طبق گزارش خبرنگار سیاست خارجی ایرنا، با آغاز حرکت نخستین قطار ایرانی به سمت چین و همچنین پیش از آن، نخستین قطار از چین به مقصد ایران، بخش کلیدی‌ای از پروژه کریدور شرق به غرب و یکی از اجزای اصلی ابتکار کمربند و جاده (BRI) به بهره‌برداری رسیده و فعالیت‌های خود را آغاز کرده است.
این واقعیت به دلیل نقش کلیدی ایران در برنامه جامع راه ابریشم نوین و ابتکار کمربند و جاده از اهمیت بالایی برخوردار است و به عنوان یک نقطه استراتژیک در اتصال مسیرهای تجاری شرق به غرب عمل می‌کند.
ایرنا گزارش می‌دهد که به همین دلیل، روزنامه چینی «چاینا دیلی» در روز نخست سفر رسمی شهید «سیدابراهیم رئیسی»، رئیس‌جمهور اسبق ایران به پکن، به نقل از یک کارشناس چینی آورده است که «ایران در خاورمیانه به عنوان کشوری ایده‌آل برای پیشبرد پروژه کمربند و جاده تلقی می‌شود و همچنین همکاری با چین می‌تواند به توسعه اقتصادی ایران کمک کند.»
عصر کریدورها
امروزه و به‌خصوص از دهه ۲۰۱۰ به این سو، یکی از مسائل اساسی که در علم روابط بین‌الملل مورد تحلیل و بررسی قرار می‌گیرد، کریدورهای ترکیبی جدید و مسیرهای حمل و نقل تجاری نوین است. اکثر این کریدورها یا از کشور چین و شرق آسیا شروع می‌شوند و یا به این منطقه، به ویژه به چین می‌انجامند.
در طول قرن اخیر، حمل و نقل دریایی به عنوان یکی از ارکان اصلی تجارت جهانی شناخته شده است، اما ناامنی، تنش‌ها، خطرات و حوادث ناگهانی در دریا به همراه قیمت بالای حمل کالا، کشورها را بر آن داشته تا به طراحی کریدورها و خطوط جدید حمل و نقل تجاری روی آورند.
اگرچه در خلال قرن گذشته حمل و نقل دریایی به عنوان اصلی‌ترین و کلیدی‌ترین جزء تجارت جهانی شناخته می‌شود، ولی عدم امنیت، تنش‌های موجود و حوادث غیرمترقبه در دریا و همچنین پایین بودن سرعت انتقال به نسبت ظرفیت بالای بارگیری، کشورها را به سمت طراحی کریدورهای تجاری جدید سوق داده است.
از سویی دیگر، وجود نقاط حساس و پرخطر در حمل و نقل دریایی مانند تنگه‌ها و آبراه‌های خاص، ابرقدرت‌های تجاری و اقتصادی را به سمت استفاده از حمل و نقل ترکیبی و طراحی مسیرهای جدید تشویق کرده است. یکی از نمونه‌های بارز این مسئله، خسارات سنگین وارد شده به تجارت بین‌الملل ناشی از انسداد کانال سوئز به وسیله کشتی اور گیون است.
خصیصه ویژه کریدورهای جدید، تلفیق مسیرهای زمینی و به ویژه حمل و نقل ریلی با راه‌های دریایی است که این امر به شدت سرعت حمل و نقل کالا را بالا می‌برد و ارتباط بین تولیدکنندگان و بازارهای مقصد را تسریع می‌کند.
چرا ایران در جنگ کریدورها اهمیت دارد
ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی و همچنین ژئواستراتژیک و ژئواکونومیک خود در طول تاریخ و قبل از توسعه مسیرهای دریایی از سوی کشورهای غربی، نقش برجسته‌ای در حمل و نقل و تجارت بین‌المللی ایفا کرده که این حوزه را می‌توان در نقش ایران در جاده ابریشم به وضوح دید.
با نگاهی به نقشه جهانی و حضور دریای خزر به همراه زمستان‌های سرد مناطق شمالی آن در روسیه و همچنین دریاهای آزاد و اقیانوس‌ها در جنوب ایران، می‌توان اهمیت موقعیت جغرافیایی ایران را در مسیرهای تجاری تا حد زیادی دریافت.
در عصر معاصر، مسیرهای شمال – جنوب و همچنین شرق – غرب در ایران به عنوان یکی از کم‌هزینه‌ترین و با بازده‌ترین مسیرها برای تجارت کشورهای دیگر شناخته می‌شود و به خصوص به عنوان یکی از بهترین مسیرها برای کشورهای محصور به خشکی در آسیای مرکزی برای تجارت دریایی محسوب می‌شود.
بنابراین، کریدور شرق به غرب ایران گزینه‌ای بسیار مناسب‌تر نسبت به مسیر ترانس خزر (از قزاقستان به جمهوری آذربایجان) و همچنین کریدور دالان اقتصادی هند-خاورمیانه-اروپا (IMEC) به حساب می‌آید (که از هند به امارات و سپس به اروپا در مدیترانه طراحی شده است).
نگاهی به نقشه جهان و وجود دریای خزر و زمستان‌های بسیار سرد مناطق شمالی خزر در روسیه و همچنین دریاهای آزاد و اقیانوس‌ها در جنوب ایران، که در طول تاریخ مسیر حمل و نقل شرق به غرب دنیا را به عمدتا به ایران محدود می‌کرد، می‌تواند اهمیت موقعیت جغرافیایی ایران در مسیرهای تجاری را نشان دهد.
جنگ کریدورها در راه است
رقبای تجاری و ابرقدرت‌های اقتصادی در دنیا هر یک در حال طراحی مسیرهای جدیدی هستند که به کاهش وابستگی و آسیب‌پذیری خود در حمل و نقل کمک کند، هزینه‌های جابجایی کالا را پایین بیاورد و تجارت و حمل و نقل کالا را از دشمنان خود دور نگه دارد.
این واقعیت که پیش‌تر در زمینه خط لوله‌ها نیز مشهود بوده، اکنون به شکلی قابل توجه‌تری نمایان شده است.
در این راستا، طراحی مسیرهای مجزای خطوط لوله و همچنین کریدورهایی که نقاط حساس مانند کانال سوئز، تنگه هرمز، تنگه باب المندب، تنگه مالاکا و دیگر نقاط استراتژیک دریایی را دور می‌زنند، در سال‌های اخیر به شدت گسترش یافته است.
همچنان که بیان شد، ایران نسبت به بسیاری از کشورهای دیگر به دلیل ظرفیت و توانمندی‌های ذاتی و بالفعل در حوزه کریدورها و خطوط لوله، نیاز دارد تا در این زمان حساس برای به‌دست آوردن و بالفعل کردن این موقعیت ویژه اقدامات لازم را انجام دهد.
در دولت سیزدهم، یکی از کلیدی‌ترین اهداف در زمینه روابط بین‌الملل ایران، تمرکز بر توسعه شبکه‌های حمل و نقل جاده‌ای و ریلی و همچنین افزایش باراندازها و اسکله‌های دریایی به منظور ارتقاء بنادر صادرات کالا در شمال و جنوب کشور بود که باید این موضوع نیز در دولت چهاردهم مورد توجه قرار گیرد.
اکنون زمان برای سرمایه‌گذاری در کریدورها، طلایی‌ترین فرصتها به شمار می‌آید و غفلت در این زمینه می‌تواند منجر به آثار غیرقابل جبرانی برای کشور شود که اصلاح آنها برای دهه‌ها مشکل و گاه غیر ممکن خواهد بود. توجه به مسیرهای تجاری و کریدورها نه تنها منافع اقتصادی و تجاری بی‌شماری را به همراه دارد، بلکه قدرت چانه‌زنی ایران را در عرصه سیاست خارجی و بین‌الملل نیز بالا می‌برد و موجب افزایش وابستگی نظام‌های قدرت جهانی به ایران می‌شود.
خوشبختانه در دوران فعالیت دولت سیزدهم، ایران در زمینه توسعه اسکله‌ها و پایانه‌های مرزی صدور کالا و همچنین گسترش شبکه جاده‌ای، به ویژه در شمال غرب کشور و در سواحل غربی دریای خزر در استان‌های اردبیل و گیلان، موفقیت‌ها و ابتکارات قابل توجهی را به دست آورد، که حرکت نخستین قطار از ایران به سمت چین و ورود محموله نخستین قطار که از چین به ایران آمده، نمونه‌ای بارز از آن است.
دولت چهاردهم و موضوع کریدورها
همانطور که اشاره شد، این زمان از لحاظ حوزه کریدورها، از بهترین دوره‌ها به شمار می‌رود و غفلت از این زمینه و خطوط لوله می‌تواند آثار جبران‌ناپذیری به کشور وارد کند که جبران آن برای دهه‌ها ممکن یا دشوار باشد.
در این راستا، توجه به مسیرهای تجاری و کریدورها می‌تواند علاوه بر منافع بی‌پایان اقتصادی و تجاری، قدرت چانه‌زنی کشور را در عرصه‌های سیاست خارجی و بین‌الملل تقویت نماید و وابستگی روندهای قدرت جهانی به ایران را افزایش دهد.
این مطلب را می‌توان با توجه به یک دلیل کلیدی که موجب طراحی کریدورهای بین‌المللی جدید توسط قدرت‌های بزرگ سیاسی و اقتصادی شده است، مورد بررسی قرار داد؛ این قدرت‌ها تلاش دارند تا وابستگی و آسیب‌پذیری در این مسیرها را کاهش دهند و تجارت بین‌الملل را از دشمنان و بازیگران تجدیدنظرطلب دور سازند.
امید است که دولت چهاردهم و رئیس‌جمهور منتخب، مطابق با آنچه که در مقاله‌ای منتشر شده در روزنامه تهران‌تایمز درباره فرصتها و اهمیت روابط راهبردی با چین و روسیه یاد شده، به صورت جدی پیگیر این موضوعات باشند و کشور را در موقعیتی ممتاز در این زمینه قرار دهند.
راه‌های ایران را فرامی‌خوانند.