیاه با دیگر گیاهان دارویی منجر به بهبود وضعیت بیماران دیابتی نوع ۲ گردید.