پس از امضای توافقنامه‌ای درازمدت هند و ایران در خصوص توسعه بندر چابهار در روز دوشنبه (دیروز)، ایالات متحده نسبت به اینکه تمامی نهادهایی که در فعالیت‌های تجاری با ایران مشارکت دارند، با “خطر بالقوه تحریم‌ها” مواجه هستند، هشدار داد. ایرج الهی، سفیر ایران در هند، در واکنش به این موضع امریکا در روز سه‌شنبه (امروز) اظهار داشت که “اهمیت هند” مانع از اجرای تحریم‌های هیچ کشوری علیه این کشور به خاطر همکاری با ایران می‌شود. الهی در گفت‌وگو با رسانه هندی “هندوستان تایمز” اعلام کرد که هرگونه اقدامات تحریمی از جانب ایالات متحده به منافع تجاری شمار زیادی از کشورهایی که چابهار را به عنوان یک مرکز ترانزیتی در نظر دارند، آسیب می‌زند.
توافق ۱۰ ساله‌ای که در روز دوشنبه میان هند و ایران به امضا رسید، توسعه پایانه شهید بهشتی در بندر چابهار را تسهیل می‌کند، جایی که عملیات مربوط به آن به دست یک شرکت تابعه دولتی هند به نام “گلوبال پورتس لیمیتد” (IGPL) انجام خواهد شد.
این شرکت به دنبال سرمایه‌گذاری ۱۲۰ میلیون دلاری برای تجهیز ترمینال چابهار است. همچنین هند اعتباری به میزان ۲۵۰ میلیون دلار برای بهبود زیرساخت‌های مرتبط با بندر چابهار تخصیص داده است.
هنگامی که دهلی نو، تهران و کابل در سال ۲۰۱۶ توافق سه‌جانبه‌ای را برای توسعه بندر به امضا رساندند، ایالات متحده این بندر را از قید و بند تحریم‌های خود علیه ایران معاف کرده بود. در آن زمان، تصمیم واشنگتن تحت تاثیر پتانسیل چابهار برای تسهیل تجارت و توسعه در افغانستان و همچنین لابی گری‌های هندی صورت گرفته بود.
وزارت امور خارجه ایالات متحده آن زمان عنوان کرده بود که این استراتژی بر این اصل استوار است که توسعه اقتصادی افغانستان حمایت و “مشارکت نزدیک” با هند را در نظر می‌گیرد.
حتی زمانی که اواخر ترامپ ایالات متحده از توافق هسته‌ای (برجام) در سال ۲۰۱۸ خارج شد و تحریم‌های جدیدی را علیه ایران به اجرا گذاشت که منجر به توقف کامل خرید نفت خام ایرانی از سوی هند شد، واشنگتن توسعه بندر چابهار را از سیاست تحریمی “فشار حداکثری” خود معاف نگه داشت.
با این حال، به نظر می‌رسد با تغییر اوضاع ژئوپلتیک منطقه و جهان در دو سال اخیر (پس از جنگ میان روسیه و اوکراین و همچنین بحران غزه)، ایالت متحده سیاست خود را در ارتباط با معافیت تحریمی بندر چابهار تجدید نظر کرده است.
“ودانت پاتل” معاون سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا هم در نشست خبری پس از امضای قرارداد توسعه بندر چابهار بین ایران و هند در روز دوشنبه، به سوالی در خصوص این قرارداد پاسخ داد و گفت که تحریم‌های آمریکا علیه ایران “دست نخورده باقی مانده و ما همچنان به اجرای آن‌ها ادامه خواهیم داد.”
پاتل افزود که ایالات متحده بر این نکته تاکید کرده است که “هر نهاد و هر شخصی که قصد دارد در معاملات تجاری با ایران شرکت کند… باید از خطرات بالقوه تحریم‌ها آگاه باشد.”
وی در پاسخ به سوالی مبنی بر وجود معافیت برای قرارداد جدید هند و ایران، گفت: خیر.
الهی سفیر ایران در واکنش به اظهارات پاتل گفت: به نظر من، اهمیت هند مانع از تحمیل تحریم‌های هر کشوری بر هند به خاطر همکاری با ایران در چابهار می‌شود.
الهی تصریح کرد: “علاوه بر این، پروژه چابهار تنها به نفع ایران یا هند نیست. این بندر به تسهیل ترانزیت کالا از جنوب شرق آسیا به اروپا، روسیه و آسیای مرکزی کمک می‌کند. اگر آمریکا تحریمی را علیه این پروژه وضع کند، به این معناست که آمریکا به تجارت بسیاری از کشورها، و نه فقط هند یا ایران، آسیب خواهد زد.”
هنوز واکنش رسمی از جانب هندی‌ها به اظهارات معاون سخنگوی وزارت خارجه آمریکا ارائه نشده است.
هند و ایران بندر چابهار را به عنوان نقطه مرکزی برای کریدور حمل و نقل بین‌المللی شمال-جنوب (INSTC) می‌بینند که به شرکت‌های کشتیرانی این امکان را می‌دهد تا از مسیر جایگزینی استفاده کنند که منطقه حساس و شلوغ خلیج فارس و تنگه هرمز را دور می‌زند. این بندر همچنین کلید برنامه‌های بلندپروازانه هند برای تقویت روابط و تجارت با ایران، افغانستان و کشورهای محصور در خشکی آسیای مرکزی، روسیه و منطقه اوراسیا و حتی اروپا محسوب می‌شود.
“سارباناندا سونووال” وزیر بنادر و کشتیرانی هند که روز دوشنبه قرارداد توسعه بندر چابهار را در تهران امضا کرد، بیان داشت که این پروژه با هدف تشویق کارآفرینان هندی به سرمایه‌گذاری در این منطقه از منظر بلندمدت طراحی شده است.
وی افزود: ادغام بندر چابهار با منطقه آزاد ویژه جذابیت آن را بیشتر می‌کند و مشوق‌های هند، از جمله تسهیلات مربوط به هزینه‌ها و بار، جریان تجارت از مسیر چابهار را تقویت کرده و موجب رشد اقتصادی و همکاری می‌شود.
سونووال تصریح کرد که این بندر همچنین فرصتی برای نهادهای تجاری هند ایجاد می‌کند تا پایگاه خود را در منطقه آسیای مرکزی گسترش دهند.