در روز جمعه، مراسمی برای گرامیداشت یاد ۵۰ کارگر جانباخته در فاجعه انفجار معدن “معدنجو” توسط کانون انجمنهای صنفی کارگران ساختمانی استان قم برپا شد. علیرضا محجوب، دبیرکل خانه کارگر، در این مراسم ضمن اشاره به این مشاجره دلخراش بیان کرد: «این گردهمایی صدای کارگرانی است که از داشتن صدایی محرومند.» وی بر این نکته تأکید کرد که کارگران ساختمانی، به عنوان گروهی که در شغفهای پرخطر مشغول به فعالیت هستند، غالباً نادیده گرفته میشوند. محجوب همچنین یادآور شد که در طی سال، حدود ۱۴۰۰ کارگر به دلیل حوادث کاری جان خود را از دست میدهند که نیمی از آنها را کارگران ساختمانی تشکیل میدهند. او همچنین هشدار داد که در معدن زغالسنگ طبس، سنسورهای ایمنی که وظیفه هشداردهی بهموقع را داشتند، غیر فعال شده و این فاجعه نتیجه فقدان نظارت مؤثر بوده است.
اکبر شوکت، رئیس کانون انجمنهای صنفی کارگران ساختمانی ایران نیز در این مراسم با ابراز نارضایتی از بیتوجهی تصمیمگیرندگان به ایمنی کارگران، از دو طرح با هدف بهبود شرایط ایمنی و بهداشت کارگران یاد کرد. او پیشنهاد راهاندازی تعاونیهای کارگری بهجای پیمانکاران را مطرح نمود و اظهار داشت که این طرح میتواند به کاهش رانتها و بهبود وضعیت حقوق و ایمنی کارگران منجر شود. همچنین او به تشکیل یک سازمان نظام مهندسی ایمنی و بهداشت حرفهای اشاره کرد که با ایجاد آن، امکان نظارت مؤثر بر محیطهای کاری فراهم میشود و نیروهای نظارتی میتوانند بدون وابستگی به کارفرما گزارشی از شرایط را تهیه کنند.
حزب اسلامی کار نیز در بیانیهای، انفجار معدن طبس را فاجعهای بزرگ برشمرد و هشدار داد که اگر این رخداد مشابه حوادث پیشین نظیر غرق شدن کشتی سانچی نادیده گرفته شود، در آینده با حوادث مشابه و حتی خطرناکتر مواجه خواهیم شد. این حزب تأکید کرد که موضوع اصلی، بیتوجهی و قصور مسئولان و نهادهای نظارتی است که سبب وقوع چنین فجایعی شدهاند.
در بخشی دیگر از بیانیه حزب اسلامی کار آمده است که معادن زغالسنگ گازدار، نظیر معدنی که حادثه در آن رخ داد، به تهویه مناسب نیاز دارند تا از جمع شدن گاز متان جلوگیری نمایند. بهطور طبیعی این گاز در لایههای زغالسنگ موجود است و در صورت عدم تهویه مناسب، به نسبت مشخصی با هوا ترکیب میشود و قابلیت انفجار پیدا میکند. این حادثه نشان داد که معدن مورد نظر به درستی تهویه نشده و گازسنجیهای ضروری در زمان مناسب انجام نشدهاند که منجر به وقوع این فاجعه گردید.
طبق آئیننامههای ایمنی مربوط به معادن، دستگاههای استخراج مکانیزه باید به سنسورهای تشخیص گاز مجهز باشند تا در صورت افزایش غلظت گاز فراتر از حد مجاز، بهطور خودکار خاموش شوند. متأسفانه، معدن یاد شده با روشهای سنتی اداره میشد و به همین دلیل خطرات بیشتری نسبت به معادن مکانیزه متوجه آن بود. این نکته به وضوح نشاندهنده فقدان تجهیزات ایمنی کافی و ضعف نظارتهای سازمانهای مسئول است که موجب وقوع این حادثه گشته است.
در ادامه این گزارش به کمبود مدیریت و نظارت صحیح از جانب نهادهای مسئول پرداخته شده است. سازمان ایمیدرو، وزارت صنعت، معدن و تجارت و وزارت کار بهعنوان نهادهای ناظر باید بهطور مستمر شرایط ایمنی معادن را مورد ارزیابی قرار میدادند؛ اما در این مورد بیتوجهی اتفاق افتاده است. معدن مورد نظر که زیر نظر شرکت “معدنجوی طبس” فعالیت میکند، پیشتر زیرمجموعه سازمان تأمین اجتماعی بود، ولی در دهه ۱۳۹۰ به بخش خصوصی واگذار شد.
در روزهای اخیر همچنین اخبار متعددی درباره کاستیهای ایمنی، از جمله فقدان گازسنجی و تهویه مناسب منتشر شده که نشان دهنده نادیدهگرفتن آئیننامههای ایمنی در معدن بوده است. به همین دلیل، این شرایط منجر به تغییر رخداد از یک حادثه طبیعی به یک فاجعه قابل پیشگیری شد.
در یک جلسه دیگر، اعضاء هیئتهای اجرایی خانه کارگر کرمان بر اهمیت رعایت ایمنی در معادن تأکید نمودند. آنها اعلام کردند که معادن زغالسنگ ایران یکی از پرحادثهترین صنایع کشور به شمار میآیند و در سالهای اخیر حوادث گوناگونی در این بخش به وقوع پیوسته است که ناشی از فرسودگی تجهیزات، کمبود آموزش کافی برای کارگران و نبود استانداردهای ایمنی قابل قبول بوده است.
در پایان، خبرگزاری ایسنا به نقل از دادستان کل کشور خبر داد که یک بازپرس ویژه برای بررسی پرونده انفجار معدن طبس منصوب شده است. او تأکید نمود که حقوق قانونی و شرعی جانباختگان باید بهطور کامل رعایت گردد و عاملان وقوع حادثه باید پاسخگو باشند.
این گزارش نشان میدهد که انفجار معدن طبس تنها یک سانحه نبود، بلکه نتیجهای از مجموعهای از غفلتها، ضعف در نظارت و عدم رعایت اصول ایمنی به شمار میرود که در نهایت زندگی ۵۰ کارگر سختکوش را به مخاطره انداخت. رسیدگی دقیق و پیشگیری از تکرار چنین حوادثی باید در کانون توجه مسئولان و نهادهای نظارتی قرار گیرد.