متخصصان حوزه محیط زیست و حیات وحش بر این عقیده‌اند که ویدئوهای منتشر شده از پلنگ ایرانی در جنگل‌های مازندران که از طریق تله‌های دوربینی ضبط شده و نیز تصاویری که شهروندان در مناطق پایین‌تر به اشتراک می‌گذارند، دلیلی بر سلامت و حال خوب پلنگ ایرانی نیست. بلکه این نشانه‌ها به واقع بیانگر آن است که این گونه ارزشمند به دلیل کمبود طعمه و شکار، به سمت دامنه‌های هیرکانی مهاجرت کرده و در حال حاضر در وضعیت بحرانی قرار دارد.
به نقل از ایرنا، در سال‌های اخیر با افزایشی که در تعداد تله‌های دوربینی در مناطق جنگلی کاشته شده در مازندران وجود داشته، ویدیوهای مختلفی از حضور پلنگ ایرانی در جنگل‌های هیرکانی منتشر شده است.
به علاوه، حضور این گونه در مناطقی نزدیک به روستاها بعضی‌ها را به این اشتباه انداخته که حال آنان در جنگل‌های مازندران خوب است و تعدادشان رو به افزایش است.
متخصصان حیات وحش تأکید دارند که دیدن پلنگ در دامنه‌ها و نزدیکی روستاها به هیچ وجه نشانه‌ای از افزایش تعداد این جانور نیست و بلکه این مسئله به‌وضوح نشان‌دهنده ناپایداری در زنجیره غذایی این حیوان وحشی و هشدار جدی برای خطر انقراض آن است.
کارشناسان بر این باورند که اگر طعمه‌های لازم برای پلنگ‌ها در مناطق بالادست، حتی در ارتفاعات چهار هزار متری، وجود داشته باشد، این پلنگ‌ها به مناطق پایین‌تر نخواهند آمد. همچنین، ویدیوهای منتشره‌ای که توسط تعدادی از محیط‌بانان علاقه‌مند به حیات وحش در شبکه‌های اجتماعی به اشتراک گذاشته می‌شود، نتیجه تله‌های دوربینی بیشتری است که نصب شده‌اند، چون در گذشته این پلنگ‌ها نیز در این مناطق حضور داشتند اما وسیله‌ای برای ضبط تصاویر آنها وجود نداشت.
گراز به عنوان یکی از طعمه‌های اصلی و محبوب پلنگ مازندران شناخته می‌شود، در حالی که به دلیل صید غیرقانونی، تعداد آنها در جنگل‌های هیرکانی به شدت کاهش یافته است و این موضوع باعث شده پلنگ‌ها به سمت مناطقی که کمتر از نظر طعمه تأمین هستند، بروند.
کارشناسان تخمین می‌زنند که جمعیت پلنگ ایرانی کمتر از تعداد مرال‌ها بوده و در سطح دنیا حدود یک هزار قلاده پلنگ باقی مانده است که بخش عمده‌ای از آنها در ایران و شمال کشور زندگی می‌کنند.
کارشناسان به تکه تکه شدن جنگل‌های هیرکانی به علت ساخت جاده‌ها در مناطق بالادست و کاهش شکار برای پلنگ به عنوان تهدیدات جدی برای این گونه اشاره کرده‌اند که آنها را در خطر انقراض قرار داده است.
حضور پلنگ‌ها در نواحی پایین‌تر ممکن است سبب شود که برخی از دام‌های ساکنان جنگل طعمه پلنگ شوند و به دامداران آسیب مالی وارد شود. در این راستا، سازمان محیط زیست برای این دامداران با تشکیل پرونده‌های خسارت، غرامت پرداخت می‌کند.
پلنگ ایرانی که نام علمی‌اش ‘پنترا پاردوس تولیانا Panthera pardus tulliana’ و نام انگلیسی آن ‘پرشین لئوپارد Persian Leopard’ است، بزرگترین یا یکی از بزرگترین زیرگونه‌های پلنگ شمرده شده و به عنوان بومی غرب آسیا شناخته می‌شود و در فهرست جانوران در معرض خطر انقراض قرار دارد.
ایران جزو ۲۰ کشور برتر دنیا از نظر تنوع زیستی بوده و دارای هزار و ۱۶۳ گونه جانوران مهره‌دار است. محیط زیست ایران در گذشته میزبان ۱۰ گونه از گربه‌سانان بوده، اما در ۴۰ سال گذشته دو گونه شامل ببر مازندران و شیر ایرانی منقرض شده‌اند. با این حال، هشت گونه گربه‌سان هنوز در کشور شناسایی و تا به امروز در مناطق مختلف زندگی می‌کنند.
خطر انقراض برای پلنگ ایرانی
این هشت گونه شامل ‘یوزپلنگ آسیایی، پلنگ، گربه سیاه گوش، گربه کاراکال، گربه شنی، گربه جنگلی، گربه پالاس و گربه وحشی’ هستند. اگرچه به دلیل طبیعت شبانه، مخفیانه و شیوه زندگی خاص آنها، نمی‌توان آمار دقیقی از شمار این گونه‌ها به‌دست آورد، اما تعداد آنها با توجه به مشاهدات انجام شده تخمین زده می‌شود.
پلنگ ایرانی به عنوان یک گونه باارزش و تحت حفاظت، در فهرست گونه‌های در خطر انقراض قرار دارد و حضور آن در شمال و شرق ایران، به ویژه در جنگل‌های هیرکانی مازندران، امیدبخش برای دوستداران حیات وحش به شمار می‌رود.
در خطر انقراض بودن
یک کارشناس محیط زیست و حیات وحش در مصاحبه‌ای با خبرنگار ایرنا بیان کرد که نه تنها تعداد پلنگ ایرانی در مازندران به طور قابل توجهی افزایش نیافته، بلکه این گونه جانوری در مرز خطر انقراض قرار دارد.
جواد یعقوب‌زاده گفت: با توجه به رشد تعداد دوربین‌های تله‌ای در سال‌های اخیر، تردد پلنگ‌ها در مناطق جنگلی بیشتر ثبت می‌شود، اما این مسئله نشان‌دهنده فراوانی این جانور در جنگل‌های مازندران نیست.
او بیان کرد که پلنگ ایرانی به عنوان بزرگترین زیرگونه پلنگ در جهان قلمداد می‌شود و تعداد آنها در سطح جهانی به حدود یک هزار قلاده تخمین زده می‌شود که بیشتر آنها در ایران و تعداد کمی در کشورهای همسایه و بخش بزرگی از این جمعیت نیز در شمال کشور و جنگل‌های هیرکانی مستقر هستند.
یعقوب‌زاده اضافه کرد: اگر چه برخی از حیوانات وحشی اخیراً به نواحی پایین‌تر و روستاها نزدیک‌تر شده‌اند، این مسئله به دلیل کمبود منابع غذایی است و نشانه‌ای از افزایش جمعیت این گونه‌ها نیست. به عنوان مثال، کاهش میوه‌های جنگلی به دلیل تغییرات اقلیمی باعث شده است تا خرس‌ها برای تأمین غذا به باغ‌ها نزدیک شوند، این امر به معنای افزایش جمعیت خرس‌ها در مازندران نیست.
وی ادامه داد که گراز که به عنوان طعمه اصلی پلنگ مازندران شناخته می‌شود، به علت شکار و عوامل دیگر، تعداد آنها در جنگل‌ها کاهش یافته و این موضوع سبب شده که بعضی از پلنگ‌ها، به ویژه پلنگ‌های مسن‌تر، به روستاها نزدیک شوند.
یعقوب‌زاده اضافه کرد: تعدادی از پلنگ‌ها به منظور پیدا کردن طعمه‌هایی مانند سگ‌ها به نواحی پایین‌تر می‌آیند.
این کارشناس حیات وحش با اشاره به اینکه پلنگ ایرانی نسبت به ببر مازندران به خاطر قابلیت‌هایش از تغییر سرنوشت نجات یافته است، چرا که ببر مازندران در نواحی جلگه‌ای زندگی می‌کرد و برای شکار در مناطق مرتفع و سخت‌گذر نمی‌توانست حضور یابد، در حالی که پلنگ ایرانی توانایی شکار در ارتفاعات چهار هزار متری را نیز دارد و در بدترین شرایط به دنبال طعمه می‌باشد.
خطر انقراض برای پلنگ ایرانی
یعقوب‌زاده تصریح کرد: در سال‌های اخیر، تلاش‌های تمامی محیط‌بانان و دلسوزان حیات وحش باعث شده است تا صدای فراوان پلنگ‌ها که به نام تبری “لِر” شناخته می‌شود، در جنگل‌های هیرکانی پژواک داشته باشد و خاموش نشود، اما همچنان آینده این بزرگترین گربه‌سان کشور در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.
پرداخت خسارت
در این زمینه، مسئول حیات وحش اداره کل حفاظت محیط‌زیست مازندران اعلام کرد: امسال 90 درصد پرونده‌های مربوط به خسارت ناشی از حملات حیات وحش، از جمله پلنگ، تکمیل و به صندوق ملی محیط‌زیست ارسال شده است.
کوروس ربیعی گفت: با اجرای تفاهم‌نامه‌ای بین صندوق ملی محیط‌زیست و صندوق بیمه کشاورزی، خسارت‌های ناشی از حملات به باغ‌ها، دام‌ها و محصولات کشاورزی جبران خواهد شد.
ربیعی به حملات پلنگ به دام‌ها و حملات خرس به باغ‌ها از ابتدای سال جاری اشاره کرد و خاطرنشان ساخت: در استان مازندران 60 پرونده در حال بررسی و غرامت پرداختی است.
وی افزود: کمیته فنی پرونده‌ها را مورد بررسی قرار می‌دهد و فرایند پرداخت غرامت از سوی صندوق ملی محیط‌زیست و صندوق بیمه محصولات کشاورزی انجام می‌شود.
مسئول حیات وحش اداره کل حفاظت محیط‌زیست مازندران بر پیگیری پرداخت هزینه‌های درمانی آسیب‌دیدگان تأکید کرد.
همچنین او هشدار داد که باغدارانی که باغ‌های کوهستانی در نزدیکی مناطق حیات‌وحش دارند، در معرض حملات حیواناتی مانند خرس قرار دارند.
مازندران دارای دو تالاب بین‌المللی میانکاله و فریدونکنار، و تعدادی تالاب و آبگیر محلی شامل ساهون، لپو و پلنگان، ولشت، استخرپشت، گل‌پل، خضر نبی، شورمست، دریوک، سراندون و بالندون، گز و کندوچال است.
این استان همچنین بیش از 800 قطعه آب‌بندان به وسعت 17 هزار هکتار دارد. در فصل زمستان 90 گونه پرنده مهاجر با جمعیتی حدود یک میلیون بال به مازندران مهاجرت می‌کنند.
براساس آمارهای رسمی، تاکنون بیش از 490 گونه جانوری از رده‌های مختلف مهره‌داران، از جمله پرندگان، پستانداران، خزندگان، دوزیستان و ماهی‌ها در زیست‌گاه مازندران شناسایی شده است.
این گونه‌ها به تفکیک شامل 317 گونه پرنده از 58 خانواده، 63 گونه پستاندار از 19 خانواده، 9 گونه دوزیست از 6 جنس و 6 خانواده، 26 گونه خزنده از 21 جنس و 11 خانواده، و 75 گونه ماهی هستند که بخشی از تنوع زیستی حیات وحش مازندران به شمار می‌روند.