انتشار تصویر جدیدی از یک چاله مرموز بر سطح سیاره مریخ، بحث‌ها و کنجکاوی‌های تازه‌ای را درباره ماهیت این ساختار و حفره‌های مشابه روی سیاره سرخ ایجاد کرده است.
این تصویر که توسط دوربین «های‌رایز» (HiRISE) که بر مدار مریخ در حال گشت‌زنی است، منتشر شده و به وسیله آزمایشگاه مطالعات ماه و سیارات دانشگاه آریزونا به نمایش گذاشته شده، نشان‌دهنده یک سوراخ دایره‌ای بر روی سطحی سفید رنگ است.
این حفره یکی از چندین مورد از این نوع در سطح مریخ به شمار می‌رود؛ اما سوال این است که آن‌ها در واقع چه هستند؟
این چاله‌های تیره رنگ در نزدیکی بزرگ‌ترین منطقه آتشفشانی سیاره سرخ و نیز در مجاورت «کوه اُلمپوس»، بزرگ‌ترین آتشفشان در منظومه شمسی قرار دارند.
کوه آتشفشانی کهن اُلمپوس با ارتفاعی بالغ بر ۲۷ هزار متر (تقریباً سه برابر ارتفاع کوه اورست) و قطر حدود ۶۰۰ کیلومتر، به طرز شگفت‌انگیزی عظیم است.
تا به امروز، پژوهشگران بر این باورند که مریخ دیگر از نظر آتشفشانی فعال نیست و از این رو، هیچ خطری از بابت فوران کوه اُلمپوس و آتشفشان‌های بزرگ اطراف آن متوجه نیست. با این حال، ممکن است جریان‌های گدازه زیرزمینی هنوز در این ناحیه وجود داشته باشد.
براندون جانسون، ژئوفیزیکدان دانشگاه پردو آمریکا که به مطالعه دهانه‌های برخوردی در سطح منظومه شمسی مشغول است، می‌گوید که دانشمندان حدس می‌زنند این سوراخ‌ها ممکن است «نورگیرهای سقفی» باشند؛ مکان‌هایی که زمین در بالای لوله‌های گدازه‌ای فرو رفته و در نتیجه حفرهای در سطح ایجاد کرده است.
ابعاد این گودال‌ها در مریخ ممکن است به حدود ۳ متر برسد و اگر این لوله‌های گدازه‌ای در مریخ مشابه آنچه که در زمین وجود دارد، باشند، می‌توانند مکان مناسبی برای فضانوردان طی اقامت‌هایشان در این سیاره به حساب آیند.
دکتر جانسون اضافه می‌کند: «تا آنجا که ما پژوهش‌هایمان نشان می‌دهد، در مریخ بیش از یک مورد از این [گودال‌ها] وجود دارد. آن‌ها واقعاً هیجان‌انگیز به نظر می‌رسند زیرا ممکن است فضانوردان بتوانند به این مکان‌ها دسترسی داشته باشند و از تشعشعات دور بمانند.»
وی همچنین خاطر نشان می‌کند: «با این حال، هنوز مشخص نیست که این سوراخ‌ها چقدر عمق دارند و به کجا منتهی می‌شوند. ما تنها می‌توانیم بر اساس نمونه‌های مشابه در دیگر سیارات، از جمله زمین، حدس‌هایی بزنیم.»
راس بیر، دانشمند سیاره‌شناسی در مؤسسه «ستی» اظهار می‌دارد: «در زمین، این لوله‌های گدازه‌ای ممکن است آنقدر بزرگ باشند که بتوانید درون آن‌ها راه بروید، اما همچنین ممکن است کوچک، گسسته و ناپیوسته نیز باشند؛ بنابراین گودال‌هایی که مشاهده می‌کنیم ممکن است به غارهای بزرگ‌تر متصل شوند یا اینکه تنها حفره‌های منفرد و جدا از هم باشند.»
او افزود: «تا زمانی که اطلاعات بیشتری درباره این ویژگی‌ها به دست نیاوریم، نمی‌توانیم محتوای این گودال‌ها را تشخیص دهیم.»
علاوه بر ماموریت‌های معمول انسانی که ممکن است در آینده نزدیک آغاز شود، دلیل مهم‌تری برای تحقیق درباره محتوای این حفره‌ها وجود دارد و آن جستجوی نشانه‌هایی از حیات فرازمینی است.
این گودال‌ها اساساً می‌توانند یکی از برترین مکان‌ها برای جستجوی شواهد حیات فرازمینی در مریخ به شمار آیند، زیرا احتمالاً پناهگاهی گرم و امن از شرایط سخت سیاره سرخ بوده‌اند.
به عنوان مثال، لوله‌های گدازه‌ای بر روی ماه ممکن است دماهایی تا ۱۷ درجه سانتی‌گراد را تجربه کنند. این حرارت به اندازه‌ای است که می‌تواند از حیات ممکن در درون خود حمایت کند.
اما سوال اینجاست که آیا لوله‌های گدازه‌ای در مریخ نیز به این دما می‌رسند یا خیر، زیرا هم‌اکنون تنها اطلاعاتی که محققان از این حفره‌ها دارند، همان تصاویری است که از طریق دوربین‌های مدارگرد در فضا ثبت شده است.
دوربینی که در سال ۲۰۰۵ به همراه فضاپیمای «های‌رایز» در مدار شناسایی مریخ ناسا ارسال گردید، به عنوان قدرتمندترین تلسکوپی که تا به امروز از مدار زمین خارج شده، شناخته می‌شود.
این دوربین از آن زمان تاکنون درک ما از مریخ را متحول کرده و بیش از ۸۰ هزار تصویر از این سیاره ثبت کرده است. علی‌رغم این، محدودیت‌هایی نیز در کارکرد این دوربین وجود دارد.
دکتر بیر در این رابطه توضیح می‌دهد: «متأسفانه محدودیتی در زاویه دید برای مشاهده این گودال‌ها وجود دارد. از این رو ممکن است در برخی مواقع دیواره‌ها را ببینیم و در مواقع دیگر قادر به دیدن آن‌ها نباشیم.»
دانشمندان می‌گویند بهترین راه برای کاوش زیر سطح مریخ، ارسال یک ربات مریخ‌نورد به یکی از نورگیرها به صورت فیزیکی است.
به گفته آن‌ها، تا زمانی که چنین ماموریتی به واقعیت بپیوندد، دوربین‌های «های‌رایز» و دیگر فضاپیماهای در مدار مریخ به ثبت تصاویر از مناطق آتشفشانی ادامه خواهند داد تا شناخت بهتری از آن‌ها بدست آورند.
منبع: یورونیوز