مقدار کسری بودجه دولت چقدر است؟

در حوزه اقتصاد، تعاریف مشخصی برای کسری بودجه مطرح است، اما رایج‌ترین مفهوم آن، کسری تراز عملیاتی به عنوان کسری بودجه تلقی می‌شود. به موجب این تعریف، هزینه‌های جاری دولت (مانند پرداخت حقوق و …) از درآمدهای جاری آن (همچون مالیات و …) کسر می‌گردد و نتیجه به‌دست‌آمده به‌عنوان کسری تراز عملیاتی یا کسری بودجه شناخته می‌شود.

توجه به این نوع کسری بودجه به‌ویژه هنگامی می‌تواند به تجزیه و تحلیل دخل و خرج دولت یاری رساند که با دیدگاه واقع‌گرایانه انجام شود. در نظام بودجه‌ریزی ایران، هزینه‌هایی وجود دارند که سال‌هاست خارج از جداول رسمی و در قالب تبصره‌ها به دولت تحمیل شده‌اند. در نتیجه، کسری تراز عملیاتی تنها یک عدد را نشان می‌دهد، در حالی که کسری کل بودجه با در نظر گرفتن تکالیف موجود در تبصره‌ها، رقم به‌مراتب بالاتری را نمایان می‌کند. دولت دوازدهم تلاش کرده تا در بودجه سال ۱۴۰۴، این بی‌نظمی مالی را به میزان قابل توجهی سامان بخشد و برخی از احکام تبصره‌ای همانند سهم نیروهای مسلح و منابع هدفمندسازی یارانه‌ها را در جدول قرار داده است که این امر موجب شده سطح کسری بودجه نسبت به مصوبه سال ۱۴۰۳ به اندازه چشمگیری افزایش یابد.

برای نمونه، بر اساس اطلاعات منتشرشده توسط مرکز پژوهش‌های مجلس، کسری تراز عملیاتی در لایحه بودجه سال ۱۴۰۳ برابر ۳۰۵ هزار میلیارد تومان برآورد شده است، اما با احتساب سایر کسری‌ها از تبصره‌ها، این مبلغ به بیش از یک هزار همت می‌رسد. به‌عنوان مثال، کسری مربوط به هدفمندی یارانه‌ها ۲۷۱ همت و کسری به وجود آمده بابت بدهی به سازمان تامین اجتماعی ۱۵۰ همت بوده است. مجموع این موارد به همراه سایر کسری‌ها در سال ۱۴۰۳ در نهایت به یک هزار و ۱۳۴ همت می‌انجامد.

اکوایران: بر پایه ارزیابی‌های مرکز پژوهش‌های مجلس، کسری بودجه پیش‌بینی‌شده برای سال ۱۴۰۳ به یک هزار و ۱۳۴ هزار میلیارد تومان می‌رسد که این مقدار می‌تواند یکی از دلایل اصلی عدم تصویب این لایحه در مجلس محسوب شود.

در سال جاری نیز با تجمیع منابع هدفمندی یارانه‌ها، سهم نیروهای مسلح و چندین مورد دیگر، کسری تراز عملیاتی به یک هزار و ۸۰۵ همت افزایش یافته است. لذا، به نظر می‌آید که کسری بودجه مربوط به لایحه ۱۴۰۴ در مقایسه با کسری واقعی بودجه ۱۴۰۳ در یک فرمت عددی مشابه است و هر دو بالای یک هزار همت قرار دارند. کسری بودجه برای سال آینده تنها در صورتی به یک رشد قابل توجه دست می‌یابد که نسبت به کسری تراز عملیاتی سال ۱۴۰۳، و نه کسری کل بودجه، سنجیده شود.