امروز، با حضور روسای جمهور دو کشور ایران و آذربایجان، سد «قیزقلعه‌سی» به صورت رسمی افتتاح گردید. همزمان با این رویداد، سد «خداآفرین» نیز به بهره‌برداری کامل رسید. به گفته وزیر نیرو، این پروژه نه تنها به رونق اقتصادی استان‌های شمال غرب کشور کمک خواهد کرد، بلکه در توسعه گردشگری و تأمین آب شرب برای شهرها نیز تاثیرگذار خواهد بود.
سد قیزقلعه‌سی به عنوان بزرگترین و حیاتی‌ترین پروژه مرزی در استان آذربایجان شرقی، به عنوان نتیجه‌ای از سیاست “تعامل همه‌جانبه با همسایگان” دولت سیزدهم به بهره‌برداری رسید. افتتاح این پروژه که به مدت ۲۰ سال در دست ساخت بوده و به همت مهندسان ایرانی طراحی و اجرا شده، منافع قابل توجهی برای هر دو کشور ایران و آذربایجان به همراه خواهد آورد.
از خصوصیات بارز سد قیزقلعه‌سی می‌توان به ۵۰۰ هزار متر مکعب بتن‌ریزی، ۴۲ کیلومتر حفاری و تزریق، و ظرفیت تولید ۸۰ مگاوات برق اشاره کرد. با آغاز بهره‌برداری از این سد، حجم آب ذخیره‌شده در سد خداآفرین که در بالادست قیزقلعه‌سی واقع شده، به میزان ۲ میلیارد متر مکعب در سال، از طریق کانال و شبکه پایاب به دشت‌های آذربایجان شرقی، اردبیل و جمهوری آذربایجان منتقل خواهد شد که این امر به توسعه بخش‌های گردشگری، کشاورزی و تولید انرژی برقابی کمک خواهد نمود.
این سد ویژگی‌های خاص و منحصر به فردی دارد که شامل موارد مختلفی از جمله بزرگترین و مهم‌ترین پروژه مرزی شمال غرب کشور، تأمین آب برای بزرگترین شبکه آبیاری زهکشی در این منطقه، پیاده‌سازی دیپلماسی آب و گسترش حسن همجواری، افزایش تعاملات میان ایران و جمهوری آذربایجان، و سامان‌دهی سالانه ۲ میلیارد متر مکعب آب با تشکیل لکه آبی و نیز توسعه و رونق بخش‌های کشاورزی و اقتصادی منطقه و اشتغال‌زایی برای بیش از ۴۰ هزار نفر و ارتقاء فرهنگی میان دو کشور همسایه و حفاظت از پل‌های تاریخی ۱۱ و ۱۵ دهنه خداآفرین می‌باشد.
در این راستا، سد «خداآفرین» نیز به موازات افتتاح سد قیزقلعه‌سی به بهره‌برداری رسمی رسید. سد خداآفرین، بخش اول طرح جامع سد خداآفرین است که در سال ۱۳۸۷ افتتاح شد، اما برای استفاده بهینه از ظرفیت آب‌های ذخیره‌سازی شده در این سد، اجرای سد قیزقلعه‌سی به عنوان بخش دوم این طرح ضروری بود.
سد خداآفرین در بالادست و سد قیزقلعه‌سی در ۱۲ کیلومتری پایین دست سد خداآفرین قرار دارد. بهره‌برداری از سد قیزقلعه‌سی این امکان را فراهم می‌آورد تا آبگیری کامل از سد خداآفرین انجام شود؛ به‌گونه‌ای که از طریق کانال‌ها، ۷۴ هزار هکتار از اراضی کشاورزی آبیاری خواهد شد. قبل از افتتاح سد قیزقلعه‌سی، تأمین آب برای این سطح وسیع از زمین‌های کشاورزی میسر نبود.
عملیات ساخت سد قیزقلعه‌سی از سال ۱۳۸۵ آغاز شد و تا شروع دولت سیزدهم، ۸۰ درصد پیشرفت داشته است، ولی در دولت سیزدهم، تکمیل این پروژه در اولویت قرار گرفت و طی سال‌های اخیر، اقداماتی چون خاکریزی تاج سد، نصب دریچه‌های سد، پایانی عملیات حفاری و تزریق، ساخت جاده‌های جایگزین در مخزن این سد، تکمیل نیروگاه‌ها و پاکسازی مخزن در دولت سیزدهم انجام گردید.
اشتغال‌زایی برای ۴۰ هزار نفر، از مزایای سد قیز قلعه‌سی
به گفته علی اکبر محرابیان – وزیر نیرو به ایسنا، حفظ و تثبیت حقوق ایران از منابع آب مرزی و تنظیم دو میلیارد متر مکعب آب رود ارس در سال، تأمین آب مداوم برای ۷۴ هزار هکتار از اراضی و ایجاد اشتغال برای بیش از ۴۰ هزار نفر از مزایای احداث سد قیز قلعه‌سی برای ساکنان شمال غرب کشور به شمار می‌رود.
وی همچنین افزود که برای این سد، دو واحد نیروگاهی به ظرفیت ۸۰ مگاوات جهت تأمین برقی معادل ۲۷۰ گیگاوات ساعت در سال در نظر گرفته شده است. سد قیز قلعه‌سی به عنوان بزرگترین و حیاتی‌ترین پروژه آبی در استان‌های آذربایجان و اردبیل، منجر به تأمین آب پایدار برای بزرگترین شبکه آبیاری زهکشی در منطقه شمال غرب خواهد گردید.
وزیر نیرو به دیگر مزایا و منافع بهره‌برداری از سد قیز قلعه‌سی، شامل نقش آن در توسعه گردشگری منطقه و حفظ محیط زیست اشاره نمود و خاطرنشان کرد: توسعه گردشگری، تأمین آب شرب برای شهرها و روستاها، و کمک به حفظ محیط زیست منطقه و تعمیق همکاری‌ها میان ایران و جمهوری آذربایجان، از دیگر برکات افتتاح سد قیز قلعه‌سی به شمار می‌آید.
این طرح بزرگ شامل سد مخزنی خداآفرین، سد قیزقلعه‌سی، کانال و شبکه پایاب، جاده‌های جایگزین و موارد دیگر پس از دو دهه به بهره‌برداری رسید. حوضه آبریز ارس در کشورهای ایران، ترکیه، ارمنستان و جمهوری آذربایجان واقع گردیده و این رودخانه مرزی همواره محلی برای روابط دیپلماتیک این چهار کشور بوده و از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ بهره‌برداری از سد قیزقلعه‌سی خود نمایانگر دیپلماسی موثر آبی دولت آیت‌الله رئیسی است، به گونه‌ای که تعاملات با جمهوری آذربایجان را افزایش داده و حفاظت از دو پل تاریخی در مخزن سد نیز بر توسعه فرهنگی کشورها تأثیر مثبت خواهد گذاشت.
با شروع به کار دولت مردمی سیزدهم و تمرکز بر افتتاح پروژه‌های نیمه‌تمام به عنوان پروژه‌های اولویت‌دار، تخصیص اعتبار لازم برای پروژه‌های عمرانی شتاب بیشتری گرفته و امروز این سد مشترک میان ایران و آذربایجان با توجه به مهارت‌های فنی و مهندسی موجود در ایران و تلاش مهندسین داخلی آماده بهره‌برداری است.
این پروژه بزرگ با ایجاد اشتغال برای بیش از ۴۰ هزار نفر به صورت مستقیم و غیرمستقیم و هزینه به روزشده ۵ همتی، نه تنها تأمین کننده آب شبکه خداآفرین به مساحت ۷۴ هزار هکتار و تأمین برق به میزان ۲۷۰ گیگاوات ساعت در سال است، بلکه قابلیت تنظیم آب سالیانه به مقدار دو میلیارد مترمکعب را برای طرفین دارد.
سد قیز قلعه‌سی با پیچیدگی‌های فنی و نصب تجهیزات هیدرومکانیکال، به عنوان بزرگترین و مهم‌ترین پروژه مرزی در آذربایجان‌شرقی محسوب می‌شود که آب بزرگترین شبکه آبیاری زهکشی شمال غرب کشور را تأمین کرده و حق‌آبه‌ای معادل یک میلیارد مترمکعب در سال با ایجاد لکه آبی برای حفظ منافع کشور را تثبیت خواهد کرد. در حقیقت، آب به عنوان یک پیشران کلیدی برای توسعه، همزمان با مقوله‌هایی چون امنیت و انرژی، حائز اهمیت است و جمهوری اسلامی ایران با بهره‌برداری مشترک از سد قیز قلعه‌سی به عنوان نخستین کشور، گام بزرگ و مؤثری در راستای تحقق شعار روز جهانی آب برداشته است.